Hasta karyolası, bakıma ihtiyaç duyan hastanın konforunu sağladığı gibi hastaya bakan kişilere de kolaylık sağlar ve hasta bakımında kullanılan en gerekli ürünlerden biridir. Hasta karyolalarının hastalık türüne, kullanılacak odaya ve zemine, elektrikli olup olmamasına, fonksiyonlarına, iskeletine, kaplamasına veya boyasına, tekerleklerine ve üzerine konulan yatağa göre farklı modelleri vardır. Model seçimi öncelikle hastanın ihtiyaçlarına göre yapılmalıdır. Doğru ürün seçildiğinde hasta bakımı kolaylaşır ve hastanın konforu artar; bu durum hem tedavinin etkinliğine hem de hastanın psikolojisine olumlu yansır.
Hasta karyolaları diğer hasta bakım ürünlerine göre nispeten pahalıdır. Yanlış model seçimi hem maddi kayba hem de hastanın rahatsızlık hissetmesine yol açabilir. Hasta, yaşamının bir kısmında veya tamamında bu ürünü kullanmak zorunda kalabileceği için hastanın ihtiyaçları ve bütçe önceden belirlenerek karar verilmelidir.
Hastalık Türü Karyola Seçimini Nasıl Etkiler?
Kişinin yatağa bağımlı olmasına yol açan hastalıklar fiziksel, zihinsel veya hem fiziksel hem zihinsel olabilir. Hasta, yaşamının bir dönemini veya tamamını yatağa bağımlı geçirebilir; bu süreçte vücudunun tamamını veya bir kısmını kullanamayabilir, bazen de vücudun yalnızca belli bir bölümünün bakıma ihtiyacı olabilir. Hasta karyolası seçilirken bu ayrıntılar ve hastanın yatak içindeki hareketleri göz önünde bulundurulmalıdır.
Hastanın ihtiyaçları kadar hastaya bakım verecek kişilerin ihtiyaçları da önemlidir. Bakım işlemlerinin olabildiğince eğilmeden yapılabilmesi gerekir. Uygun fonksiyonlu bir karyola seçilirse hastaya yatak içinde pozisyon verilmesi ve hastanın hareket ettirilmesi kolaylaşır, böylece hastaya bakan kişiler daha az yorulur.
Karyolanın taşıyabileceği en yüksek ağırlık (güvenli çalışma yükü) hastanın kilosuna uygun olmalıdır. Bu değer üreticinin etiketinde ve kullanım kılavuzunda yazar. Kilolu hastalar için standart karyolalar yerine, daha geniş ve daha yüksek taşıma kapasitesiyle üretilen bariatrik hasta karyolaları tercih edilmelidir.
Karyola Kullanılacak Odaya Göre Nasıl Seçilir?
Hastanın evde, bakım evinde veya klinikte kaldığı odanın özellikleri de seçilecek karyolanın çeşidini belirler. Odanın büyüklüğü ve odadaki diğer eşyalar, özellikle de hastanın kullandığı diğer medikal ürünler ve tıbbi cihazlar dikkate alınmalıdır. Karyola hastanın kullandığı diğer ürünleri etkilememeli, diğer cihazlar da karyolanın fonksiyonlarını engellememelidir. Örneğin hasta mekanik ventilatör kullanıyorsa solunum hortumları karyolanın demirleri arasına sıkışmamalı, havalı yatak karyolanın demirleri arasına girerek çalışmasını etkilememelidir.
Hastanın yoğun bakımda, hastane servisinde veya evde olması da karyola seçimini etkiler. Karyola odaya yerleştirildiğinde geçiş alanlarının yeterli olması ve acil bir durumda hastaya müdahaleyi engellememesi gerekir. Hastaya bakan kişilerin rahat hareket edebilmesi için karyolanın sağında ve solunda en az 75 cm boşluk bırakılması önerilir.
Motorlu mu Manuel Hasta Karyolası mı Seçilmelidir?
Motorlu (elektrikli) hasta karyolalarının fonksiyonları uzaktan kumandayla kontrol edilir. Böylece hastaya bakan kişiler hastaya kolayca pozisyon verebilir; çok fonksiyonlu bir karyolada pozisyon vermek için hastanın yataktan kaldırılması gerekmez. Motorlu karyolaların manuel olanlara göre daha fazla özelliği vardır; karyolada ne kadar çok motor kullanılırsa o kadar çok fonksiyon sağlanabilir. Fiyatları da manuel karyolalardan yüksektir.
Manuel hasta karyolalarında fonksiyonlar karyolanın üzerindeki kollar çevrilerek mekanik olarak ayarlanır. Bunun için gereken güç çok fazla değildir, ancak yaşlı kişileri zorlayabilir. Hastaya bakan kişi yaşlıysa manuel yerine motorlu karyola tercih edilmelidir.
Elektrikli hasta karyolası seçilecekse motor sayısı ve motor gücü incelenmelidir. Motor gücü ve karyolanın taşıma kapasitesi hastanın kilosuna uygun olmalıdır. Motor gücü yüksek olan karyolalarla hastaya daha geniş açılarla pozisyon verilebilir. Bazı üreticilerin belirttiğine göre dual motorlu karyolalar 100 kg ve üzerindeki hastalarda yetersiz kalabilir ve bu durumda iki ayrı motorlu karyola tercih edilebilir; kesin değer için karyolanın etiketinde yazan taşıma kapasitesine bakılmalıdır.
Hasta Karyolası Çeşitleri Nelerdir?
Elektrikli hasta karyolalarında kullanılan motor sayısı arttıkça fonksiyonlar da artar. Manuel karyolalar ise bir, iki ve üç ayarlı olmak üzere üç çeşittir:
- 1 ayarlı manuel hasta karyolası
- 2 ayarlı manuel hasta karyolası
- 3 ayarlı manuel hasta karyolası
- 1 motorlu elektrikli hasta karyolası
- Dual motorlu elektrikli hasta karyolası
- 2 motorlu elektrikli hasta karyolası
- 3 motorlu elektrikli hasta karyolası
- 4 motorlu elektrikli hasta karyolası
- Kolon motorlu elektrikli hasta karyolası
Manuel veya elektrikli bütün hasta karyolalarının lazımlıklı ve lazımlıksız modelleri vardır.
Hasta Karyolasının İskeleti ve Boyası Nasıl Olmalıdır?
Hasta karyolasının iskeleti genellikle çelikten yapılır. Kullanılan malzeme ne kadar kalın ve kaynak işçiliği ne kadar kaliteliyse karyola o kadar dayanıklı olur. Bazı modellerde alüminyum veya ahşap parçalar da bulunur. Hareketli eklem yerlerindeki bağlantıların sağlamlığı da ürünün ömrü açısından önemlidir.
Sıvı boyayla püskürtme yöntemiyle yapılan boyamalar daha ucuzdur, ancak kalıcı ve dayanıklı değildir. Fırın boya olarak da bilinen elektrostatik toz boya ile yapılan boyamalar daha dayanıklı ve uzun ömürlüdür; bazı toz boyalar antibakteriyel katkılı olarak da üretilir. Bazı karyolaların dışı plastik veya ahşap kaplamalıdır. Bu modeller daha şık görünür ancak fonksiyon açısından farkları yoktur. Evde kullanımda hastanın kendini psikolojik olarak daha iyi hissetmesi için plastik veya ahşap kaplamalı ürünler tercih edilebilir.
Hasta Karyolasının Tekerlekleri Nasıl Olmalıdır?
Tekerlekler karyolanın taşınmasını ve bir yerden başka bir yere götürülmesini sağlar. Hastayı da taşıdıkları için dayanıklı ve kaliteli olmaları gerekir. Hasta karyolalarının çoğunda 4 tekerlek bulunur ve bunların en az 2 tanesi frenli olmalıdır; böylece karyola bulunduğu yerde sabitlenir ve kaymaz. Karyolanın ve hastanın toplam ağırlığı arttıkça daha dayanıklı tekerlekler kullanılmalıdır. Bazı modellerde tekerlek bulunmaz.
Hasta Karyolası İçin Hangi Yatak Seçilmelidir?
Hasta karyolalarının çeşidine göre farklı özelliklerde üretilmiş yataklar (şilteler) vardır. Yatak çok yumuşak olmamalı, uygun sertlikte olmalıdır; aksi halde hastanın konforunu ve sağlığını olumsuz etkileyebilir ve kısa sürede çökerek kullanılmaz hale gelebilir. Başlıca yatak çeşitleri şunlardır:
- Yaylı yatak
- Süngerli yatak
- Yaylı parçalı yatak
- Süngerli parçalı yatak
- CNC lazer kesim yatak
- Visco yatak
Tek parçalı yatakların yanında karyolanın fonksiyonlarına uygun şekilde 2, 3 veya 4 parçalı olarak üretilen yataklar da vardır. Parçalı yataklar karyolanın hareketlerine kolayca uyum sağlar. CNC lazer kesim yataklarda yatay veya dikey hava kanalları bulunur; hasta pozisyon değiştirirken yatak bu kanallar sayesinde kolayca uyum sağlar. Hafızalı yatak olarak da bilinen visco yataklar, üzerine yatıldığında vücudun şeklini alır ve içinde yay bulunmaz; bu yataklar ortopedik yatak olarak da tanıtılır. Bel sorunu olan hastalarda yatak seçimi hekimin önerisine göre yapılmalıdır.
Havalı Yatak ile Hasta Karyolası Aynı İşi Görür mü?
Hayır. Hasta karyolası pozisyon verme, yemek yedirme ve konfor sağlama gibi amaçlarla kullanılırken havalı yatak bası yarasını önlemek için kullanılır. Sürekli yatağa bağımlı hastalarda bası yarası oluşabilir ve standart hasta yatakları bu riski ortadan kaldırmaz. Havalı yatak, karyolanın üzerindeki hasta yatağının üzerine serilir. Baklava tipi, boru tipi ve pozisyon veren havalı yatak olmak üzere üç çeşidi vardır. Havalı yatak da hasta karyolası gibi hastanın ihtiyacına göre seçilmelidir.
Havalı yatak, hekim raporu ve reçetesiyle SGK’nın ödeme yaptığı ürünlerdendir. Hasta karyolası için ise SGK ödeme yapmaz. Ödeme koşulları değişebildiği için güncel bilgi SGK’dan alınmalıdır.
