Icerige gec / Skip to content
English

Taşınabilir Oksijen Konsantratörlerinde Oluşabilecek Arızalar Nelerdir?

Oksijen konsantratörleri, ortam havasındaki azotu ayırarak yüksek yoğunlukta oksijen üreten cihazlardır. KOAH ve diğer kronik akciğer hastalıklarında evde uzun süreli oksijen tedavisi için kullanılır. Ev tipi konsantratörler genellikle 13-30 kg ağırlığındadır ve 220 volt şebeke elektriğiyle çalışır; bu nedenle ev dışında kullanılmaları zordur. Ev tipi cihaz veya oksijen tüpü kullanan hastalar bu yüzden çoğu zaman eve bağımlı kalır; bu durum hem hastanın hem de ailesinin sosyal hayatını ve psikolojisini olumsuz etkileyebilir. Hareket edebilen ve evden çıkmak isteyen hastalar için taşınabilir oksijen konsantratörleri geliştirilmiştir. Bu cihazların ağırlığı 800 gramdan 8 kg’a kadar değişir; omuz çantası, sırt çantası veya tekerlekli çanta şeklinde taşınabilir. Bataryayla çalışırlar, şebeke elektriğine ve araç çakmaklığına bağlanarak da kullanılabilir ve şarj edilebilirler.

Taşınabilir cihazlar oksijen tüplerine göre de avantajlıdır: tüp gibi bitmez ve yeniden doldurma gerektirmez. Çelik oksijen tüpleri ağırdır, alüminyum tüpler daha hafiftir; ancak türü ne olursa olsun tüp bittiğinde yeniden doldurulmalıdır ve bu da hasta yakınları için zaman ve maliyet yükü oluşturur. Ancak ev tipi cihazlara göre daha hassastır ve daha az oksijen üretir. Doğru cihaz seçilmediğinde veya cihaz doğru kullanılmadığında arızalar ve yetersiz oksijen alımı görülebilir.

Taşınabilir Oksijen Konsantratörü Nasıl Çalışır?

Cihazın içindeki kompresör ortam havasını emer ve sıkıştırır. Sıkıştırılmış hava, moleküler elek adı verilen ve zeolit içeren tüplerden geçer. Zeolit havadaki azotu tutar, oksijenin geçmesine izin verir. Böylece genellikle %90 ve üzeri yoğunlukta oksijen elde edilir.

Taşınabilir cihazlar iki şekilde oksijen verir. Darbeli doz (pulse dose) sisteminde cihaz, kullanıcının nefes almaya başladığını algılar ve her nefeste belirli miktarda oksijeni kısa bir anda verir. Sürekli akış sisteminde ise ev tipi cihazlarda olduğu gibi oksijen kesintisiz akar. Sürekli akış için daha büyük bir oksijen üretim ünitesi gerektiğinden bu modeller daha büyük ve ağırdır. Her iki özelliği birlikte sunan modeller de vardır. Darbeli doz sisteminde nefes burundan algılandığı için oksijen maskesi yerine burun kanülü kullanılır.

Taşınabilir Oksijen Konsantratörü Herkes İçin Uygun mudur?

Darbeli doz cihazlardaki ayar numaraları, ev tipi cihazlardaki litre/dakika değerleriyle aynı şey değildir. Örneğin darbeli doz cihazdaki 2 numaralı ayar, sürekli akışlı bir cihazdaki 2 litre/dakikaya eşit olmayabilir. Taşınabilir cihazların üretebildiği en yüksek oksijen miktarı modele göre yaklaşık 0,5 ile 3 litre/dakika arasındadır; çok hafif modeller genellikle 1 litre/dakika veya daha azını üretir. Bu nedenle evde yüksek akışta oksijen kullanan hastalar için taşınabilir cihazlar çoğu zaman yeterli olmaz.

Taşınabilir cihaz kullanmaya başlamadan önce hastanın oksijen satürasyonu, cihaz kullanılırken dinlenme, yürüme ve uyku sırasında pulse oksimetreyle ölçülmeli ve satürasyonun hekimin belirlediği hedefte kaldığı doğrulanmalıdır. Yürüme ve egzersiz sırasında solunum hızlandığında her nefese düşen oksijen azalabilir. Küçük darbeli doz cihazların çoğu uyku sırasında veya CPAP ve BPAP cihazlarıyla birlikte kullanım için uygun değildir; bu durumlarda sürekli akış gerekir.

