Tıbbi cihazlar, araştırma-geliştirme ve belgelendirme süreçlerinin maliyeti nedeniyle diğer birçok ürüne göre pahalıdır. Yurt dışından alınan cihazlarda lojistik giderleri, gümrük vergileri ve döviz kuru farkları da maliyete eklenir ve fiyatları daha da yükseltir. Bazı tıbbi cihazlar Türkiye’de üretilse de dışa bağımlılık büyük ölçüde sürmektedir; 2019 yılında Türkiye’de tıbbi cihaz harcamalarının yaklaşık yüzde 85’i ithal ürünlere yapılıyordu. Üretim kapasitesi ve üretilen cihaz çeşidi arttıkça dışa bağımlılığın azalması ve fiyatların zamanla daha uygun hale gelmesi beklenir. Bu durum kişileri ve kuruluşları, yenisine göre daha az maliyetli olan ikinci el tıbbi cihazlara yönlendirmektedir.
İkinci el tıbbi cihaz pazarı dünyada olduğu gibi Türkiye’de de büyümektedir. Uluslararası bir pazar araştırmasına göre dünyada yenilenmiş tıbbi cihaz pazarının 2022-2027 döneminde yılda ortalama yüzde 8,7 büyümesi beklenmektedir. Bu büyümenin birkaç faydası vardır. Çöpe atılmak ya da atıl bekletilmek yerine eski tıbbi cihazların yenilenerek veya arızalı olanların onarılarak yeniden kullanılır hale getirilmesi, cihazların ekonomiye geri kazandırılmasını sağlar ve ülke ekonomisine katkıda bulunur. Kullanıcı açısından ise yenisine göre çok daha uygun fiyatlı ürünlere ulaşma fırsatı doğar. Bu durum hem hastane hem de ev tipi cihazlar için geçerlidir.
İkinci El Tıbbi Cihazın Avantajları Nelerdir?
İkinci el tıbbi cihaz tedarikinin avantajları ve dezavantajları vardır. En önemli avantajı maliyettir. Bir hastanede bulunması gereken yüzlerce cihaz düşünüldüğünde, hepsini yeni almanın maliyetinin ne kadar yüksek olacağı tahmin edilebilir. Bu cihazların bir kısmının ikinci el olarak tedarik edilmesi ciddi bir tasarruf sağlar ve bu tasarruf hastanenin başka giderleri için kullanılabilir. Aynı durum revir, ambulans, tıp merkezi, muayenehane, iş sağlığı ve güvenliği birimleri ve ortak sağlık ve güvenlik birimleri (OSGB) için de geçerlidir. Sağlık hizmeti veren her kuruluşun mevzuata uygun olarak bazı tıbbi cihazları bulundurması zorunludur; yeni kurulan bir sağlık kuruluşunda bunların bir kısmının ikinci el olarak tedarik edilmesi de maliyetleri azaltır.
Evde bakılan hastalar için de ikinci el tıbbi cihazlar tercih edilebilir. Hastaların bakımında düzenli kullanılan filtre, sonda ve gazlı bez gibi birçok sarf malzemesi vardır. Bu malzemelerin çoğu her gün kullanıldığı için aylık tüketimleri oldukça fazladır. İkinci el cihaz tercih edilerek sağlanan tasarruf bu malzemeler için, hastanın nakli için ambulans masrafında ya da hasta bakıcı ücretinde kullanılabilir.
İkinci El Tıbbi Cihaz Alırken Nelere Dikkat Edilir?
Servis Desteği ve Yedek Parça
İkinci el tıbbi cihaz tedarik ederken, ileride yaşanabilecek arızaların giderilebilmesi için cihaz ya servis hizmeti veren bir yerden satın alınmalı ya da servis hizmeti veren güvenilir bir firmayla servis anlaşması yapılmalıdır. İkinci el tıbbi cihaz satan firmalar veya kişiler servis hizmeti veremiyor olabilir. Cihazın markası, modeli, üretim yeri, satış sonrası destek hizmetleri ve servis ağının yaygınlığı tedarik aşamasında dikkat edilmesi gereken konulardır. Servis hizmeti yaygın olarak verilen cihazlarda kurulum, onarım ve eğitim gibi ihtiyaçlar kolayca karşılanır; aksi halde servis süreçleri pahalı ve uzun olabilir. Bazı cihazların dayanıklılığı diğerlerine göre daha fazladır ve bu cihazların ikinci ellerinin tercih edilmesi arıza riskini azaltır.
