Tıptaki gelişmeler ve sağlıklı yaşam konusundaki farkındalık, ortalama yaşam süresini tüm dünyada uzatmıştır. Eskiden tedavisi mümkün olmayan birçok hastalık artık tedavi edilebilmektedir. Hastalar tedavi ve bakım süreçlerine hastanede olduğu gibi evde de devam edebilmektedir. Bu süreçte hasta geçici veya kalıcı olarak yatağa ya da tekerlekli sandalyeye bağımlı hale gelebilir ve bir refakatçinin desteğine ihtiyaç duyabilir. Bakımın en önemli parçalarından biri hastanın temizliğidir. Bunun için özel olarak üretilmiş medikal ürünler vardır. Bu ürünler hastanın mahremiyeti gözetilerek kullanılmalıdır. Hastanın öz bakımının düzenli yapılması hem sağlık hem de psikolojik açıdan çok önemlidir.
Hareketleri kısıtlı olan hastaların bakımı zordur. Bu kişilerde zamanla kas ve kemik kaybı görülebilir. Hasta kaslarını yeterince kullanamadığı için temizlik sırasında refakatçi tarafından hareket ettirilmesi gerekir. Bu durum refakatçiyi yorar. Dikkatli davranılmazsa hasta bakan kişilerde kas ve eklem sorunları, sırt ve bel ağrıları görülebilir. Hastanın ihtiyaçları önceden belirlenip uygun ürünler seçildiğinde hem hastanın bakımı kolaylaşır hem de refakatçinin sağlığı korunur.
Bası Yaralarını Önlemek İçin Hangi Ürünler Kullanılır?
Uzun süre yatağa veya tekerlekli sandalyeye bağımlı kalan kişilerde bası yaraları ve farklı deri sorunları görülebilir. Yara bakımı hem zor hem de masraflı bir süreçtir. Bu nedenle yara oluşmadan önce gerekli önlemlerin alınması gerekir. Önlemlerin başında basıyı azaltan destek yüzeyleri, düzenli pozisyon değişikliği ve cilt temizliği gelir.
Bası yarası riski olan hastalarda havalı yatak kullanılmalıdır. Hareketsiz ve yüksek riskli hastalarda, hava hücrelerinin dönüşümlü olarak şişip indiği boru (tüp) tipi havalı yataklar tercih edilir. Tekerlekli sandalyede veya koltukta oturan hastalarda basıyı dağıtan havalı veya jel minderler kullanılabilir. Hastaya, durumuna göre belirlenen aralıklarla pozisyon verilmelidir. Yan yatırırken hasta yaklaşık 30 derecelik bir açıyla yatırılır ve kuyruk sokumunun yataktan kalktığı kontrol edilir.
Cilt, bariyer krem ve cilt koruma köpükleri gibi ürünlerle nemden ve tahrişten korunabilir. Kuru ciltte her gün nemlendirici kullanılmalıdır. Bası yarası riski olan bölgelere masaj yapılmamalı, cilt sert şekilde ovulmamalıdır. Masaj ve sert ovma, bu bölgelerde cilde ve küçük damarlara zarar verebilir.
Yara Bakımında Hangi Ürünler Kullanılır?
Vücutta açık yara varsa, yaranın ilerlememesi ve enfeksiyon kapmaması için yara bakımının özenle yapılması gerekir. Yaralar, yara bakımı için üretilmiş solüsyonlarla temizlenir. Ardından yaranın durumuna uygun, iyileşmeyi destekleyen modern yara örtüleriyle kapatılır. Pansumanlar düzenli olarak yapılmalıdır. Pansuman ve cilt bakımında steril hidrofil gazlı bez ve pamuk kullanılabilir. Hangi yara örtüsünün kullanılacağına ve pansuman sıklığına hekim veya yara bakım hemşiresi karar verir.
Yatağa Bağımlı Hastanın Ağız Bakımı Nasıl Yapılır?
