Icerige gec / Skip to content
English

Yatağa Bağımlı Hastaların Karşılaştığı Sorunlar Nelerdir?

Günümüzde pek çok hasta çeşitli hastalıklar nedeniyle hayatını yatağa bağımlı olarak sürdürmektedir. Bu durum hastalarda birçok fiziksel ve psikolojik soruna yol açar. Uzun süre yatmak bası yarası, kemik erimesi ve solunum sorunları gibi fiziksel sorunlara neden olabildiği gibi, yaşanan stres nedeniyle kaygı bozukluğu ve depresyon gibi psikolojik sorunlara da yol açabilir. Bu sorunlar birbirini etkilediği için olumsuz sonuçlar hasta tarafından daha yoğun hissedilir.

Yatağa Bağımlı Hastalarda Bası Yarası Neden Oluşur?

Yatağa bağımlı hastalarda en sık karşılaşılan sorunlardan biri bası yaralarıdır (yatak yarası). Yatış pozisyonuna bağlı olarak yatağa temas eden bölgelerde vücut ağırlığının oluşturduğu basınç kan akışını yavaşlatır. Kan akışının yavaşlaması cildin altındaki dokulara giden oksijenin azalmasına neden olur. Bununla birlikte yatağa temas eden cildin hava almaması ve terlemesiyle hücreler kendini yenileyemez ve yaralar oluşmaya başlar. Bu sorunun önüne geçmek için hastanın pozisyonu düzenli aralıklarla, genellikle iki saatte bir değiştirilmeli ve vücut temizliğine dikkat edilmelidir. Havalı yatak kullanımı da bası yarası riskini önemli ölçüde azaltır.

Yatağa Bağımlı Hastalar Tuvalet İhtiyacını Nasıl Karşılar?

Hastaların yataktayken yatar veya oturur pozisyonda tuvalet ihtiyaçlarını karşılaması oldukça zordur. Hasta, refakatçinin yardımıyla veya kendi kendine hareket edebiliyorsa ihtiyacını tuvalette gidermek isteyecektir. Hasta hareket edemiyorsa hasta taşıma lifti adı verilen medikal ürünlerle tuvalete götürülebilir. Lazımlıklı tekerlekli sandalye de bir seçenektir. Kas sorunu yaşayan hastalar bazen tuvaletini yaparken çok zorlanabilir. Bu durumda karın veya mesane bölgesine ılık su torbası uygulamak bazı hastaları rahatlatabilir. Ancak his kaybı olan hastalarda yanık riski olduğu için bu uygulama hekime veya hemşireye danışılmadan yapılmamalı ve suyun sıcaklığı mutlaka kontrol edilmelidir. Hasta hiç hareket edemiyorsa, tuvalet ihtiyacını kontrol edemeyecek kadar kas sorunu yaşıyorsa veya bilinci kapalıysa hasta bezi ve hekimin uygun gördüğü durumlarda idrar sondası kullanılabilir. Bu ürünler kullanılırken yara ve enfeksiyon riskine karşı temizliğe çok dikkat edilmelidir. Yeterli hijyen sağlanamazsa idrar sondası idrar yolu enfeksiyonuna, uzun süre değiştirilmeyen hasta bezi de ciltte tahrişe ve bası yarasına yol açabilir. Hareket edemeyen hastalar için üretilen ve orta bölümünde lazımlık bulunan hasta karyolaları da tuvalet ihtiyacı için bir çözüm olabilir.

Yatağa Bağımlı Hastaların Kişisel Temizliği Nasıl Sağlanır?

Hareket kabiliyeti azalan hastalar kişisel temizlikleri konusunda sorun yaşar. Hastanın hareketleri kısıtlı olduğu için vücut, saç ve ağız bakımı gibi kişisel temizlik ihtiyaçlarını tam olarak karşılayamaz. Bu durum temiz tutulmayan vücut bölgelerinde yara ve enfeksiyona yol açabilir. Saç diplerinde yara veya kabuk oluşması saç dökülmesine neden olabilir. Ağız içi, diş etleri ve dişler temiz tutulmadığında ağız kokusu, diş eti kanaması ve diş çürümesi gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Vücut temizleme mendili, saç yıkama bonesi ve ağız bakım seti gibi medikal ürünlerle hastanın kişisel temizliği sağlanabilir.

Yatağa Bağımlı Hastaların Beslenmesinde Nelere Dikkat Edilir?

