Oksijen tedavisi gören ve evden çıkıp sosyal ya da iş hayatına devam etmek isteyen hastalar için en pratik seçenek genellikle taşınabilir oksijen konsantratörüdür. Bu cihazlar ortam havasından oksijen ürettiği için tüp gibi bitmez ve yeniden doldurma gerektirmez; bataryayla, prizle ve araç çakmaklığıyla çalışabilir. Ancak piyasadaki modeller oksijen kapasitesi, ağırlık, batarya süresi ve uçakta kullanım uygunluğu bakımından birbirinden çok farklıdır. Yanlış seçilen bir cihaz, hastanın ihtiyacı olan oksijeni karşılayamayabilir. Bu yazıda taşınabilir oksijen konsantratörü seçerken dikkat edilmesi gereken ölçütleri sırasıyla ele alıyoruz.
Taşınabilir Oksijen Konsantratörü mü, Oksijen Tüpü mü Seçilmelidir?
Taşınabilir oksijen konsantratörünün oksijen tüpüne göre en önemli avantajı, enerji olduğu sürece kesintisiz oksijen üretmesidir. Tüpler ise boşaldıkça yeniden doldurulmalı veya değiştirilmelidir. Buna karşılık taşınabilir konsantratörlerin oksijen kapasitesi sınırlıdır; yüksek akışta oksijene ihtiyaç duyan bazı hastalar için tüp veya sürekli akışlı bir cihaz daha uygun olabilir. Hangisinin uygun olduğuna hastanın ihtiyacı olan oksijen miktarı ve günlük yaşamı birlikte değerlendirilerek karar verilir.
Oksijen Kapasitesi Neden En Önemli Seçim Ölçütüdür?
Cihaz seçiminde ilk bakılması gereken özellik, cihazın hastanın ihtiyacı olan oksijeni karşılayıp karşılayamadığıdır; bu doğrudan hastanın sağlığıyla ilgilidir. Taşınabilir cihazlar oksijeni iki şekilde verir. Darbeli doz (pulse dose) cihazlar kullanıcı nefes almaya başladığında kısa bir oksijen dozu verir, sürekli akışlı cihazlar ise oksijeni kesintisiz verir. Sürekli akış daha fazla oksijen üretimi gerektirdiği için bu modeller daha büyük ve ağırdır.
Darbeli doz cihazlardaki ayar numaraları litre/dakika değeriyle aynı şey değildir; örneğin 2 numaralı ayar, sürekli akışta 2 litre/dakikaya eşit olmayabilir. Bu nedenle cihaz, hekimin önerdiği oksijen miktarına göre seçilmeli ve hastanın oksijen satürasyonu cihaz kullanılırken dinlenme, yürüme ve uyku sırasında pulse oksimetreyle ölçülerek doğrulanmalıdır. Küçük darbeli doz cihazların çoğu uyku sırasında veya CPAP ve BPAP cihazlarıyla birlikte kullanım için uygun değildir.
Cihazın Ağırlığı Nasıl Değerlendirilir?
Cihazlar küçülüp hafifledikçe oksijen kapasiteleri de azalır. Bu nedenle hem hastanın veya refakatçisinin rahatça taşıyabileceği ağırlıkta hem de hastanın ihtiyacı olan oksijeni karşılayabilen bir cihaz seçilmelidir. Ağırlık karşılaştırılırken cihazın tek başına ağırlığına değil, takılı bataryası ve çantasıyla birlikte toplam ağırlığına bakılmalıdır.
Batarya Süresi Ne Kadar Olmalıdır?
Cihazın elektrik olmadan kaç saat kullanılacağı düşünülerek batarya kapasitesi değerlendirilmelidir. Batarya süresi modele, batarya tipine ve kullanılan ayara göre değişir; ayar yükseldikçe süre kısalır. Bu nedenle üreticinin verdiği batarya süresinin hangi ayar için geçerli olduğuna bakılmalıdır. Birçok modelde daha büyük kapasiteli batarya seçeneği veya yedek batarya bulunur; yedek bataryanın da ağırlık eklediği unutulmamalıdır.
Seyahatte kullanılacak cihazın şebeke elektriğiyle ve araç çakmaklığıyla çalışabilmesi ve şarj edilebilmesi önemlidir. Çoğu modelde araç şarj kiti bulunur, ancak bazı modellerde ayrıca alınması gerekebilir. Cihazların çoğu prize takılıyken kullanılabilir. Bazı modellerde batarya takılı olmadan prizde çalışma veya prizden çıkarıldığında bataryaya geçiş özellikleri farklılık gösterebileceği için bu bilgiler kullanım kılavuzundan kontrol edilmelidir.
