Bir hastanede hastalığın teşhisinden ameliyata, yoğun bakımdan taburculuk sonrası rehabilitasyona kadar her aşamada farklı tıbbi cihazlar kullanılır. Bu cihazların bir kısmı vücudun içini görüntüler, bir kısmı hastanın hayati bulgularını sürekli izler, bir kısmı da solunum ya da kalp ritmi gibi yaşamsal işlevleri doğrudan destekler. Bu yazıda hastanelerde en sık karşılaşılan tıbbi cihazları kullanım amaçlarına göre gruplayarak ne işe yaradıklarını ve nasıl çalıştıklarını anlatıyoruz.
Günümüzde hastanelerin büyük kısmı hastane bilgi yönetim sistemiyle yönetilir. Monitörler, laboratuvar analizörleri ve görüntüleme cihazları bu sisteme kablolu veya kablosuz bağlanabilir; ölçüm sonuçları ve hekim raporları ilgili birimlerle kısa sürede paylaşılır. Bu kayıtların bir kısmı Sağlık Bakanlığı’nın e-Nabız sistemine de aktarılır ve kişiler kendi sağlık kayıtlarına bu sistem üzerinden ulaşabilir. Bazı görüntüleme ve izleme cihazlarında kullanılan yapay zeka destekli yazılımlar da görüntülerin ve ölçümlerin değerlendirilmesinde hekime yardımcı olur.
Hastanelerde Tıbbi Cihazlar Hangi Amaçlarla Kullanılır?
Hastanelerde kullanılan tıbbi cihazlar kullanım amaçlarına göre birkaç grupta toplanabilir: vücudun içini görüntüleyen tanı cihazları, hastanın hayati bulgularını izleyen cihazlar, tedavi ve yaşam desteği sağlayan cihazlar, ameliyathanede kullanılan cerrahi cihazlar, kan ve diğer vücut sıvılarını inceleyen laboratuvar cihazları ve iyileşme sürecini destekleyen rehabilitasyon cihazları.
Görüntüleme İçin Hangi Tıbbi Cihazlar Kullanılır?
Manyetik Rezonans (MR) Cihazı Nasıl Çalışır?
Manyetik rezonans görüntüleme (MR) cihazı (eski adıyla nükleer manyetik rezonans), güçlü bir mıknatıs ve radyo dalgaları kullanarak vücudun iç yapısının ayrıntılı kesit görüntülerini oluşturur. Mıknatısın oluşturduğu manyetik alan içinde radyo dalgalarıyla uyarılan hidrojen atomları enerji yayar; cihaz bu sinyali algılayarak görüntüye dönüştürür. Vücuttaki hidrojen atomlarının büyük kısmı su ve yağ içinde bulunduğu için MR özellikle beyin, omurilik, eklem, kas ve iç organlar gibi yumuşak dokuların incelenmesinde çok başarılıdır.
MR çekiminde röntgen ve tomografide olduğu gibi iyonlaştırıcı radyasyon kullanılmaz. Çekim, incelenen bölgeye göre genellikle 15 ile 90 dakika arasında sürer. Manyetik alan çok güçlü olduğu için cihazın bulunduğu oda çevreden yalıtılır ve odaya metal eşya alınmaz. Kalp pili, metal implant veya vücutta metal parça bulunan kişilerin çekimden önce bunu hekime ve teknisyene bildirmesi gerekir.
MR incelemeleri vücut bölgesine göre adlandırılır. Beyin MR, omurga MR, kas iskelet sistemi (eklem) MR, kalp MR, meme MR, prostat MR, batın MR ve damarları görüntüleyen MR anjiyografi en sık yapılan incelemeler arasındadır.
Bilgisayarlı Tomografi (BT) Cihazı Ne İşe Yarar?
Bilgisayarlı tomografi (BT) cihazı, hastanın etrafında dönen bir röntgen tüpü ve dedektörler yardımıyla vücudun kesit görüntülerini oluşturur. Çekim birkaç dakika içinde tamamlandığı için özellikle acil serviste kafa travması, inme şüphesi, iç kanama ve akciğer hastalıklarının değerlendirilmesinde sık kullanılır. BT’de iyonlaştırıcı radyasyon kullanıldığı için çekime hekim gerekli gördüğünde karar verilir.
Röntgen Cihazı Nasıl Çalışır?