Hayati işlevlerin sürmesi, vücudun kendini yenilemesi ve hastalıklara karşı direnç kazanması için yeterli ve dengeli beslenmek çok önemlidir. Doğru besinlerle birlikte yeterli sıvı alınması da gerekir. Yatağa bağımlı hastalar hareketleri kısıtlı olduğu için çoğu zaman kendi kendilerine beslenemez ve refakatçinin yardımına ihtiyaç duyar. Çiğneme ve yutma becerisini kaybetmemiş hastalar ağızdan beslenebilir. Bu becerilerini kaybeden hastalar, burundan mideye uzanan nazogastrik sonda veya karın duvarından mideye açılan deliğe yerleştirilen PEG tüpü ile, doğrudan mideye verilen özel mamalarla beslenebilir. Bu şekilde beslenen hastaların bakım ihtiyacı daha fazladır. Beslenmede kullanılan sarf malzemeleri düzenli olarak yenileriyle değiştirilmelidir. Mamanın verilme miktarı ve hızı, enteral beslenme pompası adı verilen cihazlarla ayarlanabilir. Doğru besinlerle veya mamalarla beslenemeyen hastalarda enfeksiyon riski artabilir, yeterli sıvı almayan hastalarda da böbrek ve idrar yolu sorunları ortaya çıkabilir.

Yatağa Bağımlı Hastalarda Kas, Eklem ve Solunum Sorunları Nasıl Önlenir?

Yatağa bağımlı hastaların yaşadığı diğer önemli sorun kas ve iskelet sistemi rahatsızlıklarıdır. Hareketsizlik nedeniyle kaslarda erime ve eklemlerde sertlik gelişebilir. Bu sorunlar ağrıya neden olabilir. İskelet sistemindeki sorunlar arttıkça vücutta şekil bozuklukları ortaya çıkabilir. Solunum kasları da zayıflayabileceği için nefes alıp vermeyle ilgili sorunlar yaşanabilir. Bu sorunları önlemek için hastaya düzenli olarak egzersiz yaptırılmalı ve hareket etmesi sağlanmalıdır. Masaj kan dolaşımını destekleyebilir, ancak kızarık veya yara başlangıcı olan bölgelere ve kemik çıkıntılarının üzerine masaj yapılmamalıdır, çünkü bu dokulara zarar verebilir. Hastaya uygun egzersizler hekim veya fizyoterapist tarafından belirlenmelidir, çünkü her hareket her hasta için uygun olmayabilir. Egzersiz sırasında hastaya destek olmak hastanın psikolojisine de olumlu katkı sağlar.

Solunum sorunu yaşayan yatağa bağımlı hastaların yaşam kalitesi oldukça düşer. Örneğin yeterli nefes alamayan hastaların dokularına yeterli oksijen gitmediği için yaraları daha yavaş iyileşir. Başlangıç düzeyindeki solunum sorunlarında hekimin önerisiyle solunum egzersizleri yapılabilir. İleri düzeydeki sorunlarda solunum destek cihazları gerekebilir. Uzun süre yatağa bağımlı kalan hastaların akciğerlerinde biriken salgılar hava yollarını tıkayabilir ve nefes alıp vermeyi zorlaştırabilir. Hastanın düzenli olarak sağa ve sola çevrilmesi ve nefes egzersizleri yaptırılması bu sorunu en aza indirebilir. Solunum cihazı kullanan hastaların bakımı zordur ve sabır gerektirir. Gerekli medikal ürünlerin temini de maddi yük oluşturabilir. Bu nedenle ürünler alınmadan önce hastanın ihtiyaçları hekimle birlikte belirlenmeli ve ürünlerin uygunluğu araştırılmalıdır.

Yatağa Bağımlı Olmak Hastanın Psikolojisini Nasıl Etkiler?

İhtiyaçlarını karşılamak için başkalarına muhtaç olmak hastanın psikolojisini olumsuz etkileyebilir. Kısa veya uzun süre yatağa bağımlı kalan hastalar yakınlarına yük olduklarını düşünebilir ve suçluluk duygusu hissedebilir. Bu da depresyon, içe kapanma ve kaygı bozukluğuna yol açabilir. Yaşanan iletişim sorunları da hastanın kendini yalnız hissetmesine neden olabilir. Hastanın ve ailesinin yaşayabileceği psikolojik sorunların önüne geçmek için hastaya sevecen bir şekilde yaklaşmak, onunla iletişim kurmak ve bakım görevlerini aile içinde paylaşmak gerekir.

Yatağa bağımlı hastaların yaşadığı sorunları azaltmak için sağlık çalışanları kadar hastanın ailesine de görev düşer. Tedavi ve bakım süresince hastaya gerekli desteğin sağlanması, zaten zor olan bu süreci bir nebze de olsa kolaylaştırır.

