Oksijen konsantratörü, ortam havasını içine alarak havadaki azotu ayıran ve yüksek yoğunlukta oksijen veren bir tıbbi cihazdır. Elektrikle çalıştığı için oksijen tüpü gibi doldurulması gerekmez. Kronik akciğer hastalıkları, kalp yetmezliği ve kan oksijen düzeyinin düşük seyrettiği diğer durumlarda, hekimin belirlediği akış hızı ve süreyle evde oksijen tedavisi için kullanılır. Oksijen tedavisi bir ilaç tedavisi gibidir. Akış hızı, günlük kullanım süresi ve kullanılacak cihazın kapasitesi hekim tarafından belirlenmelidir.
Piyasada çok sayıda oksijen konsantratörü bulunur. Cihazlar kapasite, oksijen yoğunluğu, alarm özellikleri, ses düzeyi, elektrik tüketimi ve ağırlık bakımından birbirinden farklıdır. Hastaya uygun olmayan bir cihaz, hastanın ihtiyaç duyduğu oksijeni karşılayamayabilir. Bu nedenle cihaz alınmadan önce hastanın ihtiyaçları belirlenmeli ve cihazın özellikleri bu ihtiyaçlarla karşılaştırılmalıdır.
Oksijen Konsantratörü Nasıl Çalışır?
Soluduğumuz havanın yaklaşık beşte biri oksijen, büyük kısmı ise azottur. Oksijen konsantratörü, kompresör yardımıyla aldığı havayı içinde zeolit bulunan elek yataklarından geçirir. Zeolit azotu tutar, oksijen ise geçerek hastaya ulaşır. İki elek yatağı sırayla çalışır, biri azotu tutarken diğeri tuttuğu azotu dışarı bırakarak temizlenir. Bu sayede cihaz kesintisiz olarak oksijen üretebilir.
Cihazın ürettiği oksijen, akış ölçer (flowmetre) ile ayarlanan hızda nemlendirici kaptan ve nazal kanülden ya da maskeden geçerek hastaya verilir. Akış hızı litre/dakika olarak ifade edilir.
Hangi Kapasitede Oksijen Konsantratörü Alınmalıdır?
Oksijen konsantratörleri verebildikleri en yüksek akış hızına göre sınıflandırılır. Piyasada genellikle 3 litre, 5 litre, 8 litre ve 10 litre kapasiteli cihazlar bulunur. Evde en sık kullanılan cihazlar 5 litrelik cihazlardır ve genellikle dakikada 0,5 ile 5 litre arasında akış verebilir.
Cihazın kapasitesi, hekimin belirlediği akış hızına göre seçilmelidir. Hastanın ihtiyacı cihazın en yüksek kapasitesine yakınsa, ilerleyen dönemde ihtiyacın artabileceği de düşünülerek bir üst kapasiteli cihaz tercih edilebilir. Oksijen yoğunluğu, cihazın en yüksek akış hızında da korunmalıdır. Bu bilgi cihazın teknik özelliklerinde yer alır.
Hastanede Akış Ölçer 10’da İse Evde Kaç Litrelik Cihaz Gerekir?
Akış ölçerdeki rakamlar litre/dakika değerini gösterir. Hastanede akış ölçer 10’a ayarlanmışsa hastaya dakikada 10 litre oksijen veriliyor demektir. 5 litrelik bir oksijen konsantratörü bu akışı sağlayamaz. Ayrıca hastane duvar sistemlerindeki oksijen yaklaşık yüzde 100 saflıktadır, oksijen konsantratörlerinin ürettiği oksijen ise genellikle yüzde 90 ile 96 arasındadır. Bu nedenle hastanede yüksek akışta oksijen alan bir hastanın evde hangi cihazla ve hangi akışta tedaviye devam edeceğine, taburculuk öncesinde hekim karar vermelidir. Gerekirse 10 litre kapasiteli cihazlar kullanılabilir.
İki Oksijen Konsantratörü Birlikte Kullanılabilir mi?
