Teknolojik ürünler hayatın o kadar içine girmiştir ki birçoğu vazgeçilmez hale gelmiş, bazı alanlarda ise hayati önem kazanmıştır. Bu ürünler arasında en hızlı gelişenlerden biri iletişim teknolojileridir. İletişim teknolojilerindeki gelişmeler, sağlık sektöründe hizmetten üretime kadar birçok alanı doğrudan etkilemektedir. Eskiden kağıt ve kalemle yapılan işlemler dijital ortama taşınmış, sağlıkla ilgili bilgiler sunuculardaki veri tabanlarına kaydedilir hale gelmiştir. Sağlık verileri yetkili kişilerce istenilen an, istenilen yerden görüntülenebilmekte; büyük ölçekli istatistiksel veriler de kolayca ulaşılabilir ve değerlendirilebilir hale gelmektedir.
İnternet teknolojileri sayesinde hastaneye gitmeden muayene olmak ve tıbbi cihazların birbirleriyle haberleşerek veri aktarması mümkün olmuştur. Uzaktan kumanda edilen cerrahi robotlarla başka bir şehirde, hatta başka bir ülkede bulunan hastanın ameliyat edildiği örnekler de vardır; 2001 yılında New York’taki cerrahların Fransa’daki bir hastanın safra kesesini robotla alması bu alandaki ilk örneklerdendir. Yapay zekanın gelişmesiyle gelecekte bazı tedavi işlemlerinin robotlar tarafından yapılabileceği öngörülmektedir. Ancak bu gelişmeler bazı tehlikeleri de beraberinde getirir: kötü niyetli kişiler sağlık verilerine yasa dışı yollarla erişerek bu verileri suç amaçlı kullanabilir veya ağa bağlı tıbbi cihazlara uzaktan müdahale ederek kullanıcılara zarar verebilir. Kısacası iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin sağlık sektörü açısından hem iyi hem de kötü tarafları vardır.
Teknoloji ve İletişim Birbirini Nasıl Etkiler?
Teknoloji geliştikçe iletişim kolaylaşır, iletişim kolaylaştıkça da teknoloji daha hızlı gelişir. Bu iki alan birbirini döngüsel olarak etkilediği için gelişim durdurulamaz bir hızla sürmektedir. İletişim kanalları her geçen gün çoğalmakta, bilgi çok hızlı yayılarak küresel ölçekte paylaşılmaktadır. İnsanlar artık sağlık sorunlarıyla ilgili ayrıntılı bilgiye internet üzerinden kolayca ulaşabilmekte, farklı kaynaklardan edindikleri bilgileri karşılaştırarak doğru bilgiye ulaşmaya çalışmaktadır.
İnternetteki bilgi kaynaklarının büyük bölümü bilimsel ve deneysel süreçlerden geçmeden oluşturulduğu için internetten edinilen bilgiler sorgulanmadan kabul edilmemelidir. Bilgiler birkaç farklı kaynaktan karşılaştırılmalı ve konunun uzmanına danışılarak doğrulanmalıdır. Bu kural internetten ulaşılan her bilgi için geçerlidir; konu sağlık olduğunda ise çok daha fazla dikkat gerekir. Teşhis ve tedaviyle ilgili kararlar internette okunan bilgilere göre değil, hekim önerisine göre verilmelidir.
Sağlık Alanında İletişimin Amaçları Nelerdir?
Sağlık alanındaki iletişimin başlıca amaçları şunlardır:
- Sağlık çalışanları arasındaki iletişimi artırmak
- Sağlık kurumlarının örgütsel işleyişini kurmak ve sürdürmek
- Hasta ile sağlık çalışanı arasındaki iletişimi güçlendirmek
- Hasta ile sağlık çalışanı arasındaki yanlış anlaşılmaları önlemek
- Bilgi üretmek
- Sağlık alanındaki teknolojik gelişmeleri topluma tanıtmak
İletişim sorunları en çok sağlık çalışanları ile hastalar arasında yaşanır. Bunun iki temel nedeni vardır:
- Hastanın veya hasta yakınının sağlık çalışanına yaklaşımındaki sorunlar
- Sağlık çalışanının hastaya veya hasta yakınına yaklaşımındaki sorunlar
Her iki taraf arasındaki yanlış anlaşılmalar tedavi sürecini olumsuz etkiler. Bu sorunlar zaman zaman hiçbir şekilde kabul edilemeyecek fiziksel şiddete kadar varabilmektedir. Bu nedenle iletişimin güçlendirilmesinin yanında hukuki tedbirler de gereklidir; Türkiye’de 2020 yılında yapılan yasal düzenlemeyle sağlık çalışanlarına yönelik şiddet suçlarının cezaları ağırlaştırılmıştır.
