Icerige gec / Skip to content
English

Tıbbi Cihaz Alırken Nelere Dikkat Edilir?

Ülkemizde tıbbi cihazların piyasada satılabilmesi için bazı kriterler mevcuttur. Bu kriterlerin çoğu, tıbbi cihaz olmayan diğer tip cihazlar için de geçerlidir. Ülkemizdeki cihazlar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı mevzuatlarında yer alan kurallar doğrultusunda piyasada satışa sunulabilir. Tıbbi cihazlar söz konusu olduğunda ise ayrıca Sağlık Bakanlığının mevzuatları da devreye girer. Tıbbi cihazların piyasaya sunulmasında temel olarak iki kritere dikkat edilir: teknik düzenlemeye uygunluk ve güvenilirlik. Bu iki unsurun alt başlıkları genişletilebilir. Ürünlerin tüm mevzuatlara uygun olması yalnızca piyasada satılabilmesine olanak tanır. Mevzuatlara uygunluk kullanıcılar için güven verici olsa da yeterli değildir. Bunun yanında bilinen bir marka olma, yaygın servis ağı, satış sonrası destek ve teknik servis hizmetleri, yedek parça bulunabilirliği, ulaşılabilir yetkililer, ücretli veya ücretsiz eğitim hizmetleri gibi birçok özellik tüketicinin tercihini etkiler.

Teknik Düzenlemeye Uygunluk Ne Anlama Gelir?

Teknik düzenlemeye uygunluk aslında çok karmaşık bir sistem değildir. Cihazın üretimi, ithalatı veya belgelendirme süreçlerinde alınması gereken bazı sertifikalar vardır. Piyasaya sunulmadan önce gerekli kontrollerin yapılıp sertifikaların mutlaka alınmış olması gerekir.

Cihazın Etiketinde, Kılavuzunda ve Garanti Belgesinde Neler Bulunmalıdır?

Cihazın ve kutusunun üzerindeki etiketlerde marka, model, üretici ve varsa ithalatçı bilgileriyle birlikte cihazın elektriksel gereksinimi ve üretim yeri de belirtilmelidir. Garanti belgesinin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı standartlarına uygun olması gerekir. Kullanım kılavuzunda servis noktaları da ayrıca belirtilmelidir. Kullanım kılavuzlarında, garanti belgelerinde, kutu üzerindeki yazılarda ve etiketlerde yer alan tüm bilgiler okunaklı bir şekilde Türkçe olarak yer almalıdır. Bilgilerin başka dillerde yazılmış olması yetmez, Türkçe olarak da yazılmalıdır.

Mevzuata Uygun Olmayan Cihazlar Nasıl Bildirilir?

Sertifikalar eksikse veya hiç yoksa, cihazın üzerinde ve kutusunda bulunması gereken etiketler (yazılar) mevcut değilse, kullanım kılavuzu ve garanti belgesi bulunmuyorsa veya standartlara uymuyorsa, cihaz ilgili mevzuatlara uygun değilse cihazın satışına ve dağıtımına kamu kurumları tarafından izin verilmez. Kamu kurumları izin vermese de mevzuata uygun olmayan ve sağlığı tehdit edebilecek cihazlar piyasada bulunabilir. Bunlar kaçak olarak satılan cihazlardır. Bu durumda tüketiciye de bir görev düşer. Satışı uygun olmayan bir ürün piyasada tespit edilirse ilgili bakanlıkların mobil uygulamaları üzerinden veya CİMER aracılığıyla kamu yetkililerine bildirilmeli ve idari süreç takip edilmelidir.

Hangi Tıbbi Cihazlar Eğitim Gerektirir?

