Pulse oksimetre, kandaki oksijen saturasyonunu (SpO2) ve nabzı kan almadan, ağrısız ve hızlı şekilde ölçen bir tıbbi cihazdır. Hastanın o anki durumunu izlemeye yarar. Ayrı bir cihaz olarak kullanılabildiği gibi hasta başı monitörleri gibi başka cihazların içinde de bulunur. Tüm pulse oksimetreler, dokudan geçen kırmızı ve kızılötesi ışığın ne kadarının algılayıcıya ulaştığını ölçerek benzer bir yöntemle çalışır. Cihazlar arasındaki farklar ise ölçüm algoritması, sensör kalitesi, hareket ve zayıf dolaşımdaki başarısı, batarya, alarm ve hafıza gibi özelliklerdedir. Hastaya uygun olmayan bir cihaz hatalı sonuç verebilir. Bu durum, gerek yokken hastaya müdahale edilmesine ya da gerçek bir düşüşün gözden kaçmasına yol açabilir. Bu nedenle yeni veya ikinci el fark etmeksizin, hastanın durumu ve ihtiyaçları önceden belirlenerek cihaz seçilmelidir.
Pulse Oksimetre Seçerken Hangi Kriterlere Bakılmalıdır?
Doğru cihazı seçmek için öncelikle cihazın kimde, nerede ve nasıl kullanılacağı netleştirilmelidir. Seçimde şu kriterler göz önünde bulundurulur:
- Hastanın yaşı ve kilosu: Yenidoğan, bebek, çocuk ve yetişkin için farklı cihaz ve prob boyları kullanılır.
- Hareketlilik: Çok hareketli hastalarda ve titreme durumunda hareketten daha az etkilenen cihazlar tercih edilir.
- Kullanım şekli: Gün içinde birkaç kez anlık ölçüm mü yapılacağı, yoksa hastanın saatlerce kesintisiz izlenmesi mi gerektiği belirlenir.
- Alarm ihtiyacı: Uyku sırasında veya gözetimsiz izlenen hastalarda ayarlanabilir sesli ve görsel alarm gerekir.
- Hafıza ve kayıt: Ölçümlerin hekime gösterilmesi veya gece boyunca kayıt alınması gerekiyorsa hafızalı cihazlar seçilir.
- Güç kaynağı: Elektrik kesintisi ve hasta transferi düşünülerek pil veya batarya süresi değerlendirilir.
- Prob uyumu: Kablolu cihazlarda probun cihazın soketine ve ölçüm teknolojisine uygun olması gerekir.
- Güvenilirlik: Tıbbi cihaz olarak piyasaya sunulmuş, kullanım kılavuzunda ölçüm doğruluğu belirtilmiş, yedek parça ve teknik servis desteği bulunan cihazlar tercih edilir.
Pulse Oksimetre Çeşitleri Nelerdir?
Pulse oksimetreler kullanım şekline göre parmak tipi, el tipi, bilek tipi ve konsol tipi olmak üzere dört gruba ayrılır. Parmak tipi cihazlarda sensör cihazın içindedir. El tipi, bilek tipi ve konsol tipi cihazlarda ise sensör (prob) bir kabloyla cihaza bağlanır. Kablolu sistemlerde hastanın yaşına ve kilosuna uygun prob seçilebildiği için bu cihazlar bebeklerde ve hareketli hastalarda daha sık tercih edilir. Kararlı ve hatasız ölçüm açısından genel bir sıralama yapılırsa konsol tipi cihazlar başta gelir, bunları bilek tipi, el tipi ve parmak tipi cihazlar izler; bu sıralama genel bir eğilimdir ve modelin kalitesine göre değişebilir. Fiyat açısından ise parmak tipi cihazlar genellikle en ekonomik seçenektir, bilek tipi ve el tipi cihazların fiyatları birbirine yakındır, konsol tipi cihazlar ise genellikle en pahalı gruptur.
Parmak Tipi Pulse Oksimetre Kimler İçin Uygundur?
Parmak tipi pulse oksimetreler küçük, hafif ve kullanımı kolay cihazlardır; pilleriyle birlikte ağırlıkları yaklaşık 50 gramdır. Çoğu pille çalışır ve doğrudan parmağa mandal gibi takılır. Yetişkinlerde ve parmağı cihaza uygun olan büyük çocuklarda anlık ölçüm için yeterlidir. Çocuk parmağına göre tasarlanmış pediatrik modeller de vardır. Ancak modellerin çoğunda alarm ve hafıza yoktur, hareketten de diğer tiplere göre daha fazla etkilenir. Bu nedenle bilinci açık, yetişkin bir hastada gün içinde yapılan kontrol ölçümleri için uygundur. Bebeklerde ve sürekli izlenmesi gereken hastalarda tek başına yeterli değildir.
Bilek Tipi Pulse Oksimetre Kimler İçin Uygundur?