Uçakta Kullanılacak Cihazda Nelere Dikkat Edilir?
Uçak yolculuğu yapılacaksa cihazın uçakta kullanıma uygun olması gerekir. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) kurallarına göre uçakta kullanılabilecek cihazlarda, üreticinin cihazın FAA gerekliliklerine uygun olduğunu belirten kırmızı yazılı etiketi bulunmalıdır. Cihaza takılı lityum iyon batarya 100 Wh’yi geçmemeli ve yolcu, uçuş süresinin en az %150’sini karşılayacak kadar dolu bataryayı yanında bulundurmalıdır. Yedek bataryalar kabin bagajında taşınır. Havayolu şirketleri genellikle hekim tarafından düzenlenen bir rapor ister ve uçuştan önce bilgilendirilmeyi şart koşar. Kurallar havayolu şirketine ve ülkeye göre değişebildiği için bilet alınmadan önce havayolu şirketine danışılmalıdır.
Çanta ve Taşıma Seçenekleri Neden Önemlidir?
Cihazın orijinal çantasıyla taşınması hem daha güvenli hem de daha kolaydır. Çantalardaki bölmeler kanül, adaptör ve yedek batarya gibi aksesuarların yanınızda bulunmasını sağlar. Üreticiler omuz çantası, sırt çantası ve tekerlekli çanta gibi farklı seçenekler sunabilir. Çanta, hastanın veya refakatçisinin durumuna göre seçilmeli; cihazın hava giriş ve çıkış deliklerinin çanta içinde açık kaldığından emin olunmalıdır.
Cihazın Ses Seviyesi Nasıl Karşılaştırılır?
Cihazın çalışma sesi hem kullanıcıyı hem de çevresindekileri etkiler; özellikle toplu taşıma araçlarında, iş yerinde ve uyurken önem kazanır. Ses seviyesi teknik özelliklerde desibel (dB) olarak verilir ve genellikle belirli bir ayar için ölçülmüştür. Cihazı deneme imkanı varsa, ses seviyesi en yüksek ayarda dinlenerek değerlendirilmelidir.
Filtre ve Sarf Malzemeleri Nasıl Değerlendirilir?
Taşınabilir oksijen konsantratörlerinde de kullanıcının belirli aralıklarla temizlemesi ve değiştirmesi gereken filtreler bulunur. Filtrelerin temizlik ve değişim aralığı kullanım kılavuzunda belirtilir. Cihaz seçilirken filtrelerin, kanüllerin ve diğer sarf malzemelerinin kolay ve uygun fiyatla temin edilebilmesine dikkat edilmelidir. Garanti kapsamının korunması için üreticinin onayladığı orijinal filtre ve aksesuarlar kullanılmalıdır.
Cihazın içindeki moleküler elekler zamanla yıpranabilir ve oksijen saflığı düşebilir. Birçok cihazda oksijen saflığı düştüğünde uyarı veren bir gösterge bulunur. Eleklerin değiştirilmesinin gerekip gerekmediği, cihazın ürettiği oksijenin saflığı ölçülerek teknik serviste belirlenir.
Garanti ve Satış Sonrası Hizmet Neden Önemlidir?
Taşınabilir oksijen konsantratörü seçerken en önemli konulardan biri satış sonrası servis hizmetidir. Türkiye’de garanti belgesiyle satılan ürünlerde garanti süresi en az iki yıldır; bazı üreticiler daha uzun garanti veya ücretli garanti uzatma seçeneği sunar. Satın almadan önce garanti kapsamı, garanti süresi içinde ve sonrasında servis hizmetinin nasıl verileceği ve yedek parça temini araştırılmalıdır. Yedek parça tedarikinde sorun yaşanmayan modeller tercih edilmelidir.
Taşınabilir Oksijen Konsantratörü SGK Tarafından Karşılanır mı?
Taşınabilir oksijen konsantratörü, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) belirlenen koşulları karşılayan hastalar için geri ödeme kapsamındadır. Ödeme için hekim raporu gerekir. Rapor koşulları ve ödeme tutarı SUT değişiklikleriyle güncellendiği için başvurudan önce güncel koşullar hekimden veya SGK’dan öğrenilmelidir. SGK’nın ödediği tutar çoğu zaman cihazın piyasa fiyatını karşılamaz; aradaki fark hasta tarafından ödenir.