Satın alınacak cihazın yedek parçalarının piyasada kolayca bulunabilmesi de çok önemlidir. Çok eski cihazların yedek parçalarının bulunamama riski vardır ve cihazın üretim yılı bu açıdan önemli bir ölçüttür. Bir parça arızalanır ve onarılamazsa yenisiyle değiştirilmesi gerekir; bu süreçte cihaz kullanım dışı kalabilir. Piyasada kolay bulunan yedek parçalar hem daha uygun fiyatlıdır hem de cihazın hızla onarılmasını sağlar. Gerektiğinde parçalar yurt dışından da getirilebilir, ancak bu süreyi uzatır.
Garanti
Kullanılmış tıbbi cihazların bazıları garanti süresi bitmeden satışa sunulur. Böyle bir cihaz satın alınırken, ileride garanti hizmetinden yararlanabilmek için fatura ve garanti belgesinin asılları da teslim alınmalıdır. Bazı servis firmaları cihaz kayıtlarını kendi sistemlerinde tutarak garanti süresini takip edebilir; bazıları ise garanti kapsamındaki hizmet için fatura ve garanti belgesinin gösterilmesini ister. Belgeler gösterilmediğinde garanti kapsamında hizmet verilmeyebilir.
Garanti süresi bitmiş ikinci el tıbbi cihaz satan bazı firmalar garanti hizmetini kendileri verebilir. Firmaya ve cihaza göre değişen koşullarla 15 gün, 1 ay, 2 ay, 3 ay, 6 ay veya 1 yıl gibi sürelerde garanti verilebilir. Bu durumda garanti kapsamı yeni cihazlardaki gibi olmayabilir; yalnızca belirli parçalara farklı sürelerde garanti verilebileceği gibi, yeni cihazlarda olduğu gibi cihazın tamamına da garanti verilebilir. Cihaz garantisiz olarak da satışa sunulabilir. Cihazın garantisinin olup olmadığı, varsa kapsamı ve koşulları satın almadan önce satıcıyla netleştirilmelidir.
Cihazın Çalışma Durumu ve Bakım Geçmişi
İkinci el olarak satın alınacak cihazın çalışıp çalışmadığı alışveriş tamamlanmadan önce kontrol edilmelidir. Alışveriş uzaktan yapılıyorsa satıcıdan cihazın çalışırken çekilmiş videoları istenebilir; ancak videoların eski kayıt olabileceği unutulmamalıdır. Daha güvenilir olması için cep telefonuyla görüntülü görüşme yapılarak cihazın durumu canlı olarak kontrol edilebilir. Bu tür uygulamalar satıcıya olan güveni de artırır.
Bazı tıbbi cihazların düzenli servis bakımının yapılması gerekir. Bakımı yapılmayan cihazların ömrü kısalır ve arızalanma riski artar. Geçmişte düzenli bakım görmemiş cihazlar da ikinci el olarak satışa sunulabilir; böyle bir cihaz kısa sürede arızalanarak masrafa yol açabilir, hatta tamamen kullanılamaz hale gelebilir. Bu riski azaltmak için servis bakımları düzenli ve zamanında yapılmış cihazlar tercih edilmeli, bakım kayıtları satıcıdan istenmelidir.
Bazı cihazların servis menüsünden ya da hafıza kayıtlarından cihazın ne kadar süre kullanıldığı görülebilir. Hafızadaki seri numarası cihazın kasasındaki seri numarasıyla karşılaştırılarak cihazın dış kasasının ya da iç aksamının değiştirilip değiştirilmediği de kontrol edilebilir. Daha az kullanılmış bir cihazın ilerleyen dönemde arıza yapma riski genellikle daha düşüktür; en azından bir sonraki bakım zamanı önceden planlanabilir.
Satın Aldıktan Sonra Kontrol ve Kalibrasyon
Cihaz satın alındıktan sonra yetkili teknik serviste kontrol ettirilmelidir. Cihazın kalibrasyon testlerinin yaptırılması doğru çalıştığını tespit etmeye yarar. Bu kontroller ilerleyen dönemdeki arıza riskinin hangi düzeyde olduğu konusunda da fikir verir.
Ventilatör gibi hayati önem taşıyan cihazlar da ikinci el olarak alınabilir. Ancak bu cihazlarda servis geçmişinin, kullanım süresinin, bataryanın ve kalibrasyonun teknik servis tarafından kontrol edilmesi ve satıcının servis desteği vermesi özellikle önemlidir. Bu kontroller yapılmadan hayati cihaz satın alınması önerilmez.