Yatağa Bağımlı Hastalarla İlgili Sık Sorulan Sorular Nelerdir?

Bakım Evinde Hastaya Yeterli Bakım Verilmiyorsa Ne Yapılabilir?

Hasta bakımı eğitim, deneyim ve sabır gerektiren bir iştir. Hem hasta yakınlarının hem de bu işi profesyonel olarak yapan bakım personelinin eğitim alması gerekir. Bakım evi seçilirken resmi izinleri olan ve güvenilir kuruluşlar tercih edilmeli, hasta düzenli olarak ziyaret edilmeli ve bakım koşulları gözlenmelidir. Ülkemizde özel huzurevleri ve bakım merkezleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın izni ve denetimi altında çalışır. Bakımın yetersiz olduğu düşünülüyorsa önce kuruluşun yönetimiyle görüşülmeli, sorun çözülmezse ALO 183 Sosyal Destek Hattı veya CİMER aracılığıyla şikayette bulunulabilir.

Yatalak Yaşlı Hasta İçine Kapanıp Konuşmuyorsa Ne Yapılmalıdır?

Uzun süre yatağa bağımlı kalan yaşlı hastalarda göz teması kurmama, konuşmama ve içine kapanma depresyon, yalnızlık hissi veya demans gibi nedenlerle görülebilir. Bu değişiklikler ani başlamışsa enfeksiyon, ilaç yan etkisi veya sıvı kaybı gibi nedenlerle gelişen akut bilinç bulanıklığının (deliryum) belirtisi de olabilir. İşitme ve görme kaybı da iletişimi zorlaştırır. Bu nedenle hastanın hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir. Sık ziyaret etmek, hastayla konuşmak, sevdiği müzikleri dinletmek ve ona dokunarak yakınlık göstermek yalnızlık hissini azaltabilir.

Alzheimer Hastası Dışkısıyla Oynuyorsa Ne Yapılabilir?

Demans hastalarında dışkıyla oynama veya dışkıyı etrafa sürme davranışı görülebilir ve hasta yakınlarını çok yıpratır. Bu davranışın arkasında çoğu zaman bezin ıslak veya kirli olmasından kaynaklanan rahatsızlık, kaşıntı, kabızlık, ağrı ya da sıkılma gibi nedenler bulunur. Hastanın bezi kirlendiğinde vakit kaybetmeden değiştirilmeli, düzenli tuvalet saatleri oluşturulmalı ve cilt tahriş veya yara açısından kontrol edilmelidir. Elleri meşgul edecek yumuşak nesneler vermek işe yarayabilir. Fermuarı arkada olan tek parça tulum tipi giysiler hastanın beze ulaşmasını zorlaştırabilir, ancak hareketi kısıtlayıcı ve hastayı rahatsız edecek şekilde kullanılmamalıdır. Hastada son dönemde hızlı kilo kaybı, sürekli inleme veya davranış değişikliği varsa ağrı, kabızlık, enfeksiyon veya beslenme yetersizliği açısından vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır. Davranış sorunları için hekim, gerekirse psikiyatri uzmanıyla birlikte uygun tedaviyi planlayabilir.

PEG ile Beslenen Hastada Kabızlık Olursa Ne Yapılmalıdır?

PEG ile beslenen hastalarda kabızlık sık görülür. Yetersiz sıvı alımı, mamanın lif içeriğinin düşük olması, hareketsizlik ve bazı ilaçlar kabızlığa yol açabilir. Hastanın aldığı günlük sıvı miktarı ve mamanın türü hekim veya diyetisyenle birlikte gözden geçirilmelidir. Gerekirse lif içeren mamalara geçilebilir. Kabızlık için ilaç veya lavman hekimin önerisi olmadan uygulanmamalıdır. Karında şişlik, kusma veya ağrı varsa vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.

Yatağa Bağımlı Yaşlı Hasta Yemek Yemiyor ve Terliyorsa Ne Yapılmalıdır?

İleri yaştaki yatağa bağımlı bir hastada iştahın belirgin şekilde azalması ve yeni başlayan terleme ateş, enfeksiyon, sıvı kaybı veya başka bir sağlık sorununun belirtisi olabilir. Bu durumda hastanın ateşi ölçülmeli ve vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır. Hastanın bilincinde bulanıklık, nefes darlığı veya idrar miktarında belirgin azalma varsa 112 aranmalıdır. Hastaya küçük porsiyonlarla, sık aralıklarla ve sevdiği yiyeceklerle beslenme önerilebilir, ancak altta yatan nedenin hekim tarafından araştırılması gerekir.