Taşınabilir konsantratörlerin çoğu evde prize takılarak da kullanılabilir. Ancak cihazın kapasitesi hastanın evdeki oksijen ihtiyacını karşılamıyorsa ev tipi cihazın yerine kullanılmamalıdır. İkinci el cihaz alınırken cihazın oksijen saflığının ölçülmesi, çalışma saatinin, bataryasının ve moleküler eleklerinin durumunun teknik serviste kontrol ettirilmesi önerilir.

Taşınabilir Oksijen Konsantratörlerinde Hangi Arızalar Görülür?

Taşınabilir oksijen konsantratörlerinde görülen sorunların bir kısmı kullanım hatalarından, bir kısmı da zamanla yıpranan parçalardan kaynaklanır. Kullanım kılavuzuna uyulması ve düzenli bakım yapılması arızaların çoğunu önler.

Uyarı Işıkları ve Alarmlar Ne Anlama Gelir?

Birçok konsantratörde oksijen saflığını gösteren bir gösterge bulunur. Örneğin bazı cihazlarda yeşil ışık saflığın %85’in üzerinde, sarı ışık %73-85 arasında, kırmızı ışık ise %73’ün altında olduğunu gösterir; eşikler ve renkler modele göre değişir ve kullanım kılavuzundan kontrol edilmelidir. Sarı uyarı cihazın performansının düştüğüne işaret eder; arıza büyümeden teknik servise başvurulmalıdır. Kırmızı uyarı ve sürekli sesli alarm varsa oksijen saflığı büyük olasılıkla çok düşüktür. Bu durumda hemen yedek oksijen kaynağına geçilmeli ve teknik servise haber verilmelidir. Uzun süreli oksijen tedavisi alan hastaların her zaman yedek bir oksijen kaynağı bulundurması önerilir.

Cihaz açıldığında sürekli sesli alarm veriyor ve ekranda bilgi görünmüyorsa güç sorunu olabilir: adaptör veya güç kablosu takılı olmayabilir, priz veya uzatma kablosu arızalı olabilir ya da batarya bitmiş olabilir. Bağlantılar kontrol edilmeli, varsa başka bir batarya veya adaptörle denenmelidir. Bazen cihazı kapatıp yeniden açmak sorunu çözebilir. Cihaz normal çalışırken alarm veriyorsa basınç, akış veya oksijen sensörlerinde bir arıza olabilir; bu durumda da teknik servise başvurulmalıdır.

Yeterli Oksijen Alınamıyorsa Ne Yapılmalıdır?

Kullanıcı yeterli oksijen alamadığını hissediyorsa önce cihazın uyarı ışıkları ve alarmları kontrol edilir. Yeşil ışık yanıyor ve alarm yoksa cihaz büyük olasılıkla normal çalışıyordur. Ardından kanülün burna doğru takıldığı, hortumun bükülmediği veya ezilmediği kontrol edilmeli, gerekirse yeni bir kanülle denenmelidir. Sürekli akışlı cihazlarda kanülün burun ucu bir bardak suya daldırılarak oksijen çıkışı kontrol edilebilir; oksijen çıkıyorsa suda kabarcıklar görülür. Darbeli doz cihazlar yalnız nefes alındığında oksijen verdiği için bu yöntem onlarda işe yaramaz. En güvenilir kontrol, cihaz kullanılırken pulse oksimetreyle oksijen satürasyonunun ölçülmesidir.

Filtre ve Hava Girişi Tıkanınca Ne Olur?

Hava giriş filtresi tıkandığında cihaz yeterli hava alamaz ve oksijen üretimi azalır. Filtreler kullanım kılavuzunda belirtilen aralıklarla temizlenmeli ve değiştirilmelidir. Filtre temiz olsa bile hava giriş delikleri başka bir cisim tarafından kapatılmış olabilir. Taşınabilir cihazlar çantalarına doğru şekilde yerleştirilmeli, hava giriş ve çıkış delikleri açık kalmalı ve cihaz duvar, perde veya mobilyaya kılavuzda belirtilen mesafeden daha yakın konulmamalıdır.

Valf ve Moleküler Elek Arızaları Nasıl Anlaşılır?

