Önemli bir sağlık sorunu olan uyku apnesi bazı durumlarda cerrahi operasyonlarla tedavi edilebilir. Ancak cerrahinin yetersiz kaldığı durumlar olabilir. Operasyondan bir veya iki yıl kadar sonra hastalığın yeniden ortaya çıktığını söyleyen hastalar da vardır. Hekimler, cerrahi tedavinin uygun olmadığı, yetersiz kaldığı veya sonuç vermediği durumlarda CPAP, otomatik CPAP (APAP) veya BPAP gibi solunum cihazlarını önerir. KOAH gibi süregelen akciğer hastalıklarının tedavisinde ise BPAP veya BPAP ST gibi solunum cihazları kullanılır. Kronik akciğer hastaları ömür boyu cihaz kullanmak zorunda kalabilir. Hastalığın türüne ve şiddetine göre hangi cihazın kullanılacağına hekim karar verir. Bu cihazlar, üst solunum yolunu açık tutmak ve akciğerlere yeterli hava gitmesini sağlamak için basınçlı hava üretir. PAP tedavisi genel olarak güvenli bir tedavidir ve ciddi yan etkisi azdır. Yine de bazı durumlarda ortaya çıkan yan etkiler tedaviyi olumsuz etkileyebilir, hatta hastanın tedaviden tamamen vazgeçmesine neden olabilir.
Solunum cihazları kullanılırken yaşanan sorunların önemli bir kısmı bilgi eksikliğinden kaynaklanır. Cihazın aksesuarlarını takıp çıkarırken nelere dikkat edilmesi gerektiği, cihaz menüsündeki kullanıcı ayarlarının ne işe yaradığı ve nasıl değiştirildiği, maskenin nasıl takıldığı, ısıtıcı nemlendiricinin nasıl ayarlandığı, cihazın ve maskenin nasıl temizlendiği gibi konular tedavinin en başında öğrenilmelidir. Solunum cihazını kullanmaya başlamadan önce ayrıntılı bir kullanım eğitimi alınmalı ve kullanım kılavuzu dikkatle okunmalıdır. Bu sayede birçok sorunun önüne geçilebilir ve tedaviye kesintisiz devam edilebilir.
PAP Cihazları Neden Midede Gaz Yapar?
CPAP ve BPAP gibi solunum cihazlarının çok fazla yan etkisi olmasa da yanlış kullanım, yüze uygun olmayan maske veya hastanın cihaza uyum sağlayamaması gibi nedenlerle bazı sorunlar yaşanabilir. Cihazlar basınçlı havayı kullanıcının solunum yoluna iletir. Soluk borusu (trake) ile yemek borusunun girişi boğazda yan yana bulunduğu için havanın bir kısmı yemek borusundan mideye geçebilir. Tıpta hava yutma (aerofaji) olarak adlandırılan bu durum, cihaz kullanımından sonra karında şişkinlik, gaz, geğirme ve karın ağrısı gibi şikayetlere yol açabilir. Her kullanıcıda görülmez, ancak bazı kullanıcılar bu durumun çok ciddi sıkıntı yarattığını belirtir. Sırf bu nedenle cihazı kullanamayan ve tedavisi kesintiye uğrayan hastalar bile vardır.
Midede gaz oluşmasının başlıca nedenlerinden biri hava yutmaktır. Yemek yerken veya sıvı içerken kontrolsüz şekilde hava yutulabildiği gibi, ağız yapısına uygun olmayan takma dişler de aynı soruna yol açabilir. Benzer şekilde, PAP tedavisinde kullanılan maskenin yüz yapısına uygun olmaması veya doğru ayarlanmaması da hava yutmaya neden olabilir. Burun maskesi, ağız burun maskesi, ağız maskesi, burun yastıkçıklı maske veya tüm yüz maskesi fark etmeksizin bütün maske türlerinde bu sorun yaşanabilir. Bu nedenle yüz şekline en uygun maske belirlenip kullanılmalıdır. Doğru maske seçimi birçok sorunun önüne geçer. Tedavinin sürekliliğini sağlayan en önemli etkenlerden biri hastaya uygun maskedir.
Hastalığın türüne ve şiddetine göre CPAP, APAP, BPAP ve BPAP ST gibi farklı PAP cihazları tercih edilir. Normal koşullarda cihazın ürettiği basınçlı hava maske aracılığıyla solunum yoluna iletilir. Ancak bazı durumlarda havanın bir kısmı yemek borusundan mideye gider ve gaz ve şişkinlik şikayetlerine neden olur. Bu yazının ilk yayımlandığı dönemde PAP cihazlarına bağlı gaz şikayetinin bilimsel olarak araştırılmadığı belirtilmişti. Oysa bu konuda yapılmış bilimsel çalışmalar vardır. Çalışmalarda PAP kullanan hastaların azımsanmayacak bir kısmında hava yutma şikayeti bildirilmiştir. Yüksek basınç ihtiyacı, ağızdan nefes alma ve mide reflüsü bu şikayetle ilişkilendirilen etkenler arasında sayılmaktadır. Bununla birlikte şikayetin neden bazı hastalarda belirgin olup bazılarında hiç görülmediği tam olarak bilinmemektedir.