Ağız bakımı hem ferahlık hem de sağlık açısından çok önemlidir. Hasta kısmen hareket edebiliyor ve dişlerini fırçalayabiliyorsa, bu işlem az miktarda diş macunuyla yapılabilir. Fırçalama sırasında hastanın başı hafifçe kaldırılmalı ve boğulma riski göz önünde bulundurulmalıdır. Fırçalama mümkün değilse hastalar için üretilen ağız bakım setleri kullanılabilir. Bu setlerdeki bakım çubukları ve solüsyonlar dişlerin, dişetlerinin ve dudakların temizlenmesini ve nemlenmesini sağlar. Set içindeki çubuklar bittiğinde yedekleri ayrıca temin edilebilir.
Tuvalet İhtiyacı İçin Hangi Ürünler Kullanılır?
Yatağa veya tekerlekli sandalyeye bağımlı hastaların en önemli ihtiyaçlarından biri tuvalet ihtiyacıdır. Hasta bir miktar hareket edebiliyorsa lazımlık, sürgü veya ördek gibi ürünlerle ihtiyacını giderebilir. Ördeklerin plastik, karton ve içindeki emici malzeme sayesinde sıvıyı jele dönüştüren çeşitleri vardır.
Hastanın fiziksel durumu uygunsa lazımlıklı hasta karyolası veya lazımlıklı tekerlekli sandalye kullanılabilir. Bu ürünlerin yatma veya oturma yerinin ortası açılabilir ve altında lazımlık bulunur. Böylece hasta yattığı veya oturduğu yerden tuvalet ihtiyacını giderebilir. Bu ürünleri kullanamayan hastalarda hasta bezi veya yıkanabilir hasta külodu tercih edilebilir. Yatağı korumak için yatak koruyucu örtüler ve alezler kullanılır.
Erkek hastalarda vücut dışından takılan prezervatif tipi idrar sondaları kullanılabilir. İdrar sondaları ve dış idrar toplama ürünleri kadın ve erkek anatomisine göre farklı tasarımlarda üretilir. Vücut içine yerleştirilen idrar sondası (kateter) ise yalnızca hekim kararıyla ve uygun şekilde takılmalıdır. İdrar torbalarının musluklu ve musluksuz çeşitleri vardır. Hastanın idrar veya dışkı kaçırmasından sonra cilt vakit kaybetmeden temizlenmelidir.
Hasta Transferinde Hangi Ürünler Kullanılır?
Manuel veya motorlu hasta taşıma liftleri, yatan veya oturan hastayı bulunduğu yerden kaldırmayı ve başka bir yere taşımayı sağlar. Tekerlekleri sayesinde hasta yataktan sandalyeye, tuvalete veya banyoya güvenle taşınabilir. Tuvalet ve banyo için üretilmiş taşıma bezleri (sling) kullanıldığında, hastanın bu ihtiyaçları lift üzerindeyken de giderilebilir. Liftler refakatçinin hastayı kucakla kaldırmasını önler ve bel sağlığını korur.
Yatağa Bağımlı Hasta Yataktan Kaldırılmadan Nasıl Yıkanır?
Yatak içi banyo ürünleri sayesinde hastayı yataktan kaldırmadan yıkamak mümkündür. Hasta yıkama havuzu, hasta yıkama çarşafı, saç yıkama havuzu ve saç yıkama tepsisi gibi ürünler yatakta bol suyla banyo yapılmasını sağlar. Hasta yıkama havuzu, hastanın altındayken elektrikli pompayla şişirilen ve suyun dışarı taşmasını önleyen bir üründür. Havuzun pompayla şişirilmesi yaklaşık 5 dakika sürer. Aynı pompa işlem bittiğinde havuzun söndürülmesinde de kullanılabilir. Havuz içindeki kirli su, boşaltma hortumuyla tahliye edilir. Saç yıkama havuzları ise yatan veya oturan hastanın saçlarının suyu etrafa taşırmadan yıkanmasını sağlar. Bunların bazıları suyun taşmaması için çift bölmeli şişme bir yapıya sahiptir.
Yatakta su kullanmanın zor olduğu durumlarda perine temizleme mendilleri, vücut temizleme mendilleri, köpüklü vücut temizleme süngerleri ve durulama gerektirmeyen saç temizleme boneleri kullanılabilir. Bazı vücut temizleme süngerleri eldiven şeklindedir, refakatçi bunu eldiven gibi giyerek temizliği kolayca yapabilir. Saç temizleme boneleri kullanım talimatına göre ısıtılarak kullanılır. Hijyenik banyo lifleri ise az miktarda suyla köpürtülerek kullanılır.
