Icerige gec / Skip to content
English

Tıbbi Cihazlarla Jeneratör ve UPS Kullanımının Önemi Nedir?

Teşhis ve tedavide birçok tıbbi cihaz kullanılır. Bu cihazların bazıları bataryasıyla çalışabilirken bazıları yalnızca elektrik varken çalışır. Bataryalı cihazlar elektriğin olmadığı durumlarda da kullanılabilir. Elektrik kesintilerinde veya hasta transferlerinde bataryalı cihazlardan yararlanmak gerekir. Bataryanın kapasitesine göre cihazın elektriksiz çalışabileceği süre de değişir. Hastanelerde, ambulanslarda ve evlerde elektrik kesintilerine karşı önlem alınmalıdır. Özellikle kesintisiz kullanılması gereken tıbbi cihazların bataryalı modelleri tercih edilmelidir. Acil durumlarda kullanılan cihazların da bataryalı olması hayati riskleri bir ölçüde azaltır. Cihaz bataryalı olsun ya da olmasın, elektriğin olmadığı durumlarda hayati riskleri azaltmak için tıbbi cihazlarla birlikte jeneratör ve UPS (kesintisiz güç kaynağı) kullanılması gerekir. Bu cihazların kapasiteleri ve özellikleri birlikte kullanıldıkları tıbbi cihazlara uygun olmalıdır. Aksi halde ortaya çıkabilecek sorunlar büyük zararlara yol açabilir.

Hastanelerde ve Ambulanslarda Elektrik Kesintisine Karşı Ne Yapılır?

Hastanelerin neredeyse hepsinde yüksek kapasiteli jeneratörler bulunur. Bu jeneratörler hastanenin tüm elektrik ihtiyacını karşılayabilecek kapasitededir ve elektrik kesildiğinde otomatik olarak devreye girer. Böylece yalnızca tıbbi cihazlar değil, hastanedeki aydınlatma, iklimlendirme, havalandırma, laboratuvar, ameliyathane ve yoğun bakım sistemleri de çalışmaya devam eder. Bazı hastanelerde jeneratörün arızalanma riskine karşı yedek jeneratörler de bulunur. Bu sayede elektrik kesintilerinin oluşturduğu riskler en aza indirilir.

Ambulanslar gibi hasta transferini ve acil müdahaleyi sağlayan araçlarda, aracın motorundan alınan güçle sürekli elektrik sağlayan sistemler bulunur. Motor arızası riskine karşı da UPS ve akülerle elektrik desteği sağlanır.

Evde Kullanılan Tıbbi Cihazlarda Elektrik Kesintisine Karşı Ne Yapılmalıdır?

Evde kullanılan tıbbi cihazlarda durum daha riskli olabilir. Evde bakılan ve tıbbi cihaz kullanan hastalar için elektrik kesintisi çok korkutucudur. Özellikle solunum cihazı olmadan nefes alamayan hastalar için gerekli önlemler önceden alınmalıdır. Evde kullanılan cihazların çoğu bataryalı olsa da bataryasız modeller daha uygun fiyatlı olduğu için tercih edilmiş olabilir. Hastaneden eve çıkış sürecinde yeterli bilgiye sahip olmayan hasta yakınları, fiyatı nedeniyle bataryasız cihazları seçebilmektedir. Ayrıca cihazlar bataryalı olsa bile çok uzun süren elektrik kesintileri tehlike oluşturabilir.

Teknolojinin gelişmesiyle tıbbi cihazlar da hızla gelişmektedir. Hastanın sürekli hastaneye gitmesine gerek kalmadan tıbbi cihazlar sayesinde tedaviye ve bakıma evde devam edilebilir. Tıbbi cihazlarda kullanılan sensörler, valfler, elektronik kartlar, bataryalar ve aksesuarlar zamanla daha dayanıklı ve kaliteli hale gelmiştir. Bu da hastanın konforunu artırır ve evde bakımı kolaylaştırır. Bu sürecin kesintisiz ve sorunsuz olması gerekir.

Bazı tıbbi cihazlarda dahili ve harici bataryalar bulunur ve bu cihazlar elektrik kesintilerinde de kullanılabilir. Hayati önem taşıyan cihazlarda batarya süresi uzun olan modeller tercih edilmelidir. Örneğin ev tipi mekanik ventilatörlerin bazı modelleri, dahili ve harici bataryalarla birlikte 11-12 saate kadar bataryayla çalışabilir. Bu özellik uzun süreli elektrik kesintilerinde çok önemlidir, çünkü bu cihazlar çalışmazsa hastanın solunumu desteklenemez ve hayati risk oluşur. Yalnızca mekanik ventilatörün değil, oksijen konsantratörü, cerrahi aspiratör ve pulse oksimetre gibi cihazların da bataryalı olması çok önemlidir. Bataryalar zamanla kapasite kaybeder, bu nedenle bataryanın düzenli olarak test edilmesi ve gerektiğinde yenilenmesi gerekir. İkinci el tıbbi cihaz temin edilecekse bataryanın yenilenmiş olmasına dikkat edilmelidir.