PAP Cihazına Bağlı Gaz Şikayeti Nasıl Azaltılabilir?
Gaz ve şişkinlik şikayeti olan hasta, cihazı kendi kendine bırakmak yerine durumu hekimiyle paylaşmalıdır. Aşağıdaki önlemler hekim ve cihaz eğitimi veren kişilerle birlikte değerlendirilebilir:
- Cihaz basıncının hekim tarafından yeniden değerlendirilmesi. Gereğinden yüksek basınç hava yutmayı artırabilir. Basıncı uyku sırasında ihtiyaca göre ayarlayan otomatik cihazlar veya nefes verirken basıncı düşüren konfor ayarları bazı hastalarda şikayeti azaltabilir. Bu ayarlar hekimin önerisi olmadan değiştirilmemelidir.
- Maskenin yüze uygunluğunun ve hava kaçağının kontrol edilmesi. Burun maskesi kullanırken ağız açılıyorsa çene bandı veya ağız burun maskesi denenebilir.
- Başın ve gövdenin hafif yükseltilerek ya da yan yatarak uyunması. Bazı hastalarda sırt üstü yatmak hem apneyi hem de hava yutmayı artırabilir.
- Mide reflüsü varsa tedavi edilmesi için hekime başvurulması.
- Yatmadan hemen önce yemek yememek, gazlı içeceklerden ve gaz yapan yiyeceklerden kaçınmak.
- Sabah oluşan gazın çıkarılmasını kolaylaştırmak için hareket etmek ve gerekirse hekime danışarak gaz giderici ilaçlar kullanmak.
Bu önlemlere rağmen şikayet devam ediyorsa, uyku apnesinin tedavisi için başka seçenekler de vardır. Alt çenenin geride olduğu bazı hastalarda alt çeneyi öne taşıyan ağız içi apareyler, sırt üstü yatınca ortaya çıkan apnelerde pozisyon tedavisi ve uygun hastalarda farklı cerrahi yöntemler değerlendirilebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna uyku hekimi ile kulak burun boğaz ve diş hekimleri birlikte karar verir.
PAP Cihazlarıyla İlgili Sık Sorulan Sorular Nelerdir?
Gaz Ağrısı Nedeniyle PAP Cihazını Kullanamayan Hasta Ne Yapmalıdır?
Cihazı aylarca kullanamamak uyku apnesinin tedavisiz kalması demektir. Bu nedenle hasta mutlaka cihazı öneren hekime başvurmalı ve gaz şikayetini ayrıntılı olarak anlatmalıdır. Hekim cihaz basıncını, basınç ayarlarını ve maske tipini yeniden değerlendirebilir. Gerekirse yeni bir uyku testi ile basınç yeniden belirlenebilir. Alt çenenin geride olduğu ve apnelerin sırt üstü yatınca ortaya çıktığı hastalarda ağız içi apareyler ve pozisyon tedavisi gibi seçenekler de değerlendirilebilir. Cerrahinin uygun olmadığı söylenen hastalarda bile hekim farklı tedavi seçenekleri sunabilir.
Uyurken Diş Sıkmak Kulakta Uğultu ve Çınlamaya Neden Olur mu?
Uykuda diş sıkma (bruksizm) çene eklemi ve çevresindeki kaslarda gerginliğe yol açabilir. Çene eklemi kulağa çok yakın olduğu için çene eklemi ve kas sorunları bazı kişilerde kulakta uğultu ve çınlama hissiyle birlikte görülebilir. Uyku apnesi ile uykuda diş sıkma arasında da ilişki olabileceği düşünülmektedir. Kulak çınlamasının pek çok farklı nedeni olabileceği için kulak burun boğaz hekimine başvurulmalıdır. Diş sıkma için diş hekiminin önerdiği gece plağı kullanılabilir. Çene eklemi sorunu düşünülüyorsa ağız, diş ve çene cerrahisi veya çene eklemi konusunda deneyimli bir diş hekimi tarafından değerlendirme yapılabilir.
Uyku Testi ve Titrasyonda Kullanılan Sensörlerden Enfeksiyon Bulaşabilir mi?
Uyku testlerinde (polisomnografi) ve basınç ayarı testlerinde (titrasyon) kullanılan sensörler, maskeler ve hortumlar her hastadan sonra üreticinin önerdiği yöntemlerle temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. Mümkün olan parçalar için tek kullanımlık ürünler tercih edilebilir. Salgın dönemlerinde uyku laboratuvarlarında hastalara test öncesinde tarama yapılması, filtre kullanılması ve odaların havalandırılması gibi ek önlemler önerilmiştir. Bu önlemler hem hastaları hem de sağlık çalışanlarını korur. Uyku testi yaptıracak kişi, testi yapacak merkeze uygulanan enfeksiyon önlemlerini sorabilir. Bu konudaki kurallar sağlık otoriteleri tarafından belirlenir ve merkezler bu kurallara uymakla yükümlüdür.
