Icerige gec / Skip to content
English

Nebülizatör Çeşitleri Nelerdir? Nasıl Kullanılır?

Nebülizatörler, sıvı haldeki ilaçları çok küçük damlacıklardan oluşan bir buhara (aerosol) dönüştüren ve ilacın solunum yoluyla akciğerlere ulaşmasını sağlayan cihazlardır. Hasta normal şekilde nefes almaya devam ederken cihaza bağlı maske veya ağızlık yardımıyla ilacı solur. Nebülizatörler astım ve KOAH başta olmak üzere birçok akciğer hastalığının ilaç tedavisinde kullanılır. Basınçlı hava, ultrasonik ses dalgaları veya titreşen delikli bir zar ile çalışan üç temel çeşidi vardır: kompresörlü (jet), ultrasonik ve mesh nebülizatörler.

Nebülizatör Ne İşe Yarar?

Solunan ilaç doğrudan solunum yollarına ve akciğerlere ulaştığı için kısa sürede etki göstermeye başlar. Ağızdan veya damardan verilen ilaçlara göre vücudun geri kalanına daha az ilaç geçer; bu da yan etkileri azaltır. Nebülizatörün en önemli avantajı, normal nefes alıp verirken kullanılabilmesidir. Bu nedenle sprey şeklindeki inhalerleri kullanmakta zorlanan bebekler, küçük çocuklar, yaşlılar ve ağır nefes darlığı olan hastalar için uygun bir yöntemdir. Buna karşılık uygulama spreylere göre daha uzun sürer, cihaz elektriğe veya şarja ihtiyaç duyar ve her kullanımdan sonra temizlenmesi gerekir.

Nebülizatör Çeşitleri Nelerdir?

İlacın akciğerlerin alt bölümlerine ulaşabilmesi için yaklaşık 1-5 mikron büyüklüğünde damlacıklara ayrılması gerekir. Daha büyük damlacıklar ağızda, boğazda ve büyük hava yollarında kalır. Nebülizatörler bu damlacıkları üretme şekline göre üçe ayrılır:

  • Kompresörlü (jet) nebülizatör
  • Ultrasonik nebülizatör
  • Mesh nebülizatör

Kompresörlü (Jet) Nebülizatörün Özellikleri Nelerdir?

Kompresörlü nebülizatörlere jet nebülizatör veya atomizör de denir. Cihazın içindeki kompresör basınçlı hava üretir. Bu hava hortumla ilaç haznesine ulaşır, dar bir memeden geçerken sıvı ilacı damlacıklara ayırır ve hastanın soluduğu buharı oluşturur. Bu yöntem Venturi ilkesine dayanır: hava daralan bir kesitten geçerken hızlanır ve basıncı düşer; düşen basınç ilacı memeye doğru çeker, hızlı hava akımı da ilacı küçük damlacıklara parçalar. Kompresörlü nebülizatörler hem çözelti hem de süspansiyon şeklindeki ilaçlarla kullanılabilir. Diğer çeşitlere göre daha uygun fiyatlıdır; evde ve hastanede kullanılır. Motor nedeniyle sesli çalışır ve çoğu model elektriğe bağlı kullanılır. Uygulama sonunda haznede genellikle 0,5-1 ml veya daha fazla ilaç kalır; buna rezidüel hacim denir.

Ultrasonik Nebülizatörün Özellikleri Nelerdir?

Ultrasonik nebülizatörlerde piezoelektrik bir kristal, insan kulağının duyamadığı yüksek frekanslı titreşimler üretir. Bu titreşimler sıvı ilacı veya suyu buhara dönüştürür. Cihaz neredeyse sessiz çalışır ve ilacı hızlı buharlaştırır. Bazı modellerde geniş bir su haznesi bulunur; bu modeller ilaç uygulamasının yanında su buharı vermek ve ortamı nemlendirmek için de kullanılabilir. Piyasada yalnız soğuk buhar, yalnız sıcak buhar veya her ikisini birden verebilen buhar cihazları da bulunur; ultrasonik cihazlar genellikle soğuk buhar verir, sıcak buhar veren cihazlar ise suyu ısıtarak çalışır. Bu cihazların ilaçla kullanılıp kullanılamayacağı kullanım kılavuzundan kontrol edilmelidir.

Ultrasonik titreşim sırasında ilaç ısınabilir ve ısıya duyarlı bazı ilaçların yapısı bozulabilir. Ayrıca süspansiyon şeklindeki ilaçlar ultrasonik cihazlarla yeterli şekilde verilemeyebilir. Örneğin budesonid içeren süspansiyon ilaçların kullanım talimatlarında ultrasonik nebülizatörlerin uygun olmadığı belirtilir. Bu nedenle ultrasonik cihaz almadan önce kullanılacak ilacın prospektüsü kontrol edilmelidir.

Mesh Nebülizatörün Özellikleri Nelerdir?