Hastanelerde, ambulanslarda ve evlerde kullanılabilen üst düzey tıbbi cihazların satışının yapılabilmesi için yalnızca mevzuatlara uygun olmaları yetmez. İleri derecede bilgi ve deneyim gerektiren bu cihazların kullanılabilmesi için eğitimleri de verilmelidir. Bu eğitimleri verecek kişilerin bilgi birikiminin üst düzey olması gerekir. Bazı cihazların hasta üzerinde ciddi etkileri olabileceği için münhasıran sağlık meslek mensupları tarafından kullanılması veya uygulanması gerekir. Örneğin MRI, röntgen ve tomografi gibi tıbbi cihazlar özel mevzuatlara tabidir ve ancak eğitimini almış uzmanlar tarafından kullanılabilir. Diğer bir örnek mekanik ventilatörlerdir. Mekanik ventilatörler de münhasıran sağlık meslek mensupları tarafından uygulanmalıdır; ev tipi olanlar ise eğitimi verildiğinde hasta yakınları tarafından evde kullanılabilir.

Tıbbi Cihazların Güvenilirliği Nasıl Korunur?

Tıbbi cihazların yeterliliğinin kullanım alanına göre test edilmiş olması gerekir. Ayrıca sağlayacağı faydalar da belgelendirilmelidir. Cihaz piyasaya sürüldükten sonra güvenilirliğini kaybedebileceği için testlerin yapılmış ve belgelerin alınmış olması bazen yeterli olmaz. Bu nedenle tıbbi cihazların üretim süreci hassas bir şekilde planlanmalı ve satışı yapıldıktan sonra da yeterlilik testleri düzenli olarak yapılmalıdır. Tüketici açısından bakıldığında, özellikle geliştirmeye açık şekilde üretilen tıbbi cihazlar tercih edilmelidir. Bu tip cihazlar sonradan yapılabilen yazılım veya donanım güncellemeleriyle yeni özellikler kazanabilir. Böylece ihtiyaçlar değiştikçe cihazlar geliştirilebilir ve tüketici yeni özellikler için yeni cihaz almak zorunda kalmaz. Yazılım güncellemeleri donanım güncellemelerine göre nispeten basittir. Yazılım güncellemeleri çoğu cihazda kullanıcıların yapabileceği şekilde tasarlanabilir; donanım güncellemeleri için ise cihazların servise gönderilmesi gerekebilir.

Avrupa Birliği Standartları ve CE İşareti Ne Anlama Gelir?

Son yıllarda dünya genelinde Avrupa Birliği standartlarına uygun üretim yöntemleri kabul görmeye başlamıştır. Ülkemizde de bu uygulamalar hayata geçirilmiştir; 2021 yılında yürürlüğe giren Tıbbi Cihaz Yönetmeliği, Avrupa Birliği’nin 2017/745 sayılı tıbbi cihaz tüzüğüyle uyumlu olarak hazırlanmıştır. Tıbbi cihazların güvenilirliğinin kabul edilebilmesi için AB standartlarındaki ilgili kısımlara uygun olması gerekir. Bu uygunluğun göstergesi cihazın üzerindeki CE işaretidir. Orta ve yüksek riskli cihazlarda CE işaretinin yanında, cihazı belgelendiren onaylanmış kuruluşun dört haneli numarası da bulunur. Bu uygunluk, cihazlar piyasaya sürüldükten sonra da korunmalıdır. Böylece tıbbi cihaz yönetmeliğinin şartları yerine getirilmiş olur. Aksi halde piyasada satılan tıbbi cihazlara verilen izinler iptal edilebilir ve cihazın şartlara tekrar uygun hale getirilmesi istenir. Hatta bazı durumlarda cihazlar piyasadan toplatılabilir.

Tıbbi Cihazları Kim Denetler?

Ülkemizde tıbbi cihaz denetimlerini Sağlık Bakanlığı’na bağlı yetkililer gerçekleştirir. Bu konuda yetkili merci, Sağlık Bakanlığı’na bağlı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’dur. Yapılan kontroller ve denetimler ilgili kanun ve yönetmeliklere uygun olmalıdır. Tüm üreticiler ve ithalatçılar, cihazları satışa sunmadan önce gerekli kanuni prosedürleri uygulamakla yükümlüdür. Mevzuatı iyi bilmek ve eksiksiz uygulamak gerekir. Bu da firmaların yanlış kontrol ve denetimden korunmalarını sağlar; haksız cezaların önüne bu şekilde geçilebilir.