Bilek tipi pulse oksimetrelerde cihaz bileğe saat gibi takılır, sensör ise parmağa sabitlenir ve kabloyla cihaza bağlanır. Hasta hareket etse bile cihaz ve sensör yerinde kalır, cihazın düşme riski yoktur. Bu nedenle hareketli hastalarda tercih edilir. Hem el bileğinde hem ayak bileğinde kullanılabilen modelleri vardır. Hafızalı modeller gece boyunca kayıt alabilir ve kayıtlar bilgisayara aktarılabilir. Uyku testlerinde de kullanılan bu cihazların birçoğunda sesli ve görsel alarm bulunur. Bilek tipi cihazlar hastaların yanı sıra egzersiz sırasında oksijen değerini izlemek isteyen sporcular tarafından da kullanılır. Yetişkin ve çocuk modelleri vardır.
El Tipi Pulse Oksimetre Kimler İçin Uygundur?
El tipi pulse oksimetreler elde tutulabilecek boyuttadır. Hastanın yanına, masaya veya serum askısına asılarak kullanılabilir. Çoğu şarj edilebilir bataryalıdır. Sensörü kabloyla bağlandığı için hastanın kilosuna uygun prob takılabilir. Bu nedenle bebeklerde ve küçük çocuklarda sık tercih edilir. Gelişmiş alarm sistemleri ve büyük ekranları vardır. Hafızalı modellerde geçmiş ölçümler bilgisayarda incelenebilir.
Konsol Tipi Pulse Oksimetre Kimler İçin Uygundur?
Konsol tipi pulse oksimetreler diğerlerinden daha büyük ve ağırdır. Buna karşılık bataryaları ve ekranları daha büyüktür. Elektrik kesintilerinde ve hasta transferinde daha uzun süre çalışabilirler, ekranları uzaktan da rahat okunur. Hastane tipi modellerin çoğu hareket ve zayıf dolaşım koşullarında ölçüm yapabilecek şekilde tasarlanır. Gelişmiş alarm sistemleri bulunur, bazı modellerde tansiyon veya ateş ölçümü gibi ek özellikler de vardır. Yoğun bakım gibi sürekli izlem gereken yerlerde ve evde bakımı süren ağır hastalarda tercih edilir.
Bebekler ve Çocuklar İçin Pulse Oksimetre Nasıl Seçilir?
Bebeklerde ve küçük çocuklarda parmak tipi cihazlar parmağa tam oturmaz ve güvenilir ölçüm yapamaz. Yetişkin cihazları küçük çocuklarda oksijen seviyesini gerçekte olduğundan farklı gösterebilir. Bu nedenle bebek ve çocuklarda genellikle el tipi veya konsol tipi cihazlar kullanılır. Prob, çocuğun kilosuna uygun boyda seçilir. Yenidoğan ve bebeklerde çoğunlukla yapışkanlı, tek kullanımlık problar tercih edilir. Bu problar bebek hareket etse bile yerinden oynamaz ve ölçüm kesintisiz devam eder. Daha büyük çocuklarda pediatrik parmak tipi modeller de kullanılabilir. Bu modeller genellikle belirli bir kilo aralığındaki çocuklar için üretilir, örneğin bazıları 15 ile 45 kg arasındaki çocuklar içindir.
Çocuk hastalarda cihazın hareketten etkilenmemesi ve zayıf dolaşımda da ölçüm yapabilmesi önemlidir. Bebekler sık hareket ettiği için bu özelliklere sahip olmayan cihazlar sık sık yanlış alarm verebilir ya da hiç ölçüm yapamayabilir. Doğumsal kalp hastalığı taramasında kullanılan pulse oksimetrelerin yenidoğanda kullanım için onaylı olması, hareket ve düşük dolaşım koşullarında doğruluğunun gösterilmiş olması aranır.
Kalp hastası çocuklarda hangi oksijen değerinin hedeflendiğini hekim belirler. Bazı doğumsal kalp hastalıklarında ve kalp ameliyatlarından sonra çocuğun normal oksijen değeri sağlıklı çocuklardan daha düşük olabilir. Bu nedenle cihaz alınmadan önce hekime danışılmalı, cihazın alarm sınırları da hekimin belirlediği değerlere göre ayarlanmalıdır. Çocuğun uzun süre izlenmesi gerekiyorsa, örneğin bir ay boyunca kalp atışlarının takibi isteniyorsa, alarmlı ve hafızalı el tipi veya konsol tipi bir cihaz uygun olur.
Hareketli Hastalar İçin Hangi Pulse Oksimetre Uygundur?
Hastanın hareket etmesi veya titremesi, pulse oksimetre ölçümlerinde en sık görülen hata nedenidir. Hareketli hastalarda cihazın ve sensörün yerinde sabit kalması gerekir. Bilek tipi cihazlar bileğe sabitlendiği için bu hastalarda iyi bir seçenektir. Kablolu cihazlarda sensörün yapışkanlı veya bantla sabitlenen modelleri de hareketten daha az etkilenir. Hareket sırasında ölçüm yapabilecek şekilde geliştirilmiş cihazlar, hareketli hastalarda hatalı alarmları azaltır. Parmak tipi cihazlar ise hareketli hastalarda en çok hata veren tiptir.
