Icerige gec / Skip to content
English

Oksijen Cihazlarının Faydaları Nelerdir?

Oksijen cihazları, kanındaki oksijen düzeyi düşük olan ya da tedavisine ek oksijenle devam etmesi gereken kişilerin kullandığı tıbbi ürünlerdir. Evde ve hastane dışında en çok kullanılan üç oksijen kaynağı oksijen konsantratörü, oksijen tüpü ve oksijen spreyidir. Üçü de kişiye solunan havadan daha yoğun oksijen verir, ancak çalışma şekilleri, kapasiteleri ve kullanım yerleri birbirinden farklıdır. Bu nedenle her birinin sağladığı fayda da farklıdır.

Konsantratör ortam havasından oksijen üretir ve elektrikle çalışır. Tüp, dolum tesisinde basınçla doldurulmuş tıbbi oksijeni taşır ve elektriğe ihtiyaç duymaz. Sprey ise birkaç dakikalık kısa destek için tasarlanmış küçük bir kutudur. Konsantratörlerin ve tüplerin sabit ve taşınabilir modelleri vardır; taşınabilir olanlar daha küçük, daha hafif ve daha düşük kapasitelidir. Hangi cihazın kullanılacağına, hangi akışta ve günde kaç saat oksijen alınacağına hekim karar verir.

Oksijen Vücutta Ne İşe Yarar?

Oksijen renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Carl Wilhelm Scheele 1772’de, Joseph Priestley ise 1774’te cıva oksidi ısıtarak oksijeni birbirinden bağımsız olarak elde etmiştir. Gaza bugünkü adını veren ve havanın yaklaşık beşte birinin oksijen olduğunu gösteren ise Antoine Lavoisier’dir. Atmosferin hacimce yaklaşık %21’i oksijendir; soluduğumuz havanın geri kalanı yaklaşık %78 azot, %0,9 argon ve çok az miktarda diğer gazlardan oluşur. Ağırlıkça ise havanın yaklaşık %23’ü, suyun yaklaşık %89’u, yer kabuğunun ise yaklaşık %46’sı oksijendir. Bu oranla oksijen, yer kabuğunda en çok bulunan elementtir.

Hücreler, besinlerden enerji üretmek için oksijen kullanır. Oksijene bağlı (aerobik) enerji üretimi besinleri en verimli şekilde kullanır ve son ürün olarak karbondioksit ortaya çıkar. Karbondioksit kanla akciğerlere taşınır ve nefesle dışarı atılır. Bazı bakteriler ve oksijensiz ortamda yaşayan canlılar dışında tüm canlılar enerji üretimi ve metabolizmanın düzgün işlemesi için oksijene ihtiyaç duyar.

Oksijen Eksikliği (Hipoksi) Vücutta Nelere Yol Açar?

Kandaki oksijen düzeyinin düşmesine hipoksemi, dokuların yeterli oksijen alamamasına hipoksi denir. Oksijen yetersiz kaldığında hücreler oksijensiz (anaerobik) enerji üretimine geçer. Bu yol, elektrik kesildiğinde devreye giren bir jeneratör gibidir. Kısa süre idare eder ama verimsizdir ve son ürün olarak laktik asit üretir.

Oksijensiz enerji üretimi uzun sürerse laktik asit birikir ve kanın pH değeri asidik tarafa kayar. Bu duruma metabolik asidoz denir. Vücut bu asitleşmeyi bir süre tampon sistemleriyle dengeler. Tampon sistemleri yetersiz kaldığında hücresel işlemler bozulur ve hücreler zarar görür. Oksijen eksikliğinden en çabuk etkilenen organ beyindir.

Uzun süre düşük seyreden oksijen; nefes darlığı, çabuk yorulma, baş ağrısı, uyku bozukluğu, dikkat ve bellek sorunları ile dudaklarda ve parmak uçlarında morarmaya yol açabilir. Günlük işler, yürüyüş ve sosyal hayat bu nedenle zorlaşır. Kandaki oksijen düzeyi parmak tipi pulse oksimetreyle yaklaşık olarak, kan gazı analiziyle ise kesin olarak ölçülür.

Oksijen Tedavisinin Faydaları Nelerdir?