Sağlıktaki Gelişmeler Topluma Nasıl Ulaşır?
Sağlık alanındaki gelişmeler bireylerin hayatını doğrudan etkiler. Hayatı kolaylaştırmak, teşhis ve tedavinin etkinliğini artırmak, maliyetleri düşürmek ve ortalama yaşam süresini uzatmak bu gelişmelerin olumlu etkilerinden bazılarıdır. Gelişmelerin topluma duyurulması da iletişim teknolojileriyle mümkün olur. Sosyal medyanın ve internet haberciliğinin yaygınlaşmasıyla insanların haber alma kaynakları değişmiştir. Eskiden yoğun olarak kullanılan basılı yayınların ve televizyonun yerini büyük ölçüde internet üzerinden yapılan canlı yayınlar ve sosyal medya haberciliği almıştır. Bu durum sağlık alanındaki olumlu ve olumsuz gelişmelerin kısa sürede herkese ulaşmasını kolaylaştırır.
Gelişmelerin sektör profesyonellerine ve topluma hızla aktarılmasının başka faydaları da vardır. Yeni geliştirilen bir tıbbi ürün hakkında daha çok kişi bilgilendirildiğinde ürüne olan talep artar, ürün daha çok üretilir ve birim maliyeti düşer. Böylece ürünün fiyatı ilk çıktığı döneme göre daha uygun hale gelir ve toplumda daha çok insan bu üründen daha uygun fiyatlarla faydalanabilir. Uygun fiyatların oluşması, üreticinin emeğinin karşılığını alabilmesi ve daha çok kişinin yeni tıbbi ürünlere ulaşabilmesi için arz ve talep dengesinin iyi hazırlanmış düzenlemelerle sağlanması gerekir.
Sağlıkta Dijitalleşme Hastanelerdeki Hizmetleri Nasıl Değiştirir?
İletişim teknolojilerinin gelişmesi, sağlıkta dijitalleşmenin de gelişmesi anlamına gelir. Yeni sistemler sayesinde hastane içinde ve hastaneler arasında bilgi akışı kolayca sağlanabilmektedir. Hastanelerdeki işlemlerin veri tabanlarına kaydedilmesi, hastaların tüm kayıtlarının hekimler tarafından incelenebilmesi ve yatak kapasitesi gibi bilgilerin hastaneler arasında paylaşılabilmesi, sağlık hizmetlerinin daha hızlı ve kaliteli verilmesini sağlar. Geçmiş hasta verilerine istenen an ulaşılabilmesi tedavi sürecini hızlandırır, etkinliğini artırır ve hekimlerin işini kolaylaştırır.
Hastanelerin dijitalleşmesiyle birimler arası haberleşme ve bilgi akışı çok kolaylaşmış ve hızlanmıştır. Yapılan bir tetkik saniyeler içinde hastane bilgi sistemine kaydedilir ve diğer birimlerden görüntülenebilir. Örneğin çekilen bir röntgenin görüntüsü için saatlerce beklemeye ve filmi hastane içinde elden ele dolaştırmaya artık gerek kalmamıştır; görüntü otomatik olarak hastane bilgi sistemine ve hastanın kayıtlarına eklenir. Türkiye’de bu kayıtlar Sağlık Bakanlığı’nın merkezi sistemlerine de aktarılır ve hastalar kendi sağlık kayıtlarını e-Nabız üzerinden görüntüleyebilir. Böylece hastanın bilgilerine hastane, hastanın kendisi ve yetkili kamu kurumları ulaşabilir.
Hasta bilgilerinin ve geçmişte yapılan tıbbi işlemlerin bir veri tabanında kayıtlı olması ve hekimlerin gerektiğinde bu kayıtlara ulaşabilmesi tedavinin etkinliğini artırır. Hasta farklı bir hekime gittiğinde, yeni hekim hastanın tıbbi geçmişine doğrudan ulaşarak zaman kazanır. Hastanın bir alerjisi varsa hekim bunu önceden bilir ve uygun ilaçları önerebilir; daha önce kullanılan ilaç tedavileri de kayıtlardan kontrol edilebilir.
Şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve alerji gibi durumlar bilinmeden hastaya müdahale edilmesi hayati riskler taşır. Veri tabanındaki kayıtlar sayesinde hastaya uygun müdahale yapılabilir ve bu riskler azaltılabilir. Yakın gelecekte üzerimizde taşıyacağımız cihazlar ve çipler sayesinde sağlık durumumuzun ve yaşamsal bulgularımızın anlık olarak izlenebileceği öngörülmektedir. Acil bir durumda, kimsenin haber vermesine gerek kalmadan ilgili ekiplere otomatik uyarı gidebilecek, ekip bulunduğumuz yere hızla ulaşabilecek ve sağlık kayıtlarımızı yoldayken görüntüleyerek doğru müdahaleyi hemen uygulayabilecektir. Düşmeyi algılayıp otomatik olarak acil çağrı yapabilen akıllı saatler bu yönde bugün kullanılan örneklerdendir.
