Icerige gec / Skip to content
English

Uyku Apnesi Diyabeti Tetikler mi?

Kaliteli bir uykuyla vücudun yeterince dinlenmesi sağlıklı yaşamın temel koşullarından biridir. Son yıllarda uyku sorunlarından kaynaklanan sağlık sorunları daha sık gündeme gelmektedir. Bilimsel çalışmalar, uyku apnesi gibi uyku kalitesini bozan hastalıkların başka hastalıkların ortaya çıkmasına katkıda bulunabildiğini göstermektedir. Diyabet bunun önemli örneklerinden biridir. Diyabetli kişilerin önemli bir kısmında uyku sorunları da görülür. Bu kişilerde horlama, idrara çıkmak için sık uyanma, sabah ağız kuruluğu ve gün içinde uyku hali gibi şikayetler olabilir. Bu şikayetler uyku apnesine işaret edebileceği gibi bazıları diyabetin kendisinden de kaynaklanabilir. Örneğin yüksek kan şekeri gece sık idrara çıkmaya ve ağız kuruluğuna yol açabilir. İki hastalığın bazı belirtileri ortaktır. Araştırmalar diyabet ile uyku apnesi arasında çift yönlü bir ilişki olduğunu göstermektedir. Uyku apnesi diyabet gelişme riskini artırabilir, diyabet de uyku apnesi riskini artırabilir. Bu ilişki iki hastalığın da kontrol altında tutulmasını zorlaştırabilir.

Uyku Kalitesini Etkileyen Kronik Hastalıklardan Bazıları Nelerdir?

Uyku kalitesini etkileyen ve uyku apnesiyle sık birlikte görülen kronik hastalıklardan bazıları şunlardır:

  • Obezite
  • Koroner kalp hastalığı
  • Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
  • Diyabet

Uyku Apnesi Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Uyku apnesi, uyku sırasında nefesin en az 10 saniye süreyle durması veya belirgin şekilde azalmasıyla tekrarlayan bir hastalıktır. Hava akışının kesilmesi kandaki oksijen düzeyinin düşmesine ve karbondioksit düzeyinin yükselmesine neden olur. Erkeklerde ve fazla kilolu kişilerde daha sık görülür. Ülkemizde ve dünyada uyku apnesinin görülme sıklığı artmaktadır. Bunun en önemli nedenlerinden biri, sağlıksız beslenme ve hareketsiz yaşamla birlikte artan obezitedir. Uyku sorunlarının sağlık üzerindeki olumsuz etkileri çok ciddi boyutlara ulaşabilir. Uyku apnesi günümüzde toplumun geniş bir kesimini ilgilendiren bir hastalık haline gelmiştir.

Fazla kilo, uyku apnesinin en önemli risk etkenlerinden biridir. Bunun yanında kısa veya kalın boyun yapısı, alkol ve tütün ürünleri kullanımı, uyku ilacı veya sakinleştirici kullanımı ve doğuştan dar solunum yolu gibi etkenler de uyku apnesine yol açabilir. Uyku apnesinin günlük yaşamı en çok etkileyen belirtileri şunlardır:

  • Yorgun uyanmak, gün boyu yorgun hissetmek ve uyuklamak
  • Horlama
  • Ağız kuruluğu ve sabah baş ağrısı
  • Gerginlik ve dikkat sorunları
  • Eklem ağrıları
  • Uykuda terleme
  • İdrara çıkmak için sık uyanmak

Bu belirtilerin bir kısmı diyabette de görülebilir. Bu benzerlik bazen uyku apnesi ile diyabetin belirtilerinin birbirine karıştırılmasına neden olabilir. Bu nedenle diyabetli kişilerde horlama ve gün içinde aşırı uyku hali varsa uyku apnesi açısından da değerlendirme yapılması önerilir.

Uyku Apnesi Diyabeti Nasıl Etkiler?

Uyku apnesinde gece boyunca tekrarlayan oksijen düşüşleri ve uyku bölünmeleri vücutta stres hormonlarının artmasına ve insülin direncinin gelişmesine zemin hazırlayabilir. Kanada’da Toronto Üniversitesi’nden Prof. Dr. Tetyana Kendzerska ve ekibinin yaptığı ve sonuçları Amerikan Toraks Derneği’nin dergisinde 2014 yılında yayımlanan bir çalışmada, uyku apnesi şüphesiyle değerlendirilen yaklaşık 8.700 kişi ortalama beş yılı aşkın bir süre izlenmiştir. Bu süre içinde katılımcıların %11,7’sinde diyabet gelişmiştir. Uyku apnesi ağır olan kişilerde diyabet gelişme riski, uyku apnesi olmayanlara göre yaklaşık %30 daha yüksek bulunmuştur. Araştırmacılar uyku apnesinin tanı konduğu andan itibaren diyabet riski açısından da dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır. Bu yazının ilk yayımlandığı dönemde çalışmanın on yıldan uzun sürdüğü ve ağır uyku apnesinde diyabet riskinin %30’a kadar yükseldiği belirtilmişti. Oysa %30, riskin kendisi değil, riskteki artış oranıdır.