Oksijen tedavisi, kandaki oksijen düzeyini hekimin belirlediği hedef aralığa çıkararak dokuların yeterli oksijen almasını sağlar. Bu sayede nefes darlığı azalır, kişi daha az yorulur, uyku kalitesi ve günlük aktivite kapasitesi artabilir. Kalbin ve akciğer damarlarının oksijen eksikliğine bağlı ek yükü de hafifler.

Uzun süreli oksijen tedavisinin yaşam süresine etkisi en iyi KOAH hastalarında incelenmiştir. 1980’lerin başında yapılan iki büyük çalışmada (NOTT ve İngiltere MRC çalışması), istirahatte kan oksijeni ağır derecede düşük olan KOAH hastalarında günde en az 15 saat oksijen kullanımının yaşam süresini uzattığı gösterilmiştir. NOTT çalışmasında sürekli oksijen alan grupta (günde ortalama yaklaşık 18 saat) ölüm oranı, yalnızca gece oksijen alan gruba (günde ortalama yaklaşık 12 saat) göre belirgin şekilde daha düşük bulunmuştur. Bu nedenle uzun süreli oksijen tedavisinin faydası, cihazın hekimin önerdiği saat boyunca gerçekten kullanılmasına bağlıdır.

Oksijen her hastaya aynı faydayı sağlamaz. 2016’da yayımlanan LOTT çalışmasında, istirahatte oksijen satürasyonu %89-93 olan, yani hafif-orta düzeyde düşük KOAH hastalarında uzun süreli oksijenin yaşam süresini uzatmadığı ve hastaneye yatışları azaltmadığı görülmüştür. Ayrıca gereğinden fazla oksijen, bazı KOAH hastalarında kanda karbondioksit birikmesine yol açabilir. Oksijen bir ilaç gibidir. Akış hızı, günlük kullanım süresi ve hedef satürasyon değeri hekim tarafından belirlenir ve hekime danışmadan değiştirilmez.

Oksijen Konsantratörünün Faydaları Nelerdir?

Oksijen konsantratörü, ortam havasını içine alıp filtreden geçirir ve havayı içinde zeolit bulunan moleküler elek yataklarına basınçla gönderir. Zeolit azotu tutar, oksijen ise geçerek bir haznede toplanır. Tutulan azot belirli aralıklarla dışarı atılır. Basınç salınımlı adsorpsiyon (PSA) adı verilen bu yöntem, ortam havasından oksijen elde etmenin en yaygın ve ekonomik yollarından biridir. Bu yöntemle cihaz %90-96 yoğunlukta tıbbi oksijen üretir ve oksijen, akış ayarı yapılarak nemlendirici su kabı ve kanül ya da maske üzerinden kişiye ulaşır.

Konsantratörün en büyük faydası, oksijeni kendisinin üretmesidir. Elektrik olduğu sürece oksijen biter diye bir endişe yoktur ve tüp dolumu, taşıma ve depolama gerekmez. Günün büyük bölümünde oksijen kullanan hastalar için tüpe göre çok daha ekonomik ve pratiktir. Sabit (ev tipi) cihazlar uzun saatler boyunca, gece de dahil olmak üzere kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu cihazlar genellikle 14-25 kg ağırlığındadır, tekerleklidir ve bataryaları yoktur. Konsantratör, kan gazı ölçümünde veya pulse oksimetreyle oksijen değeri düşük bulunan hastalara hekim önerisiyle verilir. Tek başına kullanılabildiği gibi, hekim gerekli gördüğünde PAP cihazı veya ev tipi mekanik ventilatör gibi solunum cihazlarına bağlanarak da kullanılabilir.

Oksijen konsantratörleri kapasitelerine ve kullanım amaçlarına göre şöyle sınıflandırılır:

  • 3 litre/dakika kapasiteli ev tipi oksijen konsantratörü
  • 5 litre/dakika kapasiteli ev tipi oksijen konsantratörü
  • 10 litre/dakika kapasiteli yüksek akışlı oksijen konsantratörü
  • Taşınabilir (mobil) oksijen konsantratörü
  • Kişisel oksijen istasyonu

Kişisel oksijen istasyonu, hem evde konsantratör olarak çalışan hem de ürettiği oksijeni küçük tüplere doldurabilen bir sistemdir. Sanayi tipi oksijen jeneratörleri ise tıbbi amaçla üretilmez ve hasta tedavisinde kullanılmaz.

Taşınabilir Oksijen Konsantratörünün Faydaları Nelerdir?

