Icerige gec / Skip to content
English

Demans ve Alzheimer Arasındaki Farklar Nelerdir?

Demans, zihinsel yeteneklerin bozulmasıyla ortaya çıkan ve günlük yaşamı etkileyen durumların hepsine verilen genel bir isimdir. Halk arasında bunama olarak bilinir. Alzheimer ise demansa yol açan hastalıklardan biridir ve demansın en sık görülen nedenidir. Yani her Alzheimer hastasında zamanla demans gelişir, ancak her demans Alzheimer değildir. Alzheimer çoğunlukla unutkanlık, davranış değişiklikleri ve kafa karışıklığıyla başlar ve ilerleyen evrelerde demansa neden olur. Alzheimer hastaları başlangıçta karmaşık işleri, daha sonraki dönemlerde ise basit işleri yapmakta zorlanabilir. Hastada davranış ve kişilik değişiklikleri görülebilir. Demans çoğunlukla 65 yaşın üzerindeki kişilerde ortaya çıkar ve genellikle yavaş ilerler. Daha seyrek olmakla birlikte 65 yaşından önce başlayan (erken başlangıçlı) demans da görülebilir. Demans, bilgi, davranış ve günlük yaşamı sürdürme becerilerinde ortaya çıkan yetersizliklerle tanımlanır. En sık görülen belirtisi unutkanlıktır. Dil, beceri ve yön bulma gibi alanlarda yaşanan güçlükler, kişilik değişiklikleri ve bağımsızlığın kaybı diğer belirtilerdendir. Demansa neden olan hastalıkların bazıları kalıcı ve ilerleyicidir. Bazıları ise tedavi edilerek düzelebilir. Hastanın ihtiyaçlarına göre bakım süreci de farklılık gösterir.

Demans, tek bir hastalık değil, farklı nedenlerle ortaya çıkabilen bir belirtiler bütünüdür (sendrom). Bu nedenle demans tanısı konduktan sonra altta yatan nedenin araştırılması gerekir. Alzheimer hastalığında ise beyinde belirli proteinlerin birikmesiyle ortaya çıkan hücre kaybı söz konusudur. Alzheimer’ın beyinde neden olduğu değişiklikler bilinse de bu değişiklikleri başlatan nedenler henüz tam olarak anlaşılmamıştır. Alzheimer, tersine çevrilemeyen ve tamamen iyileştirilemeyen bir hastalıktır. Tedavilerle hastalığın ilerlemesi yalnızca yavaşlatılabilir. Buna karşın tiroit hastalıkları, bazı vitamin eksiklikleri veya beyinde sıvı birikmesi gibi nedenlerle ortaya çıkan bazı demans türleri tedavi edilerek düzelebilir. Alzheimer ile demans arasındaki en önemli farklar bunlardır.

Demans Nedir?

Daha çok ileri yaşlarda beyin işlevlerinin zayıflamasıyla ortaya çıkan demans, kişinin bilgi, beceri, deneyim, davranış ve günlük yaşamını sürdürme konusundaki yeteneklerinin bozulmasını ifade eder. Bir bilginin unutulması tek başına demansa işaret etmez. Tanı konurken kişinin hafıza kaybıyla birlikte konuşma, yazma ve giyinme gibi günlük işleri yapmakta zorlanıp zorlanmadığına bakılır.

Demansı yalnızca hafıza kaybı olarak tanımlamak yanlıştır. Kişinin günlük hayattaki işlerini yerine getirememesi demansın en önemli özelliğidir. Hastalık ilerledikçe giyinme, yemek yeme, konuşma ve okuma gibi günlük ihtiyaçlar karşılanamaz hale gelebilir. Kişi bildiği adresleri bulamayabilir, konuşmakta zorlanabilir, içine kapanabilir ve bazı demans türlerinde gerçekte olmayan şeyleri görebilir (halüsinasyon). Bunlar demansın önemli belirtileri arasındadır. Alzheimer dışında damarsal (vasküler) demans, Lewy cisimcikli demans ve frontotemporal demans gibi farklı demans türleri de vardır.