Ürün Takip Sistemi (ÜTS) Ne İşe Yarar?

TÜBİTAK tarafından geliştirilen ve Sağlık Bakanlığı’na bağlı olarak tıbbi cihazların ve kozmetik ürünlerin takibinin yapıldığı ÜTS (Ürün Takip Sistemi) bir süredir ülkemizde kullanılmaktadır. Eskiden Ulusal Bilgi Bankası (UBB) olarak bilinen sistem baştan tasarlanarak Ürün Takip Sistemi adıyla kullanıma açılmıştır. ÜTS, ürün barkodlarını kullanarak ülkemizde üretilen veya yurt dışından ithal edilen tıbbi cihazların ve kozmetik ürünlerin üretim aşamasından son kullanıcıya satış aşamasına kadar takibini sağlar. ÜTS sayesinde bir tıbbi cihazın nerede üretildiği, ithal edildiyse hangi firma tarafından ne zaman ülkeye getirildiği ve satışını hangi firmanın kime yaptığı takip edilebilir. Bu sistem hem kayıt dışı ekonomiyi engeller hem de sağlığa uygunluğu test edilmemiş ürünlerin pazarlanmasının önüne geçer. Güvensiz ürünlerin piyasaya sunulmasını engelleyerek halk sağlığını korumayı amaçlar. Ancak ne yazık ki bu sistemin açıklarını kullanarak halk sağlığını tehlikeye atan kişiler de vardır.

Tıbbi Cihaz Alırken Hangi Marka ve Firmalar Tercih Edilmelidir?

Tüketici açısından bakıldığında, kanuni mevzuata uygun markaların ürünlerini tercih etmek can sağlığı açısından oldukça önemlidir. Markaların uzun süre fayda sağlayan ürünleri tüketici tarafından kaliteli ve güvenilir olarak kabul edilir; bu durum markaya duyulan güveni de artırır. Yanlış tercihler geri dönülmez şekilde maddi ve manevi zararlara yol açabilir. Tıbbi cihazlar vücut içinde veya dışında kullanılabildiği ve doğrudan sağlığı etkilediği için çok dikkat edilmelidir. Piyasada bulunan her tıbbi ürün güvenli olmayabilir; iyi araştırmak gerekir.

Kanuni mevzuata uygun, güvenilir markaların ürünleri tercih edilirse büyük ihtimalle herhangi bir sorun yaşanmaz. Aksi halde bazı sağlık sorunları oluşabilir. Bu durum hem hastanelerde hem de evlerde kullanılan tıbbi cihazlar için geçerlidir. Hastaneye gitmeden önce, hasta için kullanılacak tıbbi cihazların ne marka olduğu ve denetimlerinin yapılıp yapılmadığı sorulabilir; kontrol etmek mümkünse kontrol edilebilir. Hasta veya ailesi tarafından bu tip sorgulamaların yapılması, hastanelerin ve üreticilerin gerekli kontrolleri önceden yapmasını teşvik eder. Çünkü bu kuruluşlardaki yetkililer mevzuata uygun hareket etmeleri gerektiğini iyi bilir ve şikayet edilmek istemez. Böylece kendiliğinden bir kontrol mekanizması oluşur.

Teknik mevzuata uygun tıbbi cihazların kullanılması olası riskleri azaltır ve yaşanabilecek sorunları engeller. Tıbbi cihaz almadan önce piyasa araştırması yaparak en çok tercih edilen markaları tespit etmek gerekir. Diğer önemli konu ise cihazların satın alındığı firmalardır. Yeterli tecrübeye ve özelliklere sahip firmalardan alışveriş yapmak, gelecekte yaşanabilecek sorunların hızlı şekilde çözülmesini sağlar. Medikal ürün ve tıbbi cihaz satan firmaların Sağlık Bakanlığı’nın satış merkezleri için öngördüğü kayıt ve yetkilendirme şartlarını yerine getirmiş olması gerekir. Bu şartları sağlamış olsa da her firma her tıbbi cihazı satmaya yetkili olmayabilir; bazı cihazların satılabilmesi için uyulması gereken özel şartlar vardır.