Diğer bazı çalışmalarda tip 2 diyabetli kişilerin yaklaşık %36-60’ında uyku apnesi bulunduğu bildirilmiştir. Fazla kilolu veya obez tip 2 diyabetli kişilerde yapılan bir çalışmada bu oran %86,6’ya kadar yükselmiştir. Bu sonuçlar, diyabetli kişilerde uyku apnesinin, uyku apnesi olan kişilerde de diyabetin sık görüldüğünü ortaya koymaktadır.

Uyku apnesi tedavi edildiğinde gün içindeki halsizlik ve uyuklama azalır ve bu da fiziksel aktivitenin artmasına yardımcı olabilir. Bazı çalışmalarda uyku apnesi tedavisinin insülin duyarlılığını iyileştirdiği ve kan şekerinin kontrolüne katkı sağladığı gösterilmiştir, ancak bu etki her çalışmada aynı ölçüde bulunmamıştır. İyi ve kaliteli uykunun, beslenme ve egzersiz kadar önemli olabileceği unutulmamalıdır.

Uyku Apnesi Nasıl Tedavi Edilir?

Uyku apnesinin hem kişinin sağlığına hem de sağlık sistemine maliyeti çok yüksektir. Tedavide çoğunlukla CPAP veya otomatik CPAP (APAP) adı verilen cihazlar kullanılır. Basınçlı hava vererek solunum yolunun açık kalmasını sağlayan bu cihazlar her uykuda kullanılmalıdır. Uyku apnesi tedavisi çoğu zaman yıllarca, bazen ömür boyu süren bir tedavidir. Orta ve ağır uyku apnesinde en etkili tedavi yöntemi solunum cihazı kullanımıdır. Hastalığın tipine ve hastanın özelliklerine göre kilo verme, yatış pozisyonu tedavisi, ağız içi apareyler ve bazı cerrahi yöntemler de seçenekler arasında yer alabilir. Bu hastalıkla ilgili toplumdaki farkındalığın daha da artırılması gerekmektedir.

Diyabetli Kişiler Kan Şekeri Takibinde Neleri Kaydetmelidir?

Kan şekerinin düzenli olarak ölçülüp kaydedilmesi, diyabetin ve buna eşlik eden sorunların hekimle birlikte izlenmesini kolaylaştırır. Basit bir kan şekeri takip formunda genellikle şu bilgiler yer alır:

  • Ölçüm tarihi
  • Kilo
  • Kahvaltı öncesi (aç) ve kahvaltı sonrası (tok) kan şekeri
  • Öğle yemeği öncesi (aç) ve öğle yemeği sonrası (tok) kan şekeri
  • Akşam yemeği öncesi (aç) ve akşam yemeği sonrası (tok) kan şekeri
  • Uyku öncesi kan şekeri
  • Gece ölçümü
  • Notlar (ör. ilaç dozu, fiziksel aktivite, olağan dışı yemek veya hastalık)

Hangi saatlerde ölçüm yapılacağına ve hedef değerlere kişinin hekimi karar verir. Kayıtlar hekim kontrolüne giderken yanında götürülmelidir.

Uyku Apnesi ve Diyabetle İlgili Sık Sorulan Sorular Nelerdir?

Kilo Verince Uyku Apnesi Geçer mi?

Fazla kilolu kişilerde kilo vermek tıkayıcı uyku apnesinin şiddetini önemli ölçüde azaltabilir. Bazı kişilerde uyku apnesi tamamen düzelebilir, ancak bu herkes için geçerli değildir. Çene yapısı, boyun yapısı ve solunum yolunun genişliği gibi etkenler de rol oynadığı için kilo verildikten sonra uyku testinin tekrarlanması ve tedavinin buna göre yeniden değerlendirilmesi gerekir. Kilo verme süreci tamamlanana kadar hekimin önerdiği cihaz tedavisine devam edilmelidir.

Diyet ve Egzersizle Kilo Verilemezse Hangi Seçenekler Vardır?

Diyet ve egzersiz kilo vermenin temelidir ve bu süreçte bir diyetisyenden destek almak başarı şansını artırır. Bununla birlikte diyet ve egzersizle yeterli kilo verilemeyen kişilerde hekim tarafından ilaç tedavileri veya obezite cerrahisi (bariatrik cerrahi) değerlendirilebilir. Son yıllarda bazı kilo verme ilaçları, obez kişilerdeki uyku apnesinin tedavisinde kullanılmak üzere bazı ülkelerde onay almıştır. Ameliyat düşüncesinden çekinen kişiler, ameliyatın riskleri, faydaları ve diğer seçenekler hakkında hekimleriyle ayrıntılı konuşmalıdır. Hangi yöntemin uygun olduğuna kişinin genel sağlık durumu değerlendirilerek karar verilir.