Röntgen (X-ray) cihazı, incelenecek vücut bölgesine X ışını gönderir. Kemik gibi yoğun dokular ışını daha fazla tuttuğu için görüntüde beyaz, akciğer gibi hava içeren dokular ise koyu görünür. Röntgen en çok kemik kırıklarının, akciğer hastalıklarının ve diş sorunlarının değerlendirilmesinde kullanılır.
Röntgen çekiminde hasta düşük dozda iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalır. Doz düşük olsa da gereksiz çekimden kaçınılır; hamilelik ihtimali olan kadınların çekimden önce bunu bildirmesi gerekir.
Röntgen cihazları konvansiyonel ve dijital olmak üzere ikiye ayrılır. Konvansiyonel röntgende görüntü, X ışınına duyarlı filmin banyo işleminden geçirilmesiyle elde edilir. Dijital röntgende ise film yerine dijital dedektör kullanılır ve görüntü saniyeler içinde bilgisayar ekranına gelir. Yatağından kalkamayan veya yoğun bakımda yatan hastalar için yatak başına götürülebilen mobil (seyyar) röntgen cihazları kullanılır.
Ultrason (USG) Cihazı Ne İşe Yarar?
Ultrason (ultrasonografi) cihazı, insan kulağının duyamayacağı kadar yüksek frekanslı ses dalgalarını vücuda gönderir ve dokulardan yansıyan dalgalardan görüntü oluşturur. Radyasyon içermediği için gebelikte bebeğin takibinde güvenle kullanılır. Karaciğer, böbrek, safra kesesi gibi karın içi organlar, tiroid, meme, kas ve tendonlar, kalp (ekokardiyografi) ve damarlardaki kan akışı (Doppler ultrason) ultrasonla incelenebilir. Görüntü eş zamanlı olarak ekranda izlendiği için ultrason, iğne ile yapılan işlemlerde yol gösterici olarak da kullanılır. Gelişmiş cihazlar üç ve dört boyutlu görüntü de oluşturabilir.
Mamografi Cihazı Ne İşe Yarar?
Mamografi, meme dokusunun düşük dozlu X ışını ile görüntülendiği bir yöntemdir ve kadınlarda en sık görülen kanser türü olan meme kanserinin erken teşhisinde kullanılır. Mamografi, elle muayenede fark edilemeyecek kadar küçük kitleleri ve kireçlenmeleri gösterebilir. Deodorant, pudra ve kremlerdeki bazı maddeler görüntüde kireçlenme gibi görünebileceği için çekim günü koltuk altına ve memeye bu ürünler sürülmez. Çekim genellikle 15-20 dakika sürer.
Geleneksel mamografinin yanında dijital mamografi ve tomosentezli dijital mamografi de kullanılır. Tomosentezde meme kesitler halinde görüntülenir; dokuların üst üste binmesi nedeniyle gözden kaçabilecek lezyonlar daha kolay ayırt edilir. Bu yöntem özellikle yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda yararlıdır.
Anjiyografi Cihazı Ne İşe Yarar?
Anjiyografi, damarların içine kontrast madde verilerek X ışını ile görüntülenmesidir. Anjiyografi cihazları, hastanın etrafında hareket edebilen C kollu gelişmiş röntgen sistemleridir. Kalp damarlarındaki daralma ve tıkanıklıkların teşhisinde kullanılır; gerekli görülürse aynı işlem sırasında daralan damar balonla genişletilir (anjiyoplasti) ve damara stent yerleştirilir. Anjiyografide de iyonlaştırıcı radyasyon kullanılır.
Hasta İzlemi İçin Hangi Tıbbi Cihazlar Kullanılır?
Hasta Başı Monitörü Neleri Ölçer?
Hasta başı monitörü, yoğun bakım, acil servis, ameliyathane ve servislerde hastanın hayati bulgularını sürekli izler. Monitörler genellikle kalp ritmi (EKG), kandaki oksijen doygunluğu (SpO2), kan basıncı, solunum sayısı ve vücut ısısını ölçer; değerler belirlenen sınırların dışına çıktığında sesli ve görsel alarm verir. Monitörler hastanın yaşamsal bulgularını takip ettiği için sık arızalanan bir monitör hasta güvenliğini doğrudan etkiler; arıza tekrarlıyorsa cihaz yetkili teknik serviste incelenmeli ve onarım süresince yerine yedek cihaz kullanılmalıdır.
EKG ve Holter Cihazı Arasındaki Fark Nedir?