Taşınabilir oksijen konsantratörleri şarj edilebilir bataryayla çalışır ve genellikle 1-8 kg ağırlığındadır. Hem şehir elektriğine hem de araç çakmaklığı kitiyle aracın 12 voltluk prizine bağlanarak şarj edilebilirler. Bu sayede kullanıcı evden çıkabilir, araçla yolculuk yapabilir ve elektrik kesintisinde oksijensiz kalmaz. Ağırlık, oksijen kapasitesine ve batarya sayısına bağlı olarak artar.

Taşınabilir cihazların çoğu, kullanıcı nefes aldığında oksijen veren darbeli (pulse) akışla çalışır. Bazı modeller sürekli akış da verebilir. Batarya ile çalışabildikleri için uçakta da kullanılabilirler. Ancak uçakta yalnızca havacılık otoritesince onaylanmış modeller kabul edilir. Havayolu şirketlerinin çoğu, uçuş süresinin yaklaşık 1,5 katı boyunca yetecek batarya kapasitesi ister. Uçuştan önce havayolu şirketine bilgi verilmeli ve şirketin istediği belgeler hazırlanmalıdır. Darbeli akışın uyku sırasında yeterli olup olmadığına ve cihaz ayarlarına hekim karar verir; cihaz teslim edilirken ayarları medikal firma tarafından hekim önerisine göre yapılır.

Oksijen Kanülü mü, Oksijen Maskesi mi Kullanılmalıdır?

Oksijen, cihazdan çıktıktan sonra nazal kanül, oksijen kateteri veya oksijen maskesi ile kişiye ulaştırılır. Nazal kanül ve kateter, maskeye göre daha çok tercih edilir. Kanül takan kişi daha rahat konuşabilir, yemek yiyebilir, öksürebilir ve hareket edebilir. Kanüller maskelere göre daha ekonomiktir. Daha yüksek oksijen yoğunluğu gerektiren durumlarda ise hekim maske kullanılmasını isteyebilir.

Kanül hortumunun uzunluğu, ev içinde rahat dolaşmak için önemlidir. Genel uygulamada 15 metreye (50 feet) kadar hortum güvenle kullanılır. Bu uzunluklarda yapılan ölçümlerde, düşük ve orta akışlarda hasta ucundaki akışın cihaz çıkışıyla aynı kaldığı görülmüştür. Daha uzun hortum kullanılmadan önce cihazın kullanım kılavuzuna bakılmalıdır. Hortumun kapı altında ezilmemesine ve kıvrılmamasına dikkat edilmelidir.

Oksijen Tüpünün Faydaları Nelerdir?

Oksijen tüpleri, dolum tesisinde yüksek basınçla doldurulmuş tıbbi oksijeni taşır. Tıbbi oksijenin saflığı en az %99,5’tir. Oksijen konsantratörleri ise %90-96 yoğunlukta oksijen üretir; hekimin belirlediği akış ayarında bu fark çoğu kullanıcı için tedaviyi değiştirmez. Tüpün en büyük faydası elektriğe ihtiyaç duymamasıdır. Bu nedenle elektrik kesintisinde yedek oksijen kaynağı olarak, ambulanslarda, hasta transferinde ve kısa süreli kullanımda tercih edilir. Sessiz çalışır, ısı yaymaz ve kullanımı kolaydır; bu nedenle bazı kullanıcılar tüpü daha rahat bulur. Tüpler yüksek basınca dayanıklı olarak üretilir ve standartlara uygun bir tüpün kendiliğinden patlama riski çok düşüktür. Ancak vana kırılırsa tüp, içindeki basınçla hızla fırlayabilir; tüpün bulunduğu ortamda yangın çıkarsa da patlama riski oluşur. Bu nedenle tüpler devrilmeyecek şekilde sabitlenir ve ısı kaynaklarından uzak tutulur.

Tüpteki yüksek basınçlı gaz doğrudan kişiye verilemez. Tüpe takılan manometre (regülatör) basıncı düşürür. Manometredeki akış ölçer (flowmetre) ile hekimin belirlediği akış ayarlanır ve oksijen, nemlendirici su kabından geçerek kanül veya maskeyle kişiye ulaşır. Hafif olması için alüminyumdan üretilen küçük manometrelerde su kabı bulunmayabilir. Kısa süreli kullanımda oksijenin nemlendirilmemesi sorun oluşturmaz. Manometreler, tüpün vana bağlantısına göre vanalı ve pin index (pin girişli) olarak çeşitlenir; alüminyum ve çelik tüpler için ayrı modelleri vardır.