Hastanın ihtiyacı tek bir cihazın kapasitesini aşıyorsa, iki cihazın birlikte kullanılması gündeme gelebilir. Ancak bu uygulama yalnızca hekimin önerisiyle ve cihazların bağlantı şekli uygun olduğunda yapılmalıdır. Hastanın ihtiyaç duyduğu akışı tek başına karşılayabilen yüksek kapasiteli bir cihaz kullanmak çoğu zaman daha güvenli ve pratiktir.
İki cihazla oksijen almasına rağmen hastanın oksijen saturasyonu düşük kalıyorsa cihaz sayısını veya akışı kendi başınıza artırmayın, vakit kaybetmeden hekime başvurun. Hedef saturasyon değeri hastaya göre hekim tarafından belirlenir. KOAH gibi kanda karbondioksit birikme riski olan hastalarda hedef genellikle yüzde 88 ile 92 arasıdır. Bu hastalarda gereğinden yüksek akış da zararlı olabilir. Oksijen tedavisine rağmen saturasyonun hedefin altında kalması, hastanın yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Oksijen Konsantratörü Çeşitleri Nelerdir?
Piyasada farklı kullanım amaçlarına yönelik oksijen konsantratörleri bulunur:
- Ev tipi sabit cihazlar: Prize takılarak kullanılır. 3 ve 5 litrelik modeller en yaygın olanlardır.
- Yüksek akışlı cihazlar: 8 ve 10 litre kapasiteli cihazlardır. Daha yüksek akış ihtiyacı olan hastalarda kullanılır. Bazı modellerde iki ayrı oksijen çıkışı ve her çıkış için ayrı akış ölçer bulunur.
- Taşınabilir cihazlar: Şarjlı bataryayla çalışır, evde, araçta ve seyahatte kullanılabilir. Çoğu, hasta nefes aldığında oksijen veren darbeli (pulse) akışla çalışır. Bazı modeller sürekli akış da verebilir. Uyku sırasında kullanım için hangi akış tipinin uygun olduğuna hekim karar vermelidir.
- Kişisel oksijen dolum sistemleri: Konsantratörün ürettiği oksijeni küçük tüplere doldurarak evden dışarı çıkarken tüple oksijen kullanılmasını sağlayan sistemlerdir.
Sanayi tipi oksijen jeneratörleri tıbbi amaçla üretilmez ve hasta tedavisinde kullanılmamalıdır.
Oksijen Yoğunluğu Neden Önemlidir?
Oksijen yoğunluğu, cihazın verdiği gazın yüzde kaçının oksijen olduğunu gösterir. Ev tipi oksijen konsantratörlerinde bu değer üreticiye göre genellikle yüzde 87 ile 96 arasındadır. Bazı üreticiler bu değeri yüzde 93 artı eksi 3 şeklinde belirtir. Cihaz seçilirken yoğunluğun düşük akışta olduğu kadar en yüksek akışta da korunup korunmadığına bakılmalıdır. Bazı kaynaklarda cihazın en yüksek akış ayarında bile yüzde 85’in üzerinde oksijen vermesi gerektiği belirtilir; kesin alt sınır cihazın teknik belgelerinde yazar. Bazı cihazlarla birlikte, cihazın fabrikada ölçülen oksijen yoğunluğunu gösteren bir test belgesi de verilir. Zamanla elek yataklarının yıpranması, filtrelerin tıkanması veya kompresör sorunları yoğunluğun düşmesine neden olabilir.
Oksijen Sensörü Neden Önemlidir?
Oksijen sensörü, cihazın ürettiği oksijenin yoğunluğunu sürekli ölçer. Yoğunluk üreticinin belirlediği değerin altına düştüğünde cihaz sesli ve ışıklı uyarı verir. Bu değer birçok cihazda yüzde 82 civarındadır. Oksijen sensörü olmayan bir cihazda yoğunluk düştüğünde hasta ya da refakatçi bunu fark edemez. Hasta oksijen aldığını düşünürken yetersiz oksijen alıyor olabilir. Bu nedenle oksijen sensörlü cihazlar tercih edilmelidir.
Oksijen Konsantratöründe Hangi Alarmlar Bulunmalıdır?
