Acil durum kısaca, bireyi veya topluluğu olumsuz şekilde etkileyen ve hızlı müdahale gerektiren olaylardır. Olumsuz bir olay yaşayan kişi veya kişilere çok hızlı şekilde yardımcı olmak ve sürece müdahale etmek gerekir. Aksi halde yaralanma veya ölüm gibi büyük sorunlar oluşabilir. Bunun önüne geçmek için tedbirler alınmalı, tedbirlere rağmen acil durumlar hala oluşuyorsa hızlı şekilde müdahale edebilmek için acil durum planları yapılmalıdır. Bu sayede yaşanan olayların olumsuz etkileriyle ve beklenmedik sonuçlarla karşılaşma riski en aza indirilebilir.
Acil Durumlarda Neden Hızlı Müdahale Gerekir?
Bir kişinin hayatının riske girdiği durumda, en kısa sürede ve doğru yöntemle müdahale etmek hayat kurtarabilir. Bazen neredeyse hiçbir tıbbi ekipman kullanmadan yalnızca ilk yardım tekniklerini uygulayarak bile bu sağlanabilir. Eğer ilk yardım tekniklerini bilmiyorsanız acil durumdaki hastaya müdahale etmeniz daha kötü sonuçlar doğurabilir. Böyle bir durumda kalırsanız en yakın sağlık personelini bilgilendirmeniz ve yardım istemeniz daha doğru olacaktır.
Uluslararası 32 Parametre Acil Durumlar Listesi Ne İşe Yarar?
Acil durum oluşturan sağlık sorunlarını sıralayan ve uluslararası 32 parametre acil durumlar listesi olarak bilinen bir liste bulunur. Bu durumları bilmek, acil bir sağlık sorununda tıbbi bilgisi olmayan kişilerin aciliyeti sağlık personeline bildirmesine yardımcı olur. Liste, acil sağlık hizmeti sunan kişiler ve kurumlar arasında yaygın olarak bilinir ve aciliyet konusunda yol gösterici olarak başvurulur. Listenin hangi kurum tarafından yayımlandığı kaynaklarda açıkça belirtilmez; bu nedenle maddeler kesin bir tanı veya sınıflandırma aracı olarak değil, yol gösterici bilgi olarak değerlendirilmelidir.
Aşağıdaki tanımlamalar oldukça basitleştirilmiş şekilde, yol gösterici olması amacıyla hazırlanmıştır. Tıbbi bilgisi olmayan kişiler bu bilgilere dayanarak aciliyet derecelendirmesi yapabilir. Bir sağlık durumunun acil olup olmadığına ancak fiziki muayeneyle karar verilebileceği unutulmamalıdır.
Uluslararası 32 Parametre Acil Durumlar Nelerdir?
- Suda boğulma
- Trafik kazası
- Terör, sabotaj, kurşunlanma, bıçaklanma, kavga vb.
- İntihar girişimi
- Tecavüz
- Yüksekten düşme
- Ciddi iş kazaları, uzuv kopması
- Elektrik çarpması
- Donma, soğuk çarpması
- Sıcak çarpması
- Ciddi yanıklar
- Ciddi göz yaralanmaları
- Zehirlenmeler
- Ciddi alerji, anafilaktik tablolar: Kalp ritminde bozulma, solunum yollarında tıkanmaya yol açabilecek ciddiyette alerji ya da tansiyon düşmesi gibi durumlar.
- Omurga ve alt ekstremite kırıkları: Büyük dış veya iç kanamaya yol açan bacak kırıkları ve her türlü omurga kırıkları.
- Dekompresyon (dalgıç) hastalığı: Halk arasında vurgun yemek olarak tabir edilen durum.
- MI, aritmi, hipertansiyon krizleri: Geçirilmekte olan kalp krizi, acil tedavi gerektiren kalp ritmi bozukluğu türleri, kan basıncının beyin kanaması gibi ölümcül durumlara yol açabilecek derecede yükselmesi.
- Astım krizi, akut solunum problemleri
- Şuur kaybına neden olan her türlü durum
- Ani felçler
- Ciddi genel durum bozukluğu: Yaşlılık, besin yetersizliği, yetersiz bakım, uzun süren ağır hastalık ve benzeri nedenlerle kişinin sağlığının tehlikeli olabilecek derecede bozulması.
- Yüksek ateş: Zehirlenme, enfeksiyon hastalıkları, sıcak çarpması ve benzeri nedenlerle vücut sıcaklığının kalp ritminin bozulmasına veya havaleye yol açabilecek derecede yükselmesi.
- Diyabetik ve üremik koma: Diyabet (şeker hastalığı) ve böbrek yetersizliğinin neden olduğu, bilinç bulanıklığından başlayıp tam bilinç kaybına (koma) kadar varabilen durumlar.
- Genel durum bozukluğunun eşlik ettiği diyaliz hastalığı
- Akut batın: Mide, bağırsak gibi içi boş organların delinmesi, tıkanması, düğümlenmesi, iltihaplanması ve benzeri müdahale gerektiren durumlar.
- Akut masif kanamalar: Genellikle travma sonucu ortaya çıkan, hayatı tehdit edecek boyutlarda iç veya dış kanamalar.
- Menenjit, ensefalit, beyin absesi: Sinir sistemi işlevleri dolayısıyla yaşamsal işlevleri de etkileyebilecek, beyin ve beyni çevreleyen zarla ilgili iltihabi veya enfeksiyöz hastalıklar.
- Renal kolik: Böbrek taşları nedeniyle, idrar yolu ya da böbrek hasarına yol açabilecek derecede şiddetli ağrı oluşturan durum.
- Akut psikotik tablolar: Aşırı saldırganlığa yol açan nörolojik ya da psikolojik rahatsızlıklar.
- Migren, kusma veya şuur kaybıyla beraber olan baş ağrıları
- Yeni doğan komaları
- Başlamış doğum faaliyeti (su kesesinin boşalması)
Acil Bir Durumda Ne Yapılmalıdır?
Türkiye’de ambulans, itfaiye ve emniyet gibi acil yardım hizmetlerine tek numara olan 112 üzerinden ulaşılır. Arama sırasında olay yerinin adresi mümkün olduğunca açık verilmeli, hastanın durumu ve kaç kişinin etkilendiği anlatılmalı, görevli izin verene kadar telefon kapatılmamalıdır. Çağrı merkezindeki görevlinin yönlendirmeleri uygulanmalıdır. Omurga yaralanması şüphesi olan bir kişi, yangın veya çökme gibi daha büyük bir tehlike yoksa yerinden oynatılmamalıdır. İlk yardım bilgisi olmayan kişiler müdahale etmek yerine yardım çağırmalı ve hastanın yanında kalmalıdır.
Acil Serviste Aciliyet Nasıl Belirlenir?
Hastanelerin acil servislerinde başvuran hastalar önce triyaj adı verilen bir ön değerlendirmeden geçirilir. Triyajda hastanın şikayeti ve yaşamsal bulguları değerlendirilerek hangi hastaya öncelikle bakılacağı belirlenir. Türkiye’deki acil servislerde bu ayrım genellikle kırmızı, sarı ve yeşil renk kodlarıyla yapılır; kırmızı alan hayati tehlikesi olan hastalar için ayrılır. Bu nedenle acil servise geliş sırası, muayene sırasını belirlemez. Yukarıdaki listede yer alan durumlar da kesin karar için değil, aciliyetin fark edilmesi için yol göstericidir.