Tüpün dezavantajı, içindeki oksijenin kullanıldıkça bitmesidir. Tüpün ne kadar süre yeteceği iç hacmine, dolum basıncına ve akış ayarına bağlıdır. Örneğin 150 bar basınçla doldurulmuş 10 litrelik bir tüp, dakikada 2 litre akışta yaklaşık 12 saat, aynı basınçtaki 5 litrelik bir tüp ise yaklaşık 6 saat yeter. Tüp tamamen boşalmadan değiştirildiği için gerçek süre bir miktar kısalabilir. Günün büyük bölümünde oksijen kullanan hastalar için tüp sık sık değiştirilip doldurulması gerektiğinden, evde sürekli kullanımda konsantratör daha pratiktir. Alüminyum tüpler çelik tüplere göre çok daha hafif olduğu için taşınabilir kullanımda tercih edilir. Çelik tüpler genellikle 1, 2, 3, 4, 5, 10, 20, 27, 40 ve 50 litre, alüminyum tüpler ise 1, 2, 3, 4, 5 ve 10 litre iç hacimle üretilir.

Oksijen Tüpündeki Gaz Zamanla Bozulur mu?

Tıbbi oksijen, uygun tüpte ve uygun koşullarda saklandığında bozulmaz. Bu nedenle bazı ülkelerin sağlık otoriteleri tıbbi oksijen etiketlerinde son kullanma tarihi zorunluluğunu kaldırmıştır. Valfi sağlam ve kapalı bir tüpün basıncı da kendiliğinden düşmez. Bekleyen bir tüpün basıncı düşüyorsa valfte veya bağlantılarda kaçak vardır ve tüp kontrol ettirilmelidir.

Tüp etiketinde üretici veya dolum tesisi tarafından bir son kullanma tarihi belirtilmişse bu tarihe uyulur ve süresi geçen tüp yeniden doldurulur. Uzun süre kullanılmadan beklenen yedek tüpün basıncı, manometreyle düzenli olarak kontrol edilmelidir. Gazın bozulmaması ile tüpün kendisinin güvenliği farklı konulardır. Tüplerin periyodik muayene tarihi de takip edilmelidir.

Dolu Tüpten Boş Tüpe Oksijen Aktarılabilir mi?

Dolu bir tüpten boş bir tüpe evde veya yetkisiz bir yerde oksijen aktarılmamalıdır. Oksijen tüpleri 150-200 bar gibi çok yüksek basınçlarla doldurulur. Gaz hızla aktarılırken sıkışan oksijen ısınır. Bağlantılardaki yağ, toz veya kir bu sıcaklıkta oksijenle temas ederse alev alabilir. Uyumsuz vana, hortum ve bağlantılar ise patlayabilir. Oksijen dolumu ve aktarımı sırasında kirlenme nedeniyle çıkan yangınların ölümle sonuçlandığı kazalar bildirilmiştir.

Tıbbi gaz tüplerinin dolumu, yalnızca eğitimli personelin çalıştığı ve dolum yeterlilik belgesi bulunan tesislerde, bu iş için tasarlanmış ekipmanla yapılır. Bu tesisler belirli standartlara uymak zorundadır ve düzenli olarak denetlenir. Tıbbi oksijen tüpleri sanayi tipi oksijenle doldurulmaz.

Oksijen Spreyi Ne İşe Yarar?

Oksijen spreyi, içinde az miktarda oksijen bulunan, küçük ve hafif bir kutudur. Çantada taşınabilir ve yürüyüş, merdiven çıkma veya kısa süreli nefes darlığı gibi durumlarda birkaç nefeslik destek sağlar. Kapasitesi, kutudan alınabilecek nefes sayısıyla belirtilir; 20 ile 200 nefes arasında modelleri vardır. Üzerindeki maske ağız ve burnu kapatacak şekilde yüze yerleştirilir. Bazı modeller nefesi algılayarak oksijeni kendiliğinden verir, bazılarında ise nefes alırken butona basılır.

Oksijen spreyi bir tedavi cihazı değildir. Hekimin önerdiği oksijen tedavisinin yerine geçmez ve acil bir durumda tıbbi yardımın yerini tutmaz. Kronik oksijen ihtiyacı olan kişiler için uygun kaynak, hekimin belirlediği konsantratör veya tüptür.