Alarmlar, cihazda bir sorun olduğunda hastanın ve refakatçinin zamanında haberdar olmasını sağlar. Cihazda bulunabilecek başlıca alarmlar şunlardır:
- Düşük oksijen yoğunluğu alarmı
- Elektrik kesintisi alarmı
- Akış tıkanması veya akış yok alarmı
- Yüksek sıcaklık alarmı
- Basınç ve sistem arızası alarmları
Birçok cihaz açıldığında birkaç saniyelik bir test alarmı verir. Bu, alarm sisteminin çalıştığını gösterir. Alarm sesi, hastanın ve refakatçinin bulunduğu odadan duyulabilecek düzeyde olmalıdır.
Oksijen Konsantratörü Günde Kaç Saat Çalıştırılabilir?
Oksijen konsantratörü, hekimin belirlediği süre boyunca uzun saatler kullanılabilen bir cihazdır. Modele ve bakıma bağlı olarak konsantratörlerin toplam kullanım ömrünün yaklaşık 10.000 ile 30.000 çalışma saati arasında olduğu belirtilir; bu süre kesin değildir ve düzenli bakımla uzayabilir. Bazı teknik servisler cihazın ömrünü korumak için 3 saatlik kullanımın ardından cihazın yaklaşık 15 dakika dinlendirilmesini önerir. Birçok üreticinin kullanım kılavuzunda ise cihazın günde 24 saat kesintisiz çalışabileceği belirtilir; bazı kılavuzlar sık açıp kapatmanın cihaz ömrünü kısaltabileceğini, bazıları da cihaz açıldıktan sonra en az 30 dakika çalıştırılmasını önerir. Bu nedenle kullanıcı, çalışma ve dinlendirme süreleri için cihazının kullanım kılavuzundaki talimatlara uyar. Cihaz dinlendirilirken hastanın oksijensiz kalmaması gerekiyorsa, bu süre için yedek bir oksijen kaynağı bulundurulmalıdır. Uzun süre kullanılmayan bir cihaz, ayda 1-2 kez yaklaşık 60 dakika çalıştırılmalıdır. Cihazın içindeki moleküler elekler (zeolit) havadaki nemi çeker; uzun süre çalışmayan cihazda biriken nem eleklerin verimini düşürebilir. Cihaz çalıştığında içinden geçen kuru hava bu nemin uzaklaştırılmasına yardımcı olur. Üreticilerin önerdiği süre ve sıklık farklı olabileceği için cihazın kullanım kılavuzundaki talimatlara uyulur.
Ekran ve Kontrol Paneli Nasıl Olmalıdır?
Cihazın ekranı ve tuşları, yaşlı hastaların ve refakatçilerin de kolayca kullanabileceği şekilde sade ve anlaşılır olmalıdır. Akış ölçer kolay okunabilmeli ve ayarlanabilmelidir. Birçok cihazda cihazın toplam çalışma süresini gösteren bir sayaç bulunur. Bu sayaç, bakım zamanının takip edilmesine ve ikinci el cihazlarda cihazın ne kadar kullanıldığının anlaşılmasına yardımcı olur. Bazı cihazlarda zamanlayıcı ve uzaktan kumanda gibi özellikler de bulunur.
Oksijen Konsantratörünün Sesi Ne Kadardır?
Oksijen konsantratörü genellikle hastanın yattığı odada ve gece boyunca çalışır. Bu nedenle cihazın ses düzeyi hem hastanın hem de aile bireylerinin uykusunu etkileyebilir. 5 litrelik ev tipi cihazların ses düzeyi üreticiye göre genellikle 40 ile 50 desibel arasındadır. Daha yüksek kapasiteli cihazlar daha yüksek ses çıkarabilir. Cihazın ses düzeyi teknik özelliklerinde desibel (dBA) olarak yer alır.
Oksijen Konsantratörü Ne Kadar Elektrik Harcar?