EKG (elektrokardiyografi) cihazı, kalbin elektriksel aktivitesini vücuda yapıştırılan elektrotlar aracılığıyla birkaç dakika içinde kaydeder. Ritim bozuklukları, kalp krizi bulguları ve iletim sorunları EKG ile değerlendirilir. Holter cihazı ise kişinin üzerinde taşıdığı küçük bir kayıt cihazıdır ve kalp ritmini genellikle 24 ila 48 saat, bazı cihazlarda daha uzun süre kesintisiz kaydeder. Gün içinde ara ara ortaya çıkan ve kısa süren bir EKG çekiminde yakalanamayan ritim bozukluklarının teşhisinde Holter kullanılır. Kan basıncını gün boyu ölçen cihazlara da tansiyon Holteri (ambulatuvar kan basıncı izlemi) denir.
Pulse Oksimetre Bebeklerde Kullanılabilir mi?
Pulse oksimetre, kandaki oksijen doygunluğunu ve nabzı parmak, kulak memesi veya ayağa yerleştirilen bir sensörle ölçer. Bebeklerde de kullanılabilir, ancak yetişkinler için üretilen parmak tipi cihazlar bebeklerin küçük parmaklarında doğru ölçüm yapmaz. Yenidoğan ve bebeklerde ayağa, avuç içine veya el bileğine sarılan yenidoğan ve bebek sensörleri kullanılır; sensörün bebeğin yaşına ve kilosuna uygun boyutta olması gerekir.
Tedavi ve Yaşam Desteği İçin Hangi Cihazlar Kullanılır?
Defibrilatör Ne İşe Yarar?
Defibrilatör, ventriküler fibrilasyon gibi hayatı tehdit eden ritim bozukluklarında kalbe kontrollü bir elektrik şoku vererek kalbin normal ritmine dönmesini sağlar. Acil servis başta olmak üzere hastanenin hemen her bölümünde bulunur. Elektriksel aktivitenin tamamen durduğu kalbe (asistoli) şok uygulanmaz, çünkü bu durumda şokun bir faydası yoktur; bu hastalarda kalp masajı ve ilaç tedavisiyle müdahale edilir.
Defibrilatörler kalbe verdikleri akımın dalga şekline göre monofazik ve bifazik olarak ayrılır; günümüzde üretilen cihazların çoğu bifaziktir. Kullanım şekline göre ise hekim veya sağlık personelinin ritmi değerlendirip şok kararını verdiği manuel defibrilatörler ve ritmi kendisi analiz edip kullanıcıyı sesli komutlarla yönlendiren otomatik eksternal defibrilatörler (OED) vardır. Şok, göğse elle bastırılan kaşıklar (paddle) veya yapışkan pedler aracılığıyla verilir. Türkiye’de 2025 yılında yayımlanan Taşınabilir Otomatik Şok Cihazı Hakkında Yönetmelik ile havalimanları, alışveriş merkezleri, otogarlar, büyük spor tesisleri, oteller ve yurtlar gibi kalabalık alanlarda 2026 ile 2028 yılları arasında aşamalı olarak OED bulundurulması zorunlu hale getirilmiştir.
Mekanik Ventilatör Ne İşe Yarar?
Mekanik ventilatör, kendi başına yeterli solunum yapamayan hastaların solunumunu destekleyen veya tamamen üstlenen cihazdır. Ventilatör ve respiratör aynı anlamda kullanılır; Türkçe karşılığı solunum cihazıdır. Yoğun bakımda akut solunum yetmezliğinde, ameliyat sırasında ve kronik solunum hastalıklarında kullanılır; kas hastalıkları ve göğüs duvarı hastalıkları gibi durumlarda evde uzun süreli kullanımı da giderek yaygınlaşmaktadır.
Mekanik ventilasyon iki şekilde uygulanır. Soluk borusuna tüp veya kanül yerleştirilmeden, yüze takılan maske ile yapılan solunum desteğine non-invaziv mekanik ventilasyon denir; BPAP, BPAP ST, BPAP ST AVAPS ve ASV cihazları ile maske ile kullanılabilen ventilatörler bu amaçla kullanılır. CPAP ve otomatik CPAP cihazları da maske ile basınçlı hava verir, ancak tek seviyeli basınç uyguladıkları için solunumu desteklemekten çok hava yolunu açık tutar. Ağızdan soluk borusuna yerleştirilen endotrakeal tüp veya trakeostomi kanülü aracılığıyla yapılan solunum desteğine ise invaziv mekanik ventilasyon denir.