Hayati önem taşıyan bir cihaz kullanan hastaların yakınları, bölgedeki elektrik dağıtım şirketine durumu bildirmelidir. Bazı dağıtım şirketleri yaşam destek cihazına bağlı hastalar için planlı kesintilerde destek uygulamaları yürütmektedir. Uygulamanın koşulları için bölgedeki dağıtım şirketine danışılmalıdır.

Evde bakım sürecinde kullanılan ve elektrik kesintilerinde doğrudan veya dolaylı risk oluşturabilen tıbbi cihazlardan bazıları şunlardır:

  • Mekanik ventilatör
  • PAP cihazı
  • Oksijen konsantratörü
  • Cerrahi aspiratör
  • Pulse oksimetre
  • Hasta başı monitörü
  • Havalı yatak
  • Enteral beslenme pompası
  • Öksürtme cihazı

Jeneratör Nedir? Tıbbi Cihazlarla Kullanılırken Nelere Dikkat Edilir?

Jeneratörler (elektrik üreteçleri), benzin, motorin veya doğal gaz gibi yakıtları kullanarak elektrik enerjisi üreten elektromekanik cihazlardır. Elektrik kesintilerinde veya elektriğin olmadığı yerlerde kullanılır. Jeneratörde kullanılacak yakıt üreticinin önerdiği özelliklere uygun olmalıdır. Motorinle çalışan jeneratörlerde motorinin EN 590 veya ASTM D975 gibi standartlara uygun olması istenir. Ülkemizde satılan motorin EN 590 standardına göre çok düşük kükürt içerir. Kükürt oranı yüksek veya kalitesiz yakıt, jeneratörün motorunda aşınmaya ve kirlenmeye yol açarak arızalara neden olabilir.

Jeneratörler egzoz dumanıyla birlikte renksiz ve kokusuz, zehirli bir gaz olan karbonmonoksit üretir. Bu nedenle jeneratör kesinlikle ev içinde, garajda, bodrumda veya kapalı bir balkonda çalıştırılmamalıdır. Jeneratör açık havada, kapı ve pencerelerden uzak bir yerde kullanılmalı ve egzoz dumanının içeri girmesi önlenmelidir. Jeneratörün yağmur ve nemden korunması gerekir, çünkü nemli ortamlarda parçaları zamanla paslanabilir ve elektrik çarpması riski oluşur. Sıcaklık ve rakım da performansı etkileyen önemli etkenlerdir. Düzenli bakım, jeneratörün sorunsuz çalışmasını sağlar. Çoğu jeneratörün gürültülü çalıştığı da unutulmamalıdır.

Elektrik kesildiği anda otomatik olarak devreye giren jeneratörler vardır. Otomatik çalışma özelliği olmayan jeneratörleri ise kullanıcının çalıştırması gerekir. Bu nedenle jeneratörün güvenli ve kolay ulaşılabilir bir yere yerleştirilmesi önemlidir. Böylece elektrik kesildiğinde tıbbi cihazların ihtiyaç duyduğu elektrik kısa sürede sağlanabilir.

Bazı jeneratörlerde voltaj düzenleyici bulunmaz. Bu tür jeneratörlerin tıbbi cihazlarla kullanılması tehlikelidir. Ani voltaj değişimleri jeneratöre bağlı cihazlara zarar verebilir. Kesintisiz kullanılması gereken tıbbi cihazlar, hastanın yaşamını riske sokacak şekilde arızalanabilir. Bu şekilde arızalanan cihazlar garanti kapsamı dışında kalabilir ve büyük maddi zararlara yol açabilir. Elektronik cihazlar için genellikle voltaj düzenleyicili (AVR) veya temiz sinüs dalgası üreten invertörlü jeneratörler tercih edilir.

UPS Nedir? Tıbbi Cihazlarla Neden Kullanılmalıdır?