Oksijen konsantratörü uzun saatler çalıştığı için elektrik tüketimi önemlidir. 5 litrelik ev tipi cihazların güç tüketimi üreticiye göre genellikle 300 ile 400 vat arasındadır. Cihazın güç tüketimi teknik özelliklerinde yer alır. Aylık tüketim, cihazın güç tüketimi ile günlük kullanım süresi çarpılarak hesaplanabilir. Örneğin 400 vatlık bir cihaz günde 24 saat çalıştığında günde yaklaşık 9,6 kilovatsaat, ayda yaklaşık 290 kilovatsaat elektrik tüketir. Bazı 5 litrelik modellerin güç tüketimi bu aralığın altındadır; bu nedenle modeller karşılaştırılırken teknik özelliklerdeki vat değerine bakılmalıdır. Yüksek kapasiteli cihazlar daha fazla elektrik harcar.
Elektrik Kesintisinde Ne Yapılmalıdır?
Ev tipi oksijen konsantratörleri elektrik kesildiğinde çalışmaz. Elektrik kesintisi alarmı, kesinti olduğunda refakatçinin hemen haberdar olmasını sağlar. Sürekli oksijen ihtiyacı olan hastalarda, elektrik kesintisinde kullanılmak üzere yedek bir oksijen tüpü bulundurulmalıdır. Taşınabilir cihazlar bataryayla çalışabildiği için bu durumda da kullanılabilir.
Oksijen Konsantratörünün Ağırlığı Ne Kadardır?
5 litrelik ev tipi oksijen konsantratörleri genellikle 14 ile 16 kilogram arasındadır. Yüksek kapasiteli cihazlar daha ağırdır. Taşınabilir cihazlar ise çok daha hafiftir. Ev tipi cihazların çoğunda tekerlek bulunur ve cihaz ev içinde kolayca taşınabilir. Cihazın sık taşınması gerekiyorsa ağırlığı ve tekerlekleri göz önünde bulundurulmalıdır.
Oksijen Konsantratörü ile Birlikte Hangi Belgeler ve Aksesuarlar Verilmelidir?
Oksijen konsantratörü bir tıbbi cihazdır. Cihazın tıbbi cihaz olarak piyasaya sunulmuş olması, CE işareti taşıması ve Ürün Takip Sistemine (ÜTS) kayıtlı olması gerekir. Cihazla birlikte Türkçe kullanım kılavuzu, garanti belgesi ve fatura verilmelidir. Cihazın üretim tarihi ve seri numarası kontrol edilmelidir.
Cihazla birlikte genellikle nemlendirici kap, nazal kanül ve yedek filtre verilir. Bazı hastalarda nazal kanül yerine oksijen maskesi kullanılır. Bazı modellerde nebülizatör çıkışı da bulunur; bu çıkış sayesinde cihaz ilaç buharlaştırmak için de kullanılabilir. Standart nemlendirici kapların ve kanüllerin cihaza uyumlu olup olmadığı da sorulmalıdır, çünkü yedekleri kolay bulunan standart aksesuarlar uzun vadede kullanımı kolaylaştırır. Hangi aksesuarların kutudan çıktığı ve yedeklerinin nereden temin edilebileceği cihaz alınırken sorulmalıdır.
Teknik Servis ve Yedek Parça Neden Önemlidir?
Oksijen konsantratörü uzun yıllar kullanılan bir cihazdır. Arıza durumunda cihazın kısa sürede onarılabilmesi için yetkili teknik servisin ve yedek parçanın bulunması gerekir. Cihaz alınırken teknik servisin nerede olduğu, arıza durumunda ne kadar sürede hizmet verildiği ve onarım süresince yedek cihaz sağlanıp sağlanmadığı sorulmalıdır. Servis ağı ülke geneline yayılmış cihazlarda hasta seyahat ettiğinde veya başka bir şehre taşındığında da destek almak kolaylaşır. Aynı üreticinin farklı modelleri arasında da kalite ve özellik farkları olabileceğinden modeller kendi teknik özellikleriyle karşılaştırılmalıdır. Filtre, nemlendirici kap ve kanül gibi sarf malzemelerinin kolay bulunabilmesi de önemlidir.
Oksijen Konsantratörünün Bakımı Nasıl Yapılır?