Alzheimer Nedir?

Alzheimer hastalığı, demansın en sık görülen nedenidir. Beyindeki sinir hücrelerinin içinde ve dışında belirli proteinlerin birikmesi sonucu sinir hücreleri zarar görür. Başlangıçta basit unutkanlıklarla ortaya çıkan hastalık zamanla ilerler ve hastanın yakın zamanda yaşadığı olayları unutmasına, hatta aile bireylerini bile tanıyamamasına kadar varabilir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre demans vakalarının yaklaşık %60-70’inden Alzheimer hastalığı sorumludur.

Yaşlı kişilerde görülen hafif unutkanlık, Alzheimer’ın başladığını göstermez. İlerleyen yaşlarda zihinsel işlevlerde bir miktar azalma herkeste olur. Bu nedenle yaşa uygun düzeydeki unutkanlık Alzheimer’ın başlangıcı sayılmaz. Ancak bu kişilerin gelecekte bu hastalığa yakalanmayacaklarını söylemek de mümkün değildir. Unutkanlık artıyor ve günlük yaşamı etkilemeye başlıyorsa hekime başvurulmalıdır.

En sık görülen Alzheimer belirtileri bilinç bulanıklığı, yeni ortamlara uyum sağlamakta zorlanma, bilinen yerlerde kaybolma, konuşma ve dil sorunları, saldırganlık, aile bireylerinden ve arkadaşlardan olağan dışı isteklerde bulunma, çevreye karşı şüphe duyma, halüsinasyon görme, motivasyon ve özgüven kaybı, günlük işlerde yardıma ihtiyaç duyma, kaygı ve depresyondur.

Demans ve Alzheimer İçin Tedavi Mümkün müdür?

Demansın tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. Hekim demansa neyin yol açtığını araştırdıktan sonra uygun tedaviyi belirler. Bazı nedenler ortadan kaldırılamadığı için bu tür demanslar tamamen iyileştirilemez. Ancak tiroit bezi hastalıkları, bazı vitamin eksiklikleri veya beyinde sıvı birikmesi gibi nedenlerle ortaya çıkan demanslarda tedavi mümkün olabilir. Alzheimer kaynaklı demansta ise hastalık yalnızca yavaşlatılabilir. Beyinde gerçekleşen hücre kaybının durdurulması veya geri döndürülmesi mümkün değildir. Mevcut ilaçlar bazı hastalarda belirtilerin ilerlemesini yavaşlatabilir. Son yıllarda hastalığın erken döneminde kullanılmak üzere geliştirilen ve beyindeki protein birikimini hedefleyen yeni ilaçlar bazı ülkelerde onay almıştır. Bu ilaçların kimlere uygun olduğu ve ülkemizdeki durumu hakkında hekimden bilgi alınmalıdır.

Günlük hayattaki olumsuz koşullar nedeniyle yaşanan stres ve depresyon da unutkanlığa ve dikkat dağınıklığına yol açabilir. Bu durumda yaşanan unutkanlık genellikle geçicidir ve neden ortadan kalktığında düzelir. Bazı kişiler depresyon veya stres kaynaklı unutkanlığı demans veya Alzheimer ile karıştırabilir. Oysa bu durumların nedeni farklıdır ve doğru tanı için hekime başvurulmalıdır.

Demans ve Alzheimer Hastalarının Bakımı Nasıl Olmalıdır?

Hastalığın başlangıç, orta ve ileri dönemlerinde hastaların çoğu evde bakılabilir. Ülkemizde Alzheimer hastalarının büyük çoğunluğunun evde bakıldığı bilinmektedir. Bazı kaynaklarda bu oranın %90’a yaklaştığı belirtilmektedir. Evde bakılan ve ailesiyle iletişimi süren hastaların davranışlarında olumlu değişiklikler görülebilir. Hastanın davranışları kontrol edilemeyecek düzeydeyse, kendisine veya çevresine zarar verme riski yüksekse ya da Alzheimer ile birlikte evde bakımı zorlaştıran başka hastalıkları varsa, hastanın bir sağlık kuruluşunda veya bakım merkezinde izlenmesi daha doğru olabilir.

