Icerige gec / Skip to content
English

Uyku Apnesi Depresyon Riskini Artırır mı?

Uyku apnesi en kısa tanımıyla uyku sırasında solunumun en az 10 saniye süreyle durması veya belirgin şekilde azalmasıdır. Kişi uyurken solunum sorunu yaşadığının farkında olmaz, ancak uyandıktan sonra vücudunda ortaya çıkan sorunları fark edebilir. Hastalığının farkındaysa yaşadığı sorunların nedenini de anlayabilir. Uyku apnesinin hastanın yaşamını etkileyen en ciddi sonuçlarından biri depresyondur. Kişi depresyon yaşarken bunun nedenleri arasında uyku apnesinin de olabileceğinin farkına varmayabilir.

Uyku Apnesi Depresyona Nasıl Yol Açabilir?

Uyku apnesi olan bir kişide uyku sırasında solunum düzensiz olduğu için vücut yeterli oksijeni alamaz, uyku sık sık bölünür ve vücut sürekli bir stres altında kalır. Bu şekilde yaşayan kişinin ruh hali depresyona daha yatkın olabilir ve depresif dönemleri daha uzun sürebilir. Uyku apnesi tedavi edilmezse ruhsal sorunlar ağırlaşabilir. Hastada ruhsal sorunların yanında fiziksel şikayetler de ortaya çıkabilir. Oksijen azlığı nedeniyle başka hastalıklar da gelişebilir. Kandaki oksijen miktarı azalır ve karbondioksit miktarı artar. Bu nedenle kanın asit baz dengesi (pH) zamanla değişme eğilimi gösterir. Vücut, pH değerini en uygun düzeyde tutabilmek için bazı enzim ve hormonların salgılanma düzeylerini değiştirebilir.

Uyku Apnesinin Türleri ve Nedenleri Nelerdir?

Uyku apnesinin tıkayıcı (obstrüktif) ve merkezi (santral) olarak birbirinden ayrılan türleri vardır ve bunların nedenleri farklıdır.

Tıkayıcı (obstrüktif) uyku apnesi, uyku sırasında üst solunum yolundaki dokuların gevşeyerek hava yolunu tıkamasıyla oluşur. Tıkayıcı uyku apnesine yol açan veya riskini artıran etkenler şunlardır:

  • Fazla kilo
  • Erkek cinsiyet
  • Kalın boyun
  • Dar solunum yolu
  • Sakinleştirici ilaçlar
  • Alkol ve tütün ürünleri
  • Burun tıkanıklığı
  • Genetik yatkınlık

Merkezi (santral) uyku apnesi, beynin solunum kaslarına doğru şekilde sinyal göndermemesi nedeniyle oluşur. Merkezi uyku apnesine yol açabilen nedenlerden bazıları şunlardır:

  • Ensefalit adı verilen beyin enfeksiyonu
  • İnme (beyin felci)
  • Beyin sapı sorunları
  • Kalp yetmezliği gibi kalp hastalıkları
  • Opioid (narkotik) ağrı kesiciler

CPAP Tedavisi Depresyon Belirtilerini Azaltır mı?

Avustralya’da tıkayıcı uyku apnesi olan 293 kadın ve erkek hastayla yapılan ve 2015 yılında yayımlanan bir çalışmada, tedavinin başında hastaların yaklaşık %73’ünde belirgin depresyon belirtileri saptanmıştır. Bu hastaların bir kısmında depresyon belirtileri ağır düzeydeydi ve 41 hasta, tedavinin başında yaşamaktansa ölmenin daha iyi olacağını düşündüğünü belirtmişti. Hastalara üç ay boyunca CPAP tedavisi uygulanmıştır. Cihazı düzenli kullanan 228 hastanın tedavinin sonunda yalnızca %4’ünde belirgin depresyon belirtileri devam etmiş, ölüm veya kendine zarar verme düşüncesi bildiren hastaların hiçbirinde bu düşünceler sürmemiştir. Bu yazının ilk yayımlandığı dönemde tedavi süresi dört ay olarak belirtilmişti. Bu çalışma, uyku apnesinin ruh sağlığı üzerindeki etkisini ve tedavinin önemini göstermektedir. Bununla birlikte depresyon belirtileri olan kişilerde uyku apnesi tedavisi tek başına yeterli olmayabilir ve depresyonun ayrıca değerlendirilip tedavi edilmesi gerekebilir. Kendine zarar verme düşünceleri olan kişiler vakit kaybetmeden bir hekimden veya ruh sağlığı uzmanından yardım almalı, acil durumlarda 112 aranmalıdır.