Ventilatörlerin periyodik bakımı ve basınç ile hacim ölçümleri test cihazıyla yapılır. Arızası bulunmayan bir ventilatörün periyodik bakımı, cihazın kullanıldığı yerde de yapılabilir; arıza durumunda ise cihazın serviste incelenmesi gerekebileceği için yedek cihaz planlanmalıdır.
İnfüzyon Pompası Ne İşe Yarar?
İnfüzyon pompası, serum, ilaç ve beslenme sıvılarının damar yoluyla belirlenen hızda ve miktarda verilmesini sağlar. Yoğun bakım ve servislerde özellikle dozunun hassas ayarlanması gereken ilaçlarda kullanılır. Az miktardaki ilacı uzun süre boyunca enjektör ile veren cihazlara şırınga (enjektör) pompası denir.
Damar Görüntüleme Cihazı Ne İşe Yarar?
Damar görüntüleme cihazı, cildin yüzeyine yakın toplardamarları kızılötesi ışık yardımıyla görünür hale getirir. Damarı zor bulunan bebeklerde, yaşlılarda, şişman hastalarda ve uzun süredir tedavi gördüğü için damarları yıpranmış hastalarda damar yolu açılmasını ve kan alınmasını kolaylaştırır. Cihaz yalnızca yüzeye yakın damarları gösterir; derindeki damarlara erişim gereken durumlarda ultrason kullanılır.
Ameliyathanede Hangi Tıbbi Cihazlar Kullanılır?
Elektrokoter Cihazı Nasıl Çalışır?
Elektrokoter (elektrocerrahi) cihazı, yüksek frekanslı elektrik akımı ile dokuyu keser ve kanayan damarları yakarak kanamayı durdurur. Ameliyathanelerin temel cihazlarından biridir. Monopolar kullanımda akım, cerrahın kullandığı uçtan hastanın vücuduna yapıştırılan nötr (hasta) plakasına doğru vücuttan geçer. Bipolar kullanımda ise akım yalnızca pens şeklindeki ucun iki kolu arasında, tutulan doku üzerinden geçer; bu nedenle beyin cerrahisi ve göz cerrahisi gibi hassas işlemlerde tercih edilir. Cihaz genellikle ayak pedalı veya uç üzerindeki düğmeyle çalıştırılır. Bazı cihazlarda bipolar uç dokuya temas ettiğinde pedala basmadan akımı otomatik başlatan ve doku bırakıldığında durduran otomatik bipolar modu bulunur; cerrah isterse aynı cihazı pedal ile de kullanabilir.
Ameliyathanede bunların yanında anestezi cihazı, ameliyat masası, ameliyat lambası, cerrahi aspiratör ve sterilizasyon cihazları da kullanılır.
Laboratuvarda Hangi Tıbbi Cihazlar Kullanılır?
Hastalıkların önemli bir kısmının teşhisi laboratuvar sonuçlarına dayanır. Hemogram (tam kan sayımı) cihazları kandaki alyuvar, akyuvar ve trombosit sayılarını ve hemoglobin değerini ölçer. Biyokimya analizörleri kan şekeri, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, kolesterol ve elektrolitler gibi değerleri ölçer. İdrar analizörleri idrardaki kimyasal değerleri ve hücreleri inceler. İmmunoassay analizörleri ise hormonlar, tümör belirteçleri, kalp krizi belirteçleri ve bazı enfeksiyon testleri gibi kanda çok düşük miktarlarda bulunan maddeleri ölçer. Yoğun bakım ve acil servislerde kandaki oksijen, karbondioksit ve asit-baz dengesini dakikalar içinde ölçen kan gazı analizörleri kullanılır.
Rehabilitasyonda Hangi Tıbbi Cihazlar Kullanılır?
Fizik tedavi ve rehabilitasyon bölümlerinde hastanın hareket kabiliyetini geri kazanmasına yardımcı olan cihazlar kullanılır. Bunlardan biri olan CPM (sürekli pasif hareket) cihazı, diz ve kalça protezi gibi eklem ameliyatlarından sonra eklemi hekimin belirlediği açı ve hızda kas gücü kullanılmadan hareket ettirir; eklem sertliğinin önlenmesine ve hareket açıklığının artırılmasına yardımcı olur. Hasta ameliyattan sonra egzersizleri yapmakta zorlanıyorsa hekim CPM cihazının evde kullanılmasını da önerebilir. CPM cihazı kısa süreli kullanıldığı için satın almak yerine kiralanabilir; kullanılacak açı, süre ve hız mutlaka hekim veya fizyoterapist tarafından belirlenmelidir.