Oksijen Nemlendirici Su Kabı Nasıl Kullanılır ve Temizlenir?

Nemlendirici su kabı, cihazdan gelen kuru oksijeni nemlendirerek burun ve boğaz kuruluğunu azaltır. Kireç birikmesini önlemek için kaba distile (saf) su konur ve su, kabın üzerindeki en az ve en çok çizgileri arasında tutulur. Kaptaki su her gün boşaltılıp kap sıcak suyla durulanır ve taze su konur. Kaptaki eski su üzerine yeni su eklenmez.

Kap haftada bir parçalarına ayrılarak ılık, sabunlu suyla yıkanır. Kireç ve mikrop birikimini önlemek için parçalar yarı yarıya su ve sirke karışımında yaklaşık 30 dakika bekletilip iyice durulanabilir ve gölgede kurumaya bırakılır. Kap havluyla kurulanmaz. Cihazın kullanım kılavuzunda farklı bir temizlik yöntemi belirtilmişse kılavuza uyulur. Kap düzenli aralıklarla yenisiyle değiştirilmelidir.

Su kabı kırılır veya çatlarsa, kullanılan manometreye ya da konsantratöre uygun yedek su kabı alınır. Çatlak bir kap kaçak yapacağı için oksijenin bir kısmı kişiye ulaşmaz. Cihaza uygun bir yedek kap bulunamazsa uyumlu yeni bir manometre ya da nemlendirici set gerekir.

Oksijen Cihazı Gece Boyunca Kullanılabilir mi?

Hekim, uyku sırasında oksijen düzeyi düşen hastalara oksijeni gece boyunca, örneğin 8-9 saat kullanmayı önerebilir. Hekim önerisiyle kullanılan oksijenin bu süre zarar vermesi beklenmez. Tersine, önerilen süreden kısa kullanım tedavinin faydasını azaltır. Ev tipi oksijen konsantratörleri uzun saatler boyunca çalışacak şekilde tasarlanır. Cihazın dinlendirilmesi konusunda farklı uygulamalar vardır. Bazı teknik servisler cihazın ömrünü korumak için 3 saatlik kullanımın ardından yaklaşık 15 dakika dinlendirilmesini önerir. Birçok üreticinin kullanım kılavuzunda ise cihazın günde 24 saat kesintisiz çalışabileceği belirtilir; bazı kılavuzlar sık açıp kapatmanın cihaz ömrünü kısaltabileceğini, bazıları da cihaz açıldıktan sonra en az 30 dakika çalıştırılmasını önerir. Bu nedenle kullanıcı, çalışma ve dinlendirme süreleri için cihazının kullanım kılavuzundaki talimatlara uyar. Cihaz dinlendirilecekse ve hasta bu sürede oksijensiz kalmamalıysa yedek bir oksijen kaynağı bulundurulmalıdır.

Uzun Süre Oksijen Kullanmak Alzheimer’a Yol Açar mı?

Hekimin belirlediği akışta uzun süre oksijen kullanmanın Alzheimer hastalığına veya bunamaya yol açtığını gösteren bilimsel bir bulgu yoktur. Tersine, uzun süre düşük seyreden kan oksijeni beyin hücrelerine zarar verebilir ve dikkat, bellek gibi bilişsel işlevlerin bozulmasıyla ilişkilidir. KOAH hastalarında yapılan çalışmalarda, kan oksijeni düşük olan hastalarda hekim önerisiyle yapılan uzun süreli oksijen tedavisinin bilişsel işlevleri koruyucu etkisi olduğu bildirilmiştir.

Oksijen Cihazları Kullanılırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Oksijenin kendisi yanmaz, ancak yanmayı çok güçlü şekilde destekler. Bu nedenle hiçbir oksijen cihazına ateş, sigara, makine yağı, petrol ürünleri ve yağlı sabunlarla yaklaşılmaz. Oksijen kullanılan ortamda sigara içilmez, mum ve ocak gibi açık alev kaynakları cihazdan ve kişiden uzak tutulur. Burun kuruluğu için vazelin gibi petrol bazlı kremler yerine su bazlı ürünler kullanılır. Cihazlar ısıtıcılardan uzak, havadar bir yere yerleştirilir ve tüpler devrilmeyecek şekilde sabitlenir.