Icerige gec / Skip to content
English

CPM Cihazlarının Faydası Nedir?

Vücuttaki eklemler hareket etmek için tasarlanmıştır ve uzun süre hareketsiz kalan eklemlerde sertlik gelişebilir. Bu nedenle eklem ameliyatlarından sonra eklemin erken dönemde, kontrollü şekilde hareket ettirilmesi rehabilitasyonun önemli bir parçasıdır. CPM, İngilizce “continuous passive motion” yani “sürekli pasif hareket” ifadesinin kısaltmasıdır. Bu uygulamayı yapan cihaza CPM cihazı denir. Yöntem, Kanadalı ortopedi cerrahı Robert B. Salter’ın 1970’li yıllarda yürüttüğü hayvan çalışmalarına dayanır; bu alandaki temel çalışma 1980’de yayımlanmıştır.

CPM cihazı; diz, kalça, omuz, dirsek, el bileği ve ayak bileği gibi eklemlerin ameliyatlarından, bağ onarımlarından ve kırıklardan sonra, yumuşak doku cerrahisi ya da travmasını izleyen rehabilitasyonun ilk döneminde kullanılır. Cihaz hekim önerisiyle uygulanır; hareket açısı, hız ve kullanım süresi gibi ayarları hekim ya da fizyoterapist belirler. CPM cihazları fizik tedavi ve rehabilitasyon cihazları arasında yer alır.

CPM Cihazı Nasıl Çalışır?

CPM cihazı eklemi, hastanın kas gücü kullanılmadan, önceden ayarlanan iki açı arasında yavaşça ve düzenli olarak hareket ettirir. Eklem kıkırdağında damar bulunmaz ve kıkırdak beslenmesini eklem sıvısından (sinovyal sıvı) sağlar. Hareket, eklem sıvısının dolaşımını ve kıkırdağa besin maddelerinin ulaşmasını kolaylaştırır; eklem hareketsiz kaldığında bu dolaşım azalır. Hayvan deneylerinde sürekli pasif hareketin eklem sıvısının dolaşımını artırdığı, eklemdeki iltihabi ortamı azalttığı ve kıkırdak onarımını hızlandırdığı gösterilmiştir. Ancak bu etkilerin insanlarda iyileşmeyi hızlandırdığı henüz güçlü çalışmalarla kanