Evde bakılan ve sürekli yatağa bağımlı yaşayan hastaların bakım ve temizlik ihtiyaçlarının karşılanması için birçok medikal ürüne ve tıbbi cihaza ihtiyaç vardır. Bu hastaların hareketleri kısıtlı olduğu için bazı işlemlerde birkaç kişinin aynı anda yardım etmesi gerekir. Örneğin hareket edemeyen bir hastaya bası yarası oluşmaması için düzenli olarak pozisyon verilmelidir; bunu gece gündüz yapmak zor olduğundan pozisyon veren havalı yataklar kullanılır. Hastanın bir yerden başka bir yere taşınması da benzer bir zorluktur. Kaslarını kullanamayan hasta, onu kaldırmaya çalışan kişilere yardımcı olamaz; taşıyan kişiler çok zorlanır ve hastanın düşme tehlikesi doğar. Hasta taşıma (kaldırma) liftleri, yatan veya oturan hastaların bulundukları yerden güvenle kaldırılıp başka bir yere taşınmasını sağlar.
Hasta Taşıma Lifti Çeşitleri Nelerdir?
Hasta liftleri motorlu ve manuel olarak üretilir. Motorlu liftlerde kaldırma ve indirme işlemi kablolu veya kablosuz bir kumandayla kolayca yapılır; bazı modellerde elektrik kesintilerinde de kullanılabilmesi için batarya bulunur. Manuel liftlerde ise kaldırma ve indirme işlemi genellikle hidrolik bir pompa ile yapılır ve refakatçi bir kolu hareket ettirerek cihazı çalıştırır; bu nedenle refakatçinin bir miktar güç harcaması gerekir.
Tavana sabitlenen raylı sistemlerde kullanılan liftler motorludur ve elektrikle çalışır; bazılarında batarya da bulunur. Raylı sistemlerde hasta yattığı yerden kaldırılıp evin belirli bölümlerinde, örneğin banyoya, evin çıkış kapısına veya balkona kadar götürülebilir. Raylı sistemlerin fiyatı, rayın uzunluğuna ve evde yapılacak tadilata göre değiştiği için kurulumdan önce evde keşif yapılması gerekir. Katlanıp çantaya sığabilen, kolayca taşınabilen portatif raylı sistemler de vardır.
Tekerlekli hasta liftlerinin hem yatan hem oturan hastayı kaldırabilen modelleri olduğu gibi yalnızca oturan hastayı kaldırabilen modelleri de vardır. Tekerlekli liftlerin kurulumu genellikle basittir. Motorlu ve manuel liftlerin su geçirmez ve paslanmaz modelleri de üretilir; bu modellerle hasta lift üzerindeyken tuvalete veya duşa götürülebilir.
Hasta taşıma (kaldırma) liftleri genel olarak şu şekilde sınıflandırılır:
- Güç kaynağına göre: motorlu bataryasız, motorlu bataryalı ve manuel liftler
- Motorlu liftlerin kullanım şekline göre: tekerlekli, raylı sistem, taşınabilir ve havuz liftleri
- Fonksiyonuna göre: yatan veya oturan hastayı kaldırabilen liftler ve yalnızca oturan hastayı kaldırabilen liftler
Hasta Lifti Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Manuel ve motorlu hasta liftleri kullanım şekli, fonksiyonu ve tasarımı bakımından birbirinden ayrılır. Hasta lifti seçerken ilk sırada değerlendirilmesi gereken özellik güvenliktir ve bunun en önemli göstergesi cihazın ve aksesuarlarının taşıma kapasitesidir. Her liftin ve askı bezinin üretici tarafından belirlenmiş bir azami taşıma kapasitesi (güvenli çalışma yükü) vardır. Bu değer cihazın etiketinde ve kullanım kılavuzunda yazar ve hiçbir şekilde aşılmamalıdır. Lift ile askı bezinin kapasiteleri farklıysa düşük olan değer esas alınmalıdır. Hasta taşıma liftlerinin güvenlik gereklilikleri ISO 10535 standardında tanımlanmıştır.
Yanlış ürün seçilirse hasta cihazın üzerindeyken cihazın parçaları kırılabilir veya kopabilir; hasta yere düşebilir ve ciddi şekilde yaralanabilir. Bu nedenle hastanın kilosuna uygun ve güvenlik özellikleri yeterli bir model seçilmelidir.
Hasta Taşıma Bezi (Sling) Nedir?
Hasta, lift üzerinde taşıma bezi veya sling denilen aksesuarlarla taşınır. Taşıma slingi, tuvalet slingi, banyo slingi ve yürüme slingi gibi farklı tasarımlarda çeşitleri vardır. Farklı duruş pozisyonları sağlayan bu ürünler sayesinde hasta lift üzerindeyken tuvalete veya duşa götürülebilir. Kaslarını kısmen kullanabilen hastalara yürüme slingi ile egzersiz ve yürüme denemeleri yaptırılabilir.
Slingler sağlam şekilde üretilir ve liftler gibi onların da bir azami taşıma kapasitesi vardır; hastanın kilosuna uygun model seçilmelidir. Dayanıksız ve kalitesiz bir sling çabuk yıpranır ve hasta taşınırken kopabilir. Bu durumda hasta belirli bir yükseklikten kontrolsüz şekilde düşer; kemiklerinde çatlak veya kırık oluşabilir, omurgası ve iç organları zarar görebilir. Hastalık nedeniyle zaten yıpranmış olan bir vücutta bu tür düşmeler ağır sakatlıklara yol açabilir.
Hasta Taşıma Liftinin Faydaları Nelerdir?
Hasta taşıma liftlerinin ilk amacı hasta transferidir, ancak hastaya ve hastaya bakan kişilere başka birçok fayda sağlar. Lift, hastanın öz bakımını kolaylaştırır: hasta kaldırılıp banyoya götürülebilir veya bulunduğu odada yıkanabilir. Lift üzerindeyken hastanın kişisel temizliği daha kolay yapılır, bu sırada yatağı temizlenebilir ve çarşafı değiştirilebilir. Hastaya genellikle tek bir kişinin baktığı evlerde hastanın banyo yaptırılması en büyük sorunlardan biridir; lift sayesinde tek kişi hastayı evin içinde istediği yere götürebilir.
Lift, hastaya bakan kişilerin sağlığını da korur. Bir hastayı kaldırmak veya taşımak tek kişinin yapabileceği bir iş değildir ve bu işi sürekli yapmaya çalışan kişilerde bel ve sırt ağrıları, hatta bel sakatlıkları oluşabilir ve bu ağrılar uzun yıllar sürebilir. Hasta lifti, özellikle motorlu modellerde, tek kişinin yardım almadan hastayı kaldırmasını mümkün kılar. Hasta kumanda ile yukarı ve aşağı hareket ettirilir. Taşıma bezi hastanın altına serilir, gerekli pozisyon verilir, slingin bağlantıları lifte takılarak sabitlenir ve hasta yattığı ya da oturduğu yerden kaldırılır. Kaldırmadan önce bağlantıların doğru yapıldığından mutlaka emin olunmalıdır.
Hasta lifti, hastayı yattığı veya oturduğu yerden tekerlekli sandalyeye taşımak için de kullanılır. Oturabilen hasta tekerlekli sandalyeyle evin birçok yerine veya evin dışına götürülebilir. Suya dayanıklı tekerlekli sandalyelerle duş, lazımlıklı tekerlekli sandalyelerle tuvalet ihtiyacı giderilebilir; ardından hasta lift yardımıyla tekrar yatağına alınır. Hastanın ihtiyaçlarının yattığı yerde değil başka bir yerde karşılanması hijyen ve psikoloji açısından çok önemlidir. Felçli hastaları her gün yataktan kaldırıp koltuğa oturtabilen hasta yakınları, liftten önce hastanın tamamen yatağa bağımlı olduğunu ve lift sayesinde günlük yaşamın kolaylaştığını belirtmektedir.
Hasta Lifti Hastanın Psikolojisini Nasıl Etkiler?
Sürekli yatağa bağımlı ve hareket edemeyen bir hasta, lift ile pencere kenarına veya balkona götürülerek dışarıyı izleyebilir. Sürekli tavanı veya duvarları gören biri için pencereden dışarı bakabilmek, sağlıklı bir insanın kolayca anlayamayacağı kadar önemli bir motivasyon kaynağıdır. Hasta lift üzerinde misafirlerini karşılayabilir, salonda ziyaretçileriyle birlikte vakit geçirebilir. Bilinci yerinde olan hastaların çoğu, kişisel bakımlarının yapıldığı odalarının başkaları tarafından görülmesini istemez. Lift sayesinde hasta sürekli bulunduğu yaşam alanından çıkarılıp hayatın içine dahil edilebilir; bir odadan başka bir odaya geçebilmek bile psikolojik olarak çok rahatlatıcıdır.
Hasta liftleri hastanın başkalarına bağımlılığını bir miktar azaltır. Yatağa bağımlı hastalar çoğu zaman yakınlarına yük olduklarını düşünür. Bu cihazlar sayesinde bu olumsuz düşünceler azalır, ev ortamındaki gerginlik hafifler ve hastanın motive olması ve hayata bağlanması kolaylaşır.