Teknik Servis Yetkisi Nasıl Belgelendirilir?

Teknik servis hizmetlerinin verilebilmesi için de bazı kriterler vardır. Cihazların teknik olarak kontrol ve tamir edilebilmesi için firmaların gerekli ekipmanlara ve yeterli alana sahip olması gerekir. Ayrıca bu hizmetleri verecek çalışanların da eğitimli ve işinde uzman olması gerekir. Bazı devlet kurumları bu kriterleri düzenli olarak denetler ve firmalara teknik servis yetkisi verir. Bu durum TSE-HYB (Türk Standartları Enstitüsü Hizmet Yeterlilik Belgesi) ile belgelendirilir.

İkinci El Tıbbi Cihaz Kullanmak Sorun Oluşturur mu?

Bir cihazın ikinci el olması tek başına sorun oluşturmaz; önemli olan cihazın durumu, bakım geçmişi ve satın alındıktan sonra nasıl kontrol edildiğidir. Örneğin bir iş yeri revirinde kullanılan EKG cihazının sık arıza vermesi, cihazın ikinci el olmasından çok yıpranmış parçalarından, yapılmamış bakımlarından veya kalibrasyon eksikliğinden kaynaklanabilir. Bazı cihazlarda kullanım süresini gösteren bir sayaç bulunmadığından cihazın ne kadar kullanıldığı dışarıdan anlaşılamayabilir. Bu nedenle ikinci el bir cihaz alındığında yetkin bir teknik serviste genel kontrolü, gerekli bakımı ve kalibrasyonu yaptırılmalı, servis kayıtları ve yedek parça bulunabilirliği sorulmalıdır. Arızalı cihazlar uygun teknik servislerde onarılarak yeniden güvenle kullanılabilir.

Cihaz Raporlarındaki Ölçümler Ne Kadar Güvenilirdir?

CPAP gibi bazı cihazlar kullanım sırasında solunumu izler ve raporlarında apne veya periyodik solunum (Cheyne-Stokes solunumu) gibi olayları gösterebilir. Bu değerler cihazın hava akışı sinyalinden yaptığı tahminlerdir; polisomnografi (uyku testi) gibi tanı koyan bir ölçüm değildir ve bazı olayları farklı sınıflandırabilir. Öte yandan bazı hastalarda pozitif basınç tedavisinin kendisi, tanı testinde görülmeyen santral (merkezi) apnelere ve periyodik solunuma yol açabilir. Tedaviyle ortaya çıkan santral uyku apnesi olarak adlandırılan bu durum çoğu zaman zamanla azalır, ancak bazı hastalarda sürebilir. Polisomnografide görülmeyen periyodik solunum cihaz raporlarında sürekli görülüyorsa bunun nedeni cihaz arızası olmayabilir. Cihaz değiştirmeden önce uyku hekimi tarafından değerlendirme yapılmalı; gerekirse cihaz takılıyken uyku testi (titrasyon) tekrarlanmalı ve basınç ayarları veya farklı tedavi modları hekim tarafından gözden geçirilmelidir.

Tıbbi Cihazla İlgili Sorun Yaşanırsa Ne Yapılmalıdır?

Tıbbi cihaz alırken tüketicilerin karşısına çıkan kriterlerin çoğu bakanlıkların mevzuatlarıyla düzenlenmiştir. Ancak sistemdeki açıklar tüketicilerin hala sorun yaşamasına neden olabilmektedir. Tıbbi cihaz satın alırken cihazların ve bu cihazları satan veya üreten yerlerin kurallara uyup uymadığını araştırmak gerekir. Sorunlu bir durumla karşılaşıldığında durum ilgili mercilere şikayet edilmeli ve idari süreç takip edilmelidir. Böylece üretici, ithalatçı ve satıcıların denetlenmesi sağlanır.