Evde Kullanım İçin Pulse Oksimetre Nasıl Seçilir?
Evde kullanılacak cihaz seçilirken hastanın durumu ve ölçümün ne sıklıkla yapılacağı belirleyicidir. Bilinci açık, yetişkin bir hastada gün içinde yapılacak kontrol ölçümleri için parmak tipi bir cihaz genellikle yeterlidir. Kilosu yüksek hastalarda parmağın cihaza rahat sığması ve kullanım kılavuzundaki kilo aralığı kontrol edilmelidir.
KOAH gibi kronik akciğer hastalıklarında oksijen tedavisi gören hastalarda, oksijen konsantratörüyle birlikte pulse oksimetre kullanılması tedavinin takibini kolaylaştırır. Bu hastalarda hedef oksijen değerini hekim belirler. Hasta uyurken veya gözetimsiz kalırken izlenmesi gerekiyorsa alarmlı bir cihaz seçilmelidir. Elektrik kesintisinde de çalışabilmesi için cihazın pil veya batarya ile çalışabilmesi önemlidir.
Akciğer enfeksiyonu geçiren hastalarda oksijen seviyesi, kişi belirgin nefes darlığı hissetmeden düşebilir. Evde tedavi gören bu hastalarda düzenli ölçüm, düşüşün erken fark edilmesini sağlar. Pulse oksimetre bir hastalığın başladığını tek başına göstermez, yalnızca kandaki oksijen seviyesini ölçer. Hastanın hangi solunum cihazını hangi ayarlarla kullanacağına ise hekim karar verir.
Pulse Oksimetre Probu Seçerken Nelere Dikkat Edilir?
Kablolu pulse oksimetrelerde ölçümü prob yapar. Problar, uyumlu oldukları cihazın soket tasarımına ve ölçüm teknolojisine göre üretilir. Her prob her cihaza uygun değildir. Cihaza uygun olmayan prob kullanıldığında ölçüm sonuçları hatalı olur ve bu durum hasta için risk oluşturur. Bu nedenle prob alınırken cihazın marka ve modeliyle uyumlu olduğu kontrol edilmelidir.
Problar yenidoğan, çocuk ve yetişkin boylarında üretilir ve hastanın kilosuna uygun boy seçilir. Tek kullanımlık (disposable) problar yapışkanlıdır, tek hastada kullanılır ve yapışkanlığı azaldığında değiştirilir. Çok kullanımlık (reusable) problar ise silikon veya sert plastikten üretilir, üretici talimatına göre temizlenerek tekrar kullanılır. Parmak dışında kulak memesi veya alın gibi bölgelerden ölçüm yapan problar da vardır. Parmak dolaşımı zayıf olan hastalarda bu problar daha güvenilir sonuç verebilir.
Ölçüm Sonuçlarını Etkileyen Durumlar Cihaz Seçimini Nasıl Etkiler?
Pulse oksimetrelerin ölçümünü olumsuz etkileyen bazı durumlar vardır. Seçim yapılırken hastada bu durumlardan hangilerinin bulunduğu göz önünde bulundurulmalıdır:
- Hastanın hareketli olması veya titremesi
- Kalp ritmindeki değişiklikler ve zayıf dolaşım
- Tüylü, boyalı veya koyu renkli deride ölçüm
- Ortamın veya hastanın vücudunun çok sıcak ya da çok soğuk olması
- Cihazın ve sensörün kalitesi
Bu durumlar sık görülüyorsa, hareket ve zayıf dolaşım koşullarında ölçüm yapabilecek şekilde geliştirilmiş ve sensörü hastaya göre seçilebilen kablolu cihazlar tercih edilmelidir.
İkinci El Pulse Oksimetre Alırken Nelere Dikkat Edilir?
İkinci el pulse oksimetre alınırken önce cihazın hastaya uygun olup olmadığına ve hastanın ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığına bakılmalıdır. Bataryanın durumu, probu ve diğer aksesuarları kontrol edilmelidir. Cihazın ölçüm doğruluğu, pulse oksimetreler için geliştirilmiş test cihazlarıyla (SpO2 simülatörü) teknik serviste kontrol edilmelidir. Yedek parçası ve probu bulunabilen, teknik servis desteği alınabilen cihazlar tercih edilmelidir.
Hayvanlar İçin Pulse Oksimetre Seçiminde Aynı Kurallar Geçerli midir?
İnsanlar için geçerli seçim kurallarının çoğu, veteriner hekimlerin hayvanlarda kullandığı pulse oksimetreler için de geçerlidir. Hayvanlarda prob genellikle dil, kulak veya dudak gibi bölgelere takılır. Bu nedenle veteriner kullanım için bu bölgelere uygun probu olan cihazlar tercih edilir.