Kesintisiz güç kaynağı olarak da bilinen UPS (uninterruptible power supply), içindeki aküler sayesinde elektrik enerjisi sağlayan bir cihazdır. Elektrik kesildiğinde enerji sağlamanın yanında elektrikteki dalgalanmaları düzenler ve aşırı gerilime karşı koruma sağlar. Jeneratörler gibi bir motoru yoktur ve yakıta ihtiyaç duymaz. Sessiz çalışır. Sürekli elektrik prizine bağlı durur ve akülerini şarj eder. Şebeke elektriğiyle şarj olan UPS’lerin yanında güneş panellerinden aldığı enerjiyle akülerini şarj edebilen sistemler de vardır.

Elektrik önce UPS’ye, oradan da UPS’ye bağlı cihazlara iletilir. Elektrik kesildiğinde UPS’ye bağlı cihazlar bu durumdan etkilenmez ve çalışmaya devam eder. Yıldırım düşmesi gibi nedenlerle evlere gelen gerilim zaman zaman yükselebilir. UPS’ler elektrikteki dalgalanmaları düzenlediği ve aşırı gerilime karşı koruduğu için tıbbi cihazlarla birlikte kullanılmalıdır. Böylece hasta güvenliği de artar. Tıbbi cihazlar için çıkışı tam sinüs dalgası olan ve tercihen çevrimiçi (online) çalışan UPS’ler önerilir. Bu tip UPS’ler cihazı sürekli kendi düzenlediği elektrikle besler ve kesinti anında hiç geçiş süresi olmaz.

Jeneratör ile UPS Arasındaki Fark Nedir?

Elektrik kesildiğinde jeneratörün devreye girmesi için bir süre geçmesi gerekir. Otomatik jeneratörlerde bu süre genellikle birkaç saniye, elle çalıştırılan jeneratörlerde dakikalar olabilir. UPS’lerde böyle bir bekleme süresi yoktur ve cihazlar kesintisiz çalışmaya devam eder. Jeneratörler yakıt eklendikçe uzun süre enerji üretebilir. UPS’lerin sağlayabileceği enerji ise akü kapasitesiyle sınırlıdır. Bu nedenle uzun kesintilerde iki sistem birlikte kullanılabilir. Bu düzende UPS kesinti anında cihazı kesintisiz besler, jeneratör devreye girdikten sonra da UPS jeneratörden beslenmeye ve akülerini şarj etmeye devam eder.

Kesintisiz kullanılması gereken tıbbi cihazların toplam güç tüketimi hesaplanmalı ve jeneratör veya UPS seçimi buna göre yapılmalıdır. Elektrik tesisatı uzman kişilerce kontrol edilmeli, gerekiyorsa uygun şekilde düzenlenmelidir. Tüm işlemler hem tıbbi cihazların hem de hastanın güvenliği gözetilerek yapılmalıdır. Ev tipi mekanik ventilatör kullanan hastalarda UPS bedelinin belirli koşullarla SGK tarafından karşılandığı belirtilmektedir. Güncel koşullar ve gerekli belgeler için hekime ve SGK’ya danışılmalıdır.

Tıbbi Cihazlarda Jeneratör ve UPS Kullanımıyla İlgili Sık Sorulan Sorular Nelerdir?

Solunum Cihazı İçin Hangi Jeneratör veya UPS Seçilmelidir?

Her solunum cihazının elektrik gereksinimi farklıdır. Uygun jeneratör veya UPS seçmek için önce cihazın kullanım kılavuzunda veya etiketinde yazan güç tüketimine (watt) bakılmalıdır. Isıtıcılı nemlendirici gibi aksesuarlar güç tüketimini artırır ve hesaba katılmalıdır. UPS’in gücü cihazın toplam tüketiminden yeterli payla büyük seçilmeli ve akü süresi, beklenen kesinti süresine göre belirlenmelidir. Tam sinüs dalgası çıkışlı UPS ve voltaj düzenleyicili jeneratör tercih edilmelidir. Uygunluk konusunda solunum cihazının üreticisinden veya yetkili teknik servisinden bilgi alınabilir.

Kurumdan UPS Alabilmek İçin Doktor Raporu Nasıl Hazırlanır?

UPS bedelinin karşılanabilmesi için gereken rapor hekim tarafından düzenlenir ve raporun içeriği hastanın durumuna göre hekimin değerlendirmesine bağlıdır. Raporda hangi bilgilerin bulunması gerektiği zamanla değişebilir. Bu nedenle hastanın tedavisini yürüten hekime veya hastanenin rapor birimine, ev tipi mekanik ventilatör kullanan hastalar için UPS ödemesine ilişkin güncel SGK koşullarını sormak en doğru yoldur. Başvuru öncesinde SGK il müdürlüğünden de bilgi alınabilir.