Cihazın içindeki valfler sürekli açılıp kapanan hareketli parçalardır ve zamanla yıpranabilir. Valf kaçağı olan cihaz verimli çalışamaz; oksijen saflığı düşer ve çoğunlukla sarı veya kırmızı uyarı ile sesli alarm görülür. Moleküler eleklerdeki zeolit de zamanla, özellikle nem nedeniyle, azotu tutma özelliğini kaybedebilir ve cihazın ürettiği oksijenin saflığı azalır. Uzun süre kullanılmayan cihazlarda moleküler elekler havadaki nemi çektiği için beklemeye bağlı olarak da bozulabilir; bu nedenle kullanılmayan cihaz ayda 1-2 kez, toplamda yaklaşık 60 dakika çalıştırılmalıdır. Cihaz çalıştığında içinden geçen kuru hava eleklerde biriken nemin uzaklaştırılmasına yardımcı olur. Üreticilerin önerdiği süre ve sıklık farklı olabileceği için cihazın kullanım kılavuzundaki talimatlara uyulur. Bu arızalar oksijen saflığı ölçülerek teknik serviste tespit edilir ve yıpranan parçalar yenisiyle değiştirilir.

Batarya ve Şarj Sorunları Nelerdir?

Bataryaların kapasitesi kullanıldıkça azalır ve zamanla cihaz bataryayla daha kısa süre çalışır. Batarya ömrü bittiğinde cihaz yeni bir batarya ile kullanılmaya devam edebilir. Bazı modellerde batarya kullanıcı tarafından değiştirilebilir, bazılarında ise teknik servis gerekir; bu bilgi kullanım kılavuzunda yer alır. Cihazla birlikte yalnız üreticinin onayladığı batarya, adaptör ve araç şarj kiti kullanılmalıdır. Kablo ve adaptörlerdeki ezilme veya kırılmalar da cihazın çalışmamasına neden olabilir.

Cihaz Isınırsa Ne Yapılmalıdır?

Konsantratörler içlerindeki kompresör nedeniyle çalışırken ısınır. Cihazlarda yüksek sıcaklık koruması bulunur; sıcaklık belirli bir değeri aşarsa cihaz alarm verir veya kendini kapatır. Bazı teknik servisler, bunun önlenmesi için uzun süreli kesintisiz kullanımda cihazın 3 saatte bir 15 dakika kapatılarak dinlendirilmesini önerir. Üretici kılavuzlarının önerileri ise modele göre farklıdır; kullanıcı, çalışma ve dinlendirme süreleri için cihazının kullanım kılavuzundaki talimatlara uyar. Cihaz dinlendirilecekse sürekli oksijen ihtiyacı olan hastalar bu sırada yedek oksijen kaynağını kullanmalıdır. Ayrıca hava delikleri açık tutulmalı, cihaz güneş altında veya kapalı bir araçta bırakılmamalı ve üreticinin belirttiği çalışma sıcaklığı aralığında kullanılmalıdır. Aşırı sıcak ve soğuk, toz, duman ve sıvılar cihaza kalıcı zarar verebilir.

Oksijen yanmayı hızlandırır. Bu nedenle cihaz kullanılırken sigara içilmemeli; cihaz ve kanül açık alevden, ocaktan ve ısıtıcılardan uzak tutulmalıdır.

Taşınabilir Oksijen Konsantratörüyle Uçağa Binilebilir mi?

Birçok taşınabilir oksijen konsantratörü uçakta kullanılabilir. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) kurallarına göre cihazın FAA kabul kriterlerine uygun olması, yolcunun uçuş süresinin en az %150’sini karşılayacak kadar dolu bataryası bulunması ve yedek bataryaların kabin bagajında taşınması gerekir. Havayolu şirketleri genellikle hekim tarafından düzenlenen bir oksijen kullanım raporu ister ve uçuştan belirli bir süre önce bilgilendirilmeyi şart koşar. Kurallar havayolu şirketine ve ülkeye göre değişebildiği için uçuştan önce havayolu şirketine danışılmalıdır.

Taşınabilir Oksijen Konsantratörünün Bakımı Nasıl Yapılır?

Oksijen cihazlarında kullanıcının yapabileceği bakımlar ve teknik servis tarafından yapılması gereken bakımlar vardır. Filtre temizliği, kanül ve hortum değişimi ile bataryanın şarj edilmesi kullanıcı tarafından yapılır. Oksijen saflığının ölçülmesi, valf ve moleküler elek kontrolü gibi işlemler ise teknik servis tarafından üreticinin önerdiği aralıklarla yapılmalıdır. Arıza durumunda kullanıcı cihazı kendisi açmamalı veya yetkisiz kişilere açtırmamalıdır; aksi halde daha büyük arızalar oluşabilir ve cihaz garanti kapsamı dışında kalabilir.