Mesh nebülizatörlerde ilaç, mikroskobik delikleri olan ince bir zarın (mesh) titreşimiyle damlacıklara ayrılır. Cihaz sessiz çalışır, küçük ve hafiftir; birçok model pil veya şarjla çalıştığı için çantada taşınabilir. Uygulama sonunda haznede kalan ilaç miktarı diğer çeşitlere göre azdır, genellikle 0,1-0,5 ml’dir; bu nedenle ilacın daha büyük bölümü hastaya ulaşır. Mesh nebülizatörler evde bireysel kullanımın yanında hastanelerde, yoğun bakımda ve mekanik ventilatöre bağlı hastalarda da kullanılır. Zardaki delikler çok küçük olduğu için mesh parça temizlenirken fırçalanmamalı ve üreticinin talimatlarına uyulmalıdır.

Hangi Nebülizatör Seçilmelidir?

Cihaz seçiminde önce hekimin önerdiği ilaç dikkate alınmalıdır. Süspansiyon şeklindeki ilaçlar, örneğin astım ve KOAH tedavisinde kullanılan bazı kortikosteroidler, kompresörlü veya mesh nebülizatörle uygulanmalıdır. Ultrasonik nebülizatörler sessiz ve hızlı çalışsa da her ilaç için uygun değildir; bu nedenle ultrasonik cihazın her durumda daha iyi olduğunu söylemek doğru değildir.

Çocuklarda cihazın sesi önemlidir. Kompresörlü nebülizatörlerin motor sesi bazı çocukları tedirgin edebilir ve tedaviye uyumu zorlaştırabilir. Sessiz çalışan mesh nebülizatörler bu durumda iyi bir seçenektir; kullanılacak ilaç uygunsa ultrasonik cihazlar da tercih edilebilir. Çocuklar için oyuncak görünümlü nebülizatörler de bulunur; bu cihazlar tedavinin oyunlaştırılmasına yardımcı olur.

Ortam nemlendirmesi için kompresörlü nebülizatör kullanılamaz, çünkü bu cihazlar yalnız ilaç haznesindeki az miktardaki sıvıyı buhara dönüştürür. Nemlendirme için su haznesi olan ultrasonik nebülizatörler veya oda nemlendiricileri kullanılır.

Cihazla birlikte kullanılan ilaç haznesi, hortum, maske ve ağızlık cihazın modeline uygun olmalıdır. Uyumsuz setler ilacın damlacıklara ayrılmasını ve tedavinin etkinliğini olumsuz etkileyebilir.

Nebülizatör Nasıl Kullanılır?

Kullanımdan önce eller yıkanır ve cihazın parçalarının temiz ve kuru olduğu kontrol edilir. Hekimin önerdiği ilaç, ilaç haznesine konur. Nebülizatörle kullanılmak üzere hazırlanmış tek dozluk ilaçlara nebül denir. Kompresörlü nebülizatörlerde haznedeki toplam sıvı miktarı genellikle 3-5 ml olmalıdır; ilacın miktarı azsa hekim seyreltmek için serum fizyolojik eklenmesini önerebilir. İlacın dozu, seyreltme oranı ve günde kaç kez kullanılacağı yalnız hekim tarafından belirlenir.

Uygulama sırasında hasta olabildiğince dik oturmalıdır. Yatar pozisyonda ilaç haznesi eğilir; ilaç dökülebilir veya buhara dönüşmeyebilir. Hasta ağızdan, normal hızda ve derin nefesler almalıdır. Çok hızlı veya çok yavaş nefes almak ilacın akciğerlere ulaşmasını olumsuz etkiler.

Mümkünse ağızlık kullanılmalıdır; ağızlık ilacın yüze ve gözlere temasını azaltır. Bebeklerde, küçük çocuklarda ve ağızlığı kullanamayan hastalarda yaşa uygun bir maske kullanılır. Maske yüze tam oturmalıdır; maskenin yüzden uzak tutulması ilacın büyük bölümünün havaya karışmasına yol açar. Bebekler için emzik şeklinde aparatı olan setler de bulunur.

Uygulama, cihazın çeşidine ve ilacın miktarına göre genellikle 5-15 dakika sürer. Haznedeki ilaç bittiğinde veya cihaz kesik kesik, aralıklı buhar vermeye başladığında uygulama sonlandırılır. Haznede kalan az miktardaki sıvının buhara dönüşmesini beklemeye gerek yoktur. Uygulama sırasında hastada şiddetli öksürük, titreme veya nefes darlığında artış olursa uygulamaya ara verilmeli ve hekime danışılmalıdır.

Uygulamadan sonra ağız su ile çalkalanıp tükürülmeli, maske kullanıldıysa yüz yıkanmalıdır. İlaç göze kaçarsa göz bol suyla yıkanmalı ve prospektüsteki talimatlara uyulmalıdır. İlaçlar prospektüste belirtilen koşullarda saklanmalı ve uygulama sırasında oda sıcaklığında olmalıdır.