Uzaktan Hasta Takibi Nasıl Yapılır?
Özellikle kronik hastalığı olan ve kan şekeri veya tansiyon gibi değerlerini sürekli ölçüp kaydetmesi gereken kişilerin işini kolaylaştıran sistemler geliştirilmektedir. Evde veya hastanede yapılan ölçümlerin sonuçları, cihazların birbirleriyle haberleşmesini sağlayan nesnelerin interneti (IoT) teknolojisi sayesinde internet üzerinden otomatik olarak bir veri tabanına kaydedilebilir. Bu veriler bir izleme merkezi tarafından anlık olarak takip edilebilir ve hastaların sağlık durumu sürekli kontrol altında tutulabilir. Bazı cihazlarda bulunan bir tuşla internet üzerinden sağlık merkezine ulaşılabilir ve acil durum çağrısı yapılabilir. Hastalar isterlerse uzman hekimlerle çevrim içi görüşerek rahatsızlıklarıyla ilgili bilgi alabilir.
Alzheimer gibi hastalıkları olan veya kaybolma riski taşıyan kişiler için kol saati, kemer ya da kıyafete takılan aksesuar şeklinde üretilen takip cihazları bulunur. Bu cihazlarla kişinin yeri uydu üzerinden anlık olarak belirlenebilir. Akıllı telefonlara ve bilgisayarlara yüklenen yazılımlarla kişinin nerede olduğu izlenebilir ve geçmiş konum kayıtları incelenebilir. Kişi belirlenen bir bölgenin dışına çıktığında yakınlarına otomatik olarak bildirim gönderen cihazlar da yaygın olarak kullanılmaktadır.
Mobil Sağlık Teknolojileri Neler Sunar?
Sağlık alanındaki mobil teknolojiler de çok hızlı gelişmekte ve toplumun bir kesimi tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır. Akıllı saatler, bileklikler ve telefon uygulamaları sayesinde spor yaparken atılan adım sayısı ve harcanan kalori otomatik olarak kaydedilebilmektedir. Nabız ve tek derivasyonlu EKG gibi bazı ölçümler akıllı saatlerle yapılabilmekte; tansiyon ve kan şekeri ölçümleri ise akıllı telefona bağlanan ölçüm cihazları ve sensörlerle telefona aktarılabilmektedir. Bu ölçümlerin doğruluğu cihaza göre değiştiği için teşhis ve tedavi kararlarında onaylı tıbbi cihazlarla yapılan ölçümler ve hekim değerlendirmesi esas alınmalıdır.
Yapay Zeka Sağlık Sektöründe Nasıl Kullanılır?
Yapay zeka son yıllarda hayatın birçok alanına girmiştir ve sağlık da bu alanlardan biridir. Yapay zeka ile güçlendirilmiş karar destek sistemleri sağlık sektöründe kullanılmaya başlanmıştır. Bu sistemler büyük veri ve istatistiklerden yararlanarak hekimlere tedavi seçenekleri ve uygun parametreler önerir; hekimler de bu bilgilerden yararlanarak daha hızlı ve doğru kararlar alabilir. Son kararı her zaman hekim verir. Yapay zeka bugün daha çok tedavi süreçlerinin etkinliğini artırmaya destek olsa da yakın gelecekte sağlık alanında çok daha farklı faydalar sağlaması beklenmektedir.
İletişim Teknolojileri Sağlıkta Hangi Riskleri Taşır?
Sağlık verileri, kötü niyetli kişiler için en değerli veriler arasındadır. Hastanelerin bilgi sistemlerine yapılan siber saldırılar, verilerin çalınmasına veya sistemlerin kilitlenerek sağlık hizmetinin aksamasına yol açabilir. Ağa bağlı tıbbi cihazlarda bulunan güvenlik açıkları, cihazın ayarlarının uzaktan değiştirilmesi gibi riskler doğurabilir. Türkiye’de sağlık verileri Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında özel nitelikli kişisel veri olarak korunur. Sağlık kurumlarının ve cihaz üreticilerinin güvenlik önlemlerini güncel tutması, kullanıcıların da cihazlarının yazılımlarını güncel tutması ve şifrelerini kimseyle paylaşmaması bu risklerin azaltılması için önemlidir.