Son yıllarda yatağa bağımlı hastalar için hasta altı temizleme cihazları da kullanılmaktadır. Bu cihazlar idrar ve dışkı boşaltımını algılayarak hastanın altını otomatik olarak yıkar ve kurular. Yıkama suyu sıcaklığı ve süresi ile kurulama sıcaklığı ve süresi ayarlanabilir. Üreticilerin verdiği bilgilere göre yıkama ve kurulama dahil bir temizlik işlemi genellikle 4-5 dakika kadar sürer. Süre cihazın ayarlarına göre değişebilir. Su haznesi, atık haznesi, aşırı sıcaklık ve sızıntı gibi durumlar için alarmları bulunur.
Hasta biraz hareket edebiliyorsa suya dayanıklı banyo amaçlı tekerlekli sandalyeler ve banyo sandalyeleri kullanılabilir. Çocuklar için şezlong şeklinde, suya dayanıklı banyo sandalyeleri de vardır.
Stoma veya PEG Tüpü Olan Hasta Nasıl Yıkanır?
Kolostomi gibi bir stoması olan hasta, stoma torbası takılıyken de çıkarılmışken de yıkanabilir. Torbanın yapışkanı suya dayanıklıdır, suyun stomaya da zararı yoktur. PEG (mideden beslenme) tüpü olan hastalarda tüpün çevresi her gün ılık sabunlu suyla ıslatılmış temiz bir gazlı bez veya bezle nazikçe silinir ve kurulanır. Tüpün yerleştirildiği ilk günlerde banyo için hekimin önerdiği sürenin geçmesi beklenir.
Ameliyat yerinde ya da tüp çevresinde sızıntı, kanama, kızarıklık veya akıntı varsa, hasta yıkanmadan önce hekime veya hemşireye danışılmalıdır. Bu durumda hasta çoğunlukla yatakta, bu bölgeler ıslatılmadan mendil ve süngerlerle temizlenir. Banyo sırasında açık yaraların üzeri su geçirmez banyo bantlarıyla kapatılabilir.
Felç Geçiren Hasta İçin Hangi Ürünler Gerekir?
Felç geçiren hastalarda ihtiyaç duyulan ürünler, hastanın hareket kabiliyetine ve bakım ihtiyacına göre değişir. Genellikle yüksekliği ve sırt açısı ayarlanabilen motorlu hasta karyolası, bası yarası riskine uygun havalı yatak, karyola kenarlıkları, tekerlekli sandalye ve banyo için banyo sandalyesi veya hasta yıkama havuzu kullanılır. Hastanın yataktan kalkması ve transferi zorsa hasta taşıma lifti işi kolaylaştırır. Ürünler seçilirken hastanın hekiminin ve fizyoterapistinin önerileri dikkate alınmalıdır.
Hastanın Cilt Bakımında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Hastaların cildi normalden daha hassastır. Cildi tahriş etmemek için cildin pH değerine uygun, parfümsüz ve cildi kurutmayan temizleyiciler kullanılmalıdır. Temizlikten sonra cilt bol suyla durulanmalı ve özellikle kıvrım yerleri iyice kurulanmalıdır. Banyodan sonra kuru cilde nemlendirici uygulanabilir. Bası yarası riski olmayan bölgelere banyodan sonra bitkisel yağlar veya nemlendiriciler hafifçe sürülerek uygulanan yumuşak masajın kan dolaşımını desteklediği de belirtilir. Ancak kemik çıkıntılarının ve kızarık bölgelerin üzerine masaj yapılmamalıdır.
Hasta Odasında Hangi Ürünler Kullanılmalıdır?
Oda temizliğinde kalıntı bırakmayan ve keskin kokusu olmayan temizlik ürünleri kullanılmalıdır. Bu sayede alerjik reaksiyonların ve solunum yollarında tahrişin önüne geçilebilir. Hastanın kullandığı cihazların bakımı ve temizliği de düzenli olarak takip edilmelidir. Ateş ölçer seçilirken vücut ısısının yanında ortamın, yüzeylerin ve sıvıların sıcaklığını da ölçebilen modeller tercih edilirse birçok ihtiyaç tek cihazla karşılanabilir. Odanın nem ve sıcaklığını takip etmek için nem-sıcaklık ölçer (termo-higrometre) kullanılabilir.
Hasta Bakımında Kullanılan Diğer Medikal Ürünler Nelerdir?
Yukarıda anlatılan ürünlerin dışında, hastanın durumuna göre evde bakımda kullanılabilen başka medikal ürünler de vardır. Hangi ürünlerin gerektiği hastalığa ve hekimin önerisine göre değişir. Bu ürünlerin bir kısmı ancak eğitim alındıktan sonra ve hekim önerisiyle kullanılmalıdır.
Solunum Desteğinde Hangi Ürünler Kullanılır?
- Oksijen konsantratörü ve oksijen konsantratörü filtresi
- Oksijen tüpü ve medikal tüp manometresi (tüpün basınç ve akış ayar düzeneği)
- Oksijen kanülü, oksijen kateteri ve oksijen maskesi
- Çam uçlu konnektör (oksijen hortumunu cihaza bağlayan parça)
- Distile (saf) su (nemlendirici kaplar için)
- Nebülizatör (ilacı solunabilir buhar haline getiren cihaz) ve inhaler ilaçlar için chamber (aerosol odacığı)
- CPAP-BPAP maskesi ve CPAP-BPAP nemlendiricisi
- Mekanik ventilatör, solunum devresi, ventilatör hava filtresi, ventilatör nemlendiricisi ve bakteri filtresi
- Trakeostomi kanülü, endotrakeal tüp ve kateter mount (tüp ile solunum devresi arasındaki esnek bağlantı parçası)
- Öksürük destekleyici cihaz
- Resüsitatör (ambu) seti
- Cerrahi aspiratör, cerrahi aspiratör filtresi ve aspirasyon kateteri
- Peak flow metre (pefmetre)
Beslenme İçin Hangi Ürünler Kullanılır?
- Enteral beslenme seti
- Nazogastrik beslenme kateteri
- Gastrostomi beslenme tüpü, gastrostomi buton kiti ve PEG seti
- Enjektör ve 3 yollu musluk
Ölçüm ve Takip İçin Hangi Cihazlar Kullanılır?
- Pulse oksimetre
- Tansiyon aleti
- Boy-kilo ölçer
- Damar görüntüleme cihazı
Hareket, Destek ve Koruma İçin Hangi Ürünler Kullanılır?
- Baston ve walker (yürüteç)
- Klozet yükseltici
- Oturma minderi
- Engelli araç lifti
- Boyunluk (servikal kolar), korse, dizlik ve el bilek ateli
- Ayak koruyucu, ayak bilek koruyucu, dirsek koruyucu ve el bilek koruyucu
- El egzersiz aleti, el terapi topu, bacak egzersiz aleti ve omuz egzersiz aleti
Hijyen İçin Hangi Sarf Malzemeleri Kullanılır?
- Islak mendil
- Mesane pedi
- Muayene eldiveni ve steril cerrahi eldiven
- Solunum koruyucu maske
- Elastik bandaj ve flaster-bant
- Dezenfektan
- Oksijenli su (hidrojen peroksit)
Ortam Havası İçin Hangi Cihazlar Kullanılır?
- Hava nemlendirici
- Hava temizleyici
Hasta Yakınları Bakım Sırasında Kendilerini Nasıl Korumalıdır?
Refakatçiler hem kendilerini hem de hastayı korumak için tek kullanımlık eldiven, cerrahi maske, önlük, yüz koruyucu siperlik ve bone gibi kişisel koruyucu ürünler kullanabilir. Hastayı kaldırırken ve çevirirken bel ve sırt sağlığını korumak için lift, kaydırma çarşafı gibi yardımcı ürünlerden yararlanılmalıdır.
Kontrolsüz hareket eden ve bakım uygulamalarını engelleyen hastalarda kullanılan el ve ayak sabitleme bantları yalnızca hekim önerisiyle ve kısa süreli kullanılmalıdır. Sabitleme, hastada yaralanma, bası yarası ve huzursuzluk gibi riskler taşır. Bu nedenle öncelikle hastanın huzursuzluğunun nedeni araştırılmalı ve sabitleme dışındaki yöntemler denenmelidir.