Hastanın bilinci açıksa ve yatağa bağımlı değilse kişisel temizliği banyoda normal şekilde yapılabilir. Hastanın dengesini kaybetme riski varsa banyo duvarlarına tutunma barları taktırılabilir. Hasta ayakta duramıyorsa banyoda kullanılabilen su geçirmez tekerlekli sandalyeler kullanılabilir. Hasta yatağa bağımlıysa ağız bakım seti, hasta altı temizleme robotu, hasta bezi, hasta külodu, hijyenik banyo lifi, ıslak mendil, hasta yıkama seti, hasta yıkama çarşafı, hasta taşıma lifti, saç yıkama seti, perine bölgesi temizleme mendili, vücut pudrası, vücut temizleme mendili, sürgü ve ördek, yara bakım kremi, yara bakım solüsyonu ve yatak koruyucu örtü (serme bez) gibi medikal ürünlerle hastanın ihtiyaçları karşılanabilir ve öz bakımı sağlanabilir. Hasta bakımında kullanılacak yeni veya ikinci el tıbbi cihazlar ve medikal ürünler, hastanın ihtiyaçları belirlendikten sonra temin edilmelidir.

Demans ve Alzheimer ile İlgili Sık Sorulan Sorular Nelerdir?

Bulmaca Çözmek Demans ve Alzheimer Riskini Azaltır mı?

Bulmaca çözmek, kitap okumak, yeni bir beceri öğrenmek ve sosyal ilişkileri sürdürmek gibi zihni aktif tutan etkinlikler, araştırmalarda daha düşük demans riskiyle ilişkilendirilmiştir. Bu etkinlikler yalnızca Alzheimer için değil, demansın genel riski için de önerilir. Ancak hiçbir etkinlik hastalığı kesin olarak önlemez veya tedavi etmez. Zihinsel etkinliklerin yanında düzenli fiziksel aktivite, yüksek tansiyon, diyabet ve yüksek kolesterolün kontrol altında tutulması, tütün ürünlerinden ve aşırı alkolden uzak durulması, işitme kaybının tedavi edilmesi ve sosyal yalnızlıktan kaçınılması da demans riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Hastalık başladıktan sonra zihinsel etkinlikler bazı hastalarda günlük yaşamı kolaylaştırabilir, ancak hastalığın ilerleyişini durdurmaz.

Anne ve Babada Alzheimer Varsa Önlem Almanın Bir Faydası Var mıdır?

Anne veya babasında Alzheimer olan kişilerde hastalık riski bir miktar artar, ancak bu kişilerin çoğunda hastalık hiç görülmeyebilir. Alzheimer vakalarının çok küçük bir kısmı, doğrudan aileden geçen ve genellikle 65 yaşından önce başlayan kalıtsal formdadır. Vakaların büyük çoğunluğunda ise genetik yatkınlık, yaşlanma, yaşam tarzı ve diğer sağlık sorunları birlikte rol oynar. Genetik yatkınlığı olan kişilerde de sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve risk etkenlerinin kontrol altında tutulması faydalı olabilir. Ailesinde erken yaşta Alzheimer görülen kişiler bu durumu hekimleriyle konuşmalıdır.

Covid-19 Geçirmek Alzheimer Riskini Artırır mı?

Covid-19 geçiren bazı kişilerde unutkanlık, dikkat dağınıklığı ve “beyin sisi” olarak tanımlanan zihinsel şikayetler bildirilmiştir. Bazı çalışmalarda özellikle ileri yaştaki kişilerde Covid-19 sonrasında demans tanısı alma riskinin arttığı gözlenmiştir. Ancak Covid-19’un Alzheimer’a doğrudan neden olduğu veya Alzheimer’ın genel olarak daha genç yaşlarda görülmeye başlayacağı bilimsel olarak gösterilmemiştir. Bu konudaki araştırmalar sürmektedir. Covid-19 sonrasında zihinsel şikayetleri devam eden kişiler hekime başvurmalıdır.