Cihazın bakımı kullanım kılavuzuna göre yapılmalıdır. Cihazın hava giriş filtresi çoğu cihazda haftalık olarak temizlenir. Cihazın dış yüzeyi nemli bir bezle silinir. Nemlendirici kap düzenli olarak temizlenmeli, içindeki su kılavuzda belirtilen şekilde değiştirilmelidir. Nazal kanül ve maske kirlendiğinde, sertleştiğinde veya kıvrıldığında yenisiyle değiştirilmelidir. Periyodik teknik bakımın zamanı ve kapsamı üreticinin kullanım kılavuzunda belirtilir.
Cihaz duvar, perde ve mobilyalardan en az 15-30 santimetre uzağa, havadar bir yere yerleştirilmelidir. Isıtıcılardan ve açık alevden uzak tutulmalıdır. Oksijen yanmayı hızlandırdığı için cihazın kullanıldığı ortamda sigara içilmemeli, mum veya ocak gibi açık alev kaynakları cihazdan ve hastadan uzak tutulmalıdır.
Oksijen Konsantratöründen Hava Gelmiyor Gibi Hissediliyorsa Ne Yapılmalıdır?
Düşük akışlarda verilen oksijen burunda çok az hissedilir. Bu durum cihazın çalışmadığı anlamına gelmez. Oksijenin gelip gelmediğini anlamak için şunlar kontrol edilebilir:
- Akış ölçerin hekimin belirlediği değere ayarlı olup olmadığına bakılır.
- Nemlendirici kaptaki suda kabarcık oluşup oluşmadığı kontrol edilir. Kabarcık oluşması oksijenin geldiğini gösterir.
- Nemlendirici kabın kapağının sıkıca kapalı olduğu ve bağlantılardan kaçak olmadığı kontrol edilir.
- Kanül hortumunun ezilip ezilmediği, kıvrılıp kıvrılmadığı veya bir yere sıkışıp sıkışmadığı kontrol edilir.
Sorun bu kontrollerle giderilemezse kanül yenisiyle değiştirilir. Cihaz alarm veriyorsa veya oksijen gelmiyorsa yedek oksijen kaynağına geçilmeli ve teknik servise başvurulmalıdır.
SGK Oksijen Konsantratörü Ücretini Karşılar mı?
SGK, hastanın oksijen tedavisine ihtiyacı olduğunu belirten uzman hekim raporu bulunması durumunda oksijen konsantratörünü karşılayabilir. Cihazlar SGK ile anlaşmalı medikal firmalar aracılığıyla temin edilir. SGK’nın iade edilen cihazlardan oluşan cihaz havuzundan da cihaz sağlanabilir. Raporun içeriği ve ödeme koşulları SGK’nın Sağlık Uygulama Tebliğinde belirlenir ve zaman zaman değişebilir. Bu nedenle cihaz alınmadan önce güncel koşullar hekime ve SGK’ya sorulmalıdır. Nemlendirici kap ve kanül gibi aksesuarların ve bakımın masrafı hastaya ait olabilir.
Oksijen Konsantratörü Alırken Hangi Sorular Sorulmalıdır?
Cihaz alınmadan önce aşağıdaki soruların cevapları öğrenilmelidir:
- Cihazın en yüksek akış kapasitesi hekimin belirlediği akışı karşılıyor mu?
- Cihazın en yüksek akışta verdiği oksijen yoğunluğu nedir?
- Cihazda oksijen sensörü ve düşük oksijen alarmı var mı?
- Elektrik kesintisi ve akış tıkanması alarmları var mı?
- Cihazın ses düzeyi ve güç tüketimi nedir?
- Cihazın ağırlığı nedir, tekerlekli mi?
- Cihaz tıbbi cihaz olarak ÜTS’ye kayıtlı mı, CE işareti var mı?
- Türkçe kullanım kılavuzu ve garanti belgesi veriliyor mu?
- Cihazla birlikte hangi aksesuarlar veriliyor, yedekleri nereden temin edilir?
- Yetkili teknik servis nerede, arıza durumunda yedek cihaz sağlanıyor mu?
- İkinci el cihazsa toplam çalışma süresi ve bakım geçmişi nedir?