Vücutta oluşan oksijen azlığı karşısında beyin bazı savunma mekanizmalarını devreye sokar. Ancak bu mekanizmalar uyku apnesini ortadan kaldırmadığı için vücutta oluşan değişiklikler zamanla başka hastalıkların ortaya çıkmasına neden olabilir. Diyabet, yüksek tansiyon ve buna benzer kronik hastalıklar görülebilir. Yaş ilerledikçe vücudun kendini yenileme yeteneği azaldığı için ileri yaşta görülen uyku apnesine bağlı hastalıklar da daha hızlı ilerleyebilir.

Uyku apnesinin günlük yaşam üzerindeki olumsuz etkileri sanıldığından daha fazladır. Dünyada milyonlarca kişi bu hastalık nedeniyle yüksek tansiyon, kalp krizi, tip 2 diyabet ve depresyon gibi sağlık sorunlarıyla karşı karşıyadır. Uyku apnesinin yol açtığı hastalıklardan ve depresyon riskinden korunmak için en kısa sürede uygun tedaviye başlanması gerekir. Bunun için bir uyku merkezine veya ilgili hekime başvurulmalıdır.

Uyku Apnesi ve Depresyonla İlgili Sık Sorulan Sorular Nelerdir?

Uyku Apnesi Olan Hasta Cihazı ve Maskeyi Kullanmak İstemiyorsa Ne Yapılabilir?

CPAP veya BPAP cihazına alışmak ilk başlarda birçok kişiye zor gelir ve alışma süreci birkaç haftayı bulabilir. Maskenin daraltma hissi yaratması sık görülen bir şikayettir. Bu durumda burun yastıkçıklı maske gibi yüzle daha az temas eden maske türleri denenebilir. Maskeyi önce gündüz uyanıkken, televizyon izlerken veya kitap okurken kısa sürelerle takmak, cihazın basıncını yavaş yavaş artıran başlangıç (rampa) özelliğini ve ısıtıcılı nemlendiriciyi kullanmak alışmayı kolaylaştırabilir. Yatağa uykusu geldiğinde girmek ve maskeyi o zaman takmak da faydalı olabilir. Hastanın cihazı kullanmak istememesinin altında depresyon veya kaygı da olabilir. Bu nedenle hastanın uyku hekimi ve gerekirse ruh sağlığı uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir. Sabırla yapılan bu denemeler sonuç vermezse hekim farklı tedavi seçeneklerini değerlendirebilir.

PAP Cihazı Çok Ses Çıkarıyorsa Ne Yapılmalıdır?

PAP cihazlarından duyulan sesin önemli bir kısmı çoğu zaman maske kaçağından kaynaklanır. Maskenin yüze iyi oturup oturmadığı ve yastığının yıpranıp yıpranmadığı kontrol edilmelidir. Hava giriş filtresinin kirlenmesi, hortumun ve bağlantıların gevşemesi de sese yol açabilir. Bu kontrollere rağmen cihazın kendisinden gelen ses artıyorsa motor veya fan arızası olabileceği için cihaz yetkili teknik servise kontrol ettirilmelidir. Yeni bir cihaz alınacaksa ses düzeyi teknik özelliklerde desibel olarak belirtilir ve cihaz seçimi hekimin önerdiği cihaz tipine göre yapılmalıdır.

Yıllardır Maskeyle Uyuyan Kişinin Uyku Apnesi Değerleri Değişir mi?

Uyku apnesinin şiddeti zaman içinde değişebilir. Kilo alma veya verme, yaşın ilerlemesi, yeni ortaya çıkan hastalıklar ve kullanılan ilaçlar uyku apnesi değerlerini etkileyebilir. Bu nedenle uzun süredir cihaz kullanan kişilerin hekim kontrolüne düzenli olarak gitmesi önerilir. Hekim cihazın kaydettiği kullanım ve apne verilerini inceleyebilir, gerekirse yeni bir uyku testi isteyerek cihaz ayarlarını yeniden belirleyebilir.