Sağlık alanındaki en önemli gelişmelerin büyük bölümü tıbbi cihaz teknolojisinin hızla ilerlemesi sayesinde gerçekleşmektedir. Tıbbi cihazlar teşhis ve tedavi süreçlerini hızlandırdığı gibi tıp biliminin gelişimine de katkı sağlar. Yeni teknolojilere sahip olan ve olmayan sağlık kuruluşları arasında büyük farklar vardır; bu teknolojileri üreten ülkelerle rekabet etmek de bir o kadar zordur. Türkiye’nin bu alanda rekabet edebilmesi tıbbi cihaz teknolojilerine yapılacak yatırımlara bağlıdır. Geliştirilen teknolojilerde, üretilen ürünlerde ve verilen hizmetlerde kalite çıtasının yükselmesi için tüm işlerin dünyada kabul görmüş kalite standartlarına uygun şekilde ve çok disiplinli bir yaklaşımla yapılması gerekir.
Türkiye’de tıbbi cihaz denince akla hastaneler, laboratuvarlar ve tıbbi cihaz satışı ve servisi yapan firmalar gelir. Üniversitelerin desteklediği teknoloji geliştirme bölgeleri (teknopark ve teknokentler) de bu listeye eklenmiştir. Bu alanlarda birçok farklı dalda teknoloji geliştirilmekte, bazı üniversitelerde ise özellikle tıbbi cihaz teknolojileri üzerine çalışılmaktadır. Bu çalışmaların karşılığı, kendi geliştirilen teknolojileri kullanan tıbbi cihazlar üretildiğinde alınacaktır.
Tıbbi Cihaz Sektöründe Kalite Neden Önemlidir?
2017’de yapılan değerlendirmelerde Türkiye tıbbi cihaz pazarının yaklaşık %85’inin ithalatla karşılandığı, yani yerli üretimin payının yaklaşık %15 olduğu belirtilmiştir. Bu durum birçok üründe dışa bağımlılığın sürdüğünü göstermektedir. Ürünlerin büyük bölümü yurt dışından geldiği için tıbbi cihaz firmalarının satış ve servis hizmetlerinin kalitesi daha da önem kazanır. Dünyaca kabul gören kalite belgelerine sahip firmaların sayısı artmaktadır, ancak hala yeterli sayıya ulaşmamıştır. Firmaların bu belgelere sahip olması da tek başına yeterli değildir; kalite standartlarını en üst düzeyde uygulamaları gerekir. Toplam kaliteyi sürekli artırmayı hedefleyen bir sistemin ve yönetim anlayışının oluşması da şarttır. Toplam kalite gözetilerek yapılan geliştirmeler, teknoloji ve üretim kapasitesinin artmasına ve zamanla dünyada kabul gören markaların oluşmasına katkı sağlar. Böylece zamanla dünya standartlarını belirleyen ülkeler arasına girmek de mümkün olabilir.
Kalite yalnız cihazın kendisiyle ilgili değildir. Kullanıcıların yaşadığı her sorun cihazdan kaynaklanmayabilir; cihazın kullanıldığı yer, kullanıcıların cihaz eğitimi alıp almadığı ve uygulama şekli gibi konular da sorunlara yol açabilir. Bu nedenle eğitim ve satış sonrası hizmet de kalitenin bir parçasıdır.
Tıbbi Cihaz Sektöründe Hangi Kalite Standartları Uygulanır?
Tıbbi cihaz üreticileri için en yaygın kalite yönetim sistemi standardı ISO 13485’tir; tıbbi cihazlarda risk yönetimi ise ISO 14971 standardına göre yapılır. Türkiye’de tıbbi cihazlar, Avrupa Birliği’nin 2017/745 sayılı Tıbbi Cihaz Tüzüğü (MDR) ile uyumlu olarak 2 Haziran 2021’de yayımlanan Tıbbi Cihaz Yönetmeliği kapsamında düzenlenir. Piyasaya sunulan tıbbi cihazların Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun Ürün Takip Sistemi’ne (ÜTS) kaydedilmesi gerekir. Firmalar hem bu yasal düzenlemelere hem de dünyaca kabul görmüş hizmet standartlarına uygun şekilde çalışmalıdır.
TÜBİTAK’ın 2003 SWOT Analizi Ne Söylüyordu?
TÜBİTAK, Türkiye’deki tıbbi cihaz, alet ve malzeme sektörüyle ilgili 2003 yılında bir SWOT analizi yayımlamıştır. Analizin ortaya koyduğu tespitler, sektörün o dönemki durumunu ve bugün de süren bazı sorunlarını göstermesi açısından önemlidir.
Güçlü Yanlar
- Türkiye bilişim teknolojisine yatkın ve bunu kullanmaya hevesli genç, kalabalık ve dinamik bir nüfusa sahiptir.
- Haberleşme altyapısı yeni ve çağdaş düzeydedir.
- Eğitim kalitesi yüksek üniversiteler vardır.
- Küçük ölçekli de olsa tıbbi cihaz, alet ve malzeme üreten firmalar vardır.
Zayıf Yanlar
- Tıbbi cihaz ve aletler genellikle yurt dışından satın alınmaktadır.
- Mevcut tıbbi cihaz ve aletlerin bakım, onarım ve kalibrasyonuyla ilgili biyomedikal mühendislik hizmetleri yetersizdir.
- Yerli tıbbi cihaz, alet ve sarf malzeme üretimi yetersizdir.
- Mevcut tıbbi cihaz ve aletler etkin kullanılamamaktadır; planlama ve koordinasyon eksikliği nedeniyle gereksiz veya uygun olmayan cihazlar temin edilmektedir.
- Tıbbi cihaz ve sarf malzemelerinin üretimi, satışı, belgelendirilmesi ve ithalatı üzerinde yeterli ve uygun denetim yoktur.
- Tek kullanımlık malzemelerin üretimi için gerekli belgeler uzun sürede alınabilmektedir.
- TSE belgelendirme süreci uzundur.
- Hasta hakları henüz yeterince sorgulayıcı ve denetleyici ölçülere ulaşmamıştır.
- Üniversite ve sanayi ilişkilerinin zayıflığı nedeniyle sektöre ilişkin araştırma ve geliştirme çalışmaları yetersizdir.
- Kullanıcı personelin istihdam ve özlük hakları yeterli değildir.
Tehditler
- Avrupa Birliği üyeliği durumunda bağımsız teknolojik gelişmelerin sınırlanma olasılığı vardır.
- Kullanıcı personelin istihdam ve özlük hakları yetersizdir.
- Kullanıcılar yerli üreticiye ve yerli mallara güvenmemektedir.
- Uygun iş ve ücret olanakları azdır; belli konularda yetkin kişiler yurt dışına gitme olanaklarını araştırmakta veya başka alanlarda çalışmak zorunda kalmaktadır.
Fırsatlar
- Türkiye’nin 2003 yılında Avrupa Birliği’nin 6. Çerçeve Programı’na katılması, araştırma ve geliştirme için Avrupa’daki şirket ve üniversitelerle ortak çalışma ve kaynak bulma olanağı doğurmuştur.
- Yurt dışında çalışan ve konusunda uzman olan vatandaşların sektöre doğrudan veya dolaylı katkısı sağlanabilir.
- Genç, dinamik ve kalabalık bir nüfus vardır.
- Yeni teknolojilerin tasarlanması için tıbbi cihaz ve aletler konusunda yetişmiş insan gücü vardır.
- Az da olsa tıbbi cihaz, alet ve malzeme üreten firmalar varlıklarını sürdürebilmektedir.
Tıbbi Cihaz Firmaları Kaliteyi Nasıl Artırabilir?
Tıbbi cihaz alanı hem uzmanlaşma hem de güçlü bir sermaye yapısı gerektirdiği için işini hakkıyla yapabilen firma sayısı azdır. Firmalar kullanıcıların ihtiyaçlarını doğru analiz ederek çözüm üretmelidir. Gelen öneriler, şikayetler ve talepler yazılımlar aracılığıyla arşivlenmeli, tek tek incelenmeli ve çözüm önerileri kullanıcılarla paylaşılmalıdır; kullanıcıların birbirleriyle iletişime geçebilecekleri platformlar da oluşturulabilir. Kullanıcıların talepleri üreticilerle, üretim birimleriyle ve sürece dahil olan tüm ekiplerle sürekli paylaşılmalıdır.
Firmalar kendi iç süreçlerini de teknolojiyle paralel olarak sürekli geliştirmeli; üretim, satış ve satış sonrası hizmetleri kurumsal kaynak planlama yazılımlarıyla uçtan uca takip etmelidir. Hem kullanıcıların hem de firma çalışanlarının bilgiye kolayca ulaşması sağlanmalıdır. Markalaşmanın ve müşteri memnuniyetinin en önemli sermaye olduğu unutulmamalıdır.
Yerli Üretimin Artması Hastalar İçin Neden Önemlidir?
Bir sağlık kuruluşunda kullanılan cihazlar ne kadar iyiyse verilen hizmet de o kadar kaliteli olur. Engelli bireylerin tedavisinde kullanılan ayakta tutma cihazları gibi birçok medikal ürün Türkiye’de ya hiç üretilmemekte ya da ihtiyaca tam olarak karşılık vermemektedir. Yurt dışından gelen ürünlerin fiyatları ise birçok aile için çok yüksektir. Yerli üretimin artması, ihtiyaç duyulan ürünlere daha uygun fiyatlarla ulaşılmasını sağlar. Bu nedenle tıbbi cihaz üretiminin gelişmesi ve geleceğin biyomedikal teknikerlerinin ve mühendislerinin yetiştirilmesi büyük önem taşır.