Nebülizatör Kullanırken Hangi Sorunlarla Karşılaşılır?

İlaç çok çabuk bitiyor: Ultrasonik ve mesh nebülizatörler ilacı kompresörlü cihazlara göre daha hızlı buhara dönüştürebilir; bu durum tek başına arıza belirtisi değildir. Bazı ultrasonik cihazlarda buhar miktarı ayarlanabilir. Ayar düşürüldüğünde buhar gözle zor görülebilir; hazne bir ışık kaynağına doğru tutulduğunda buharlaşma daha net izlenir.

İlaç bitmiyor veya buhar çıkmıyor: Uygulama uzun sürdüğü halde haznedeki ilaç azalmıyorsa cihaz ilacı buhara dönüştüremiyor demektir. Hortumun cihaza ve hazneye doğru takıldığı, hortumda kıvrılma veya delik olmadığı, hava filtresinin tıkanmadığı ve ilaç haznesinin temiz olduğu kontrol edilmelidir. Eskiyen veya tıkanan setler değiştirilmelidir; sorun devam ederse cihaz teknik servise gösterilmelidir.

Ağızda yara veya beyaz lekeler: Kortikosteroid içeren solunum ilaçları ağızda ve boğazda mantar enfeksiyonuna (pamukçuk) yol açabilir. Bu nedenle bu ilaçlardan sonra ağız mutlaka su ile çalkalanmalıdır. Yüze uygun olmayan veya temizlenmeyen maskeler de ciltte tahrişe yol açabilir. Ağızda yara veya beyaz lekeler oluşursa hekime başvurulmalıdır.

Nebülizatör Nasıl Temizlenir ve Bakımı Nasıl Yapılır?

Nebülizatörün ilaç haznesi, maskesi ve ağızlığı her kullanımdan sonra parçalarına ayrılarak ılık su ve sabunla yıkanmalı, durulanmalı ve tamamen kuruyana kadar açık havada bekletilmelidir. Islak parçalar mikrop üremesine yol açar; parçalar kurumadan birleştirilmemeli ve kaldırılmamalıdır. Dezenfeksiyon, üreticinin önerdiği yöntem ve sıklıkla yapılmalıdır.

Kompresörlü cihazlarda hava filtresi düzenli olarak kontrol edilmeli ve üreticinin önerdiği aralıklarla değiştirilmelidir. Hastane ve kliniklerde kullanılan nebülizatörler düzenli bakım ve performans kontrollerinden geçirilmelidir; kompresörlü cihazlarda çıkış basıncı ve hava akışı ile filtre, hortum ve setlerin durumu kontrol edilir. Türkiye’de tıbbi cihaz olarak satılan nebülizatörlerin CE işareti taşıması ve Ürün Takip Sistemi’ne (ÜTS) kayıtlı olması gerekir.

Nebülizatör Sarfları Nelerdir?

Nebülizatörle birlikte kullanılan ve zamanla değiştirilmesi gereken sarf malzemeleri şunlardır:

  • Çocuk nebülizatör maske seti
  • Emzikli nebülizatör maske seti
  • Yetişkin nebülizatör maske seti
  • Nebülizatör ağızlık seti
  • Nebülizatör devresi (hortum)
  • Nebülizatör filtresi
  • Nebülizatör ilaç haznesi
  • Nebülizatör su haznesi

Aerosol Nedir?

Katı veya sıvı parçacıkların bir gaz içinde asılı kalmasına aerosol denir. Sis, duman ve spreyler aerosole örnektir. Nebülizatörlerin ürettiği ilaç buharı da bir aerosoldür. Tedavide etkili olması için damlacıkların yaklaşık 1-5 mikron büyüklüğünde olması gerekir.

Nebülizatör Ne Zaman İcat Edildi?

İlk taşınabilir nebülizatör 1858 yılında Jean Sales-Girons tarafından tanıtılmıştır. Elle çalıştırılan bir pompa ile sıvıyı bir memeye göndererek püskürten bu cihaz, ilacın solunarak alınmasını sağlıyordu. 1864 yılında Almanya’da geliştirilen Siegle buhar inhalatörü ise küçük bir kazanda üretilen buharın gücüyle sıvıyı püskürtüyordu.

Elektrikle çalışan kompresörlü nebülizatörler 1930’lu yıllarda kullanılmaya başlanmış, 1950’li ve 1960’lı yıllarda küçük hacimli jet nebülizatörler geliştirilmiştir. Ultrasonik nebülizatörler ilk kez 1949’da ABD’de ortaya çıkmış ve 1960’lı yıllardan itibaren yaygınlaşmıştır. Mesh teknolojisi ise son yirmi yılda kullanılmaya başlanmış ve daha küçük, sessiz ve taşınabilir cihazların üretilmesini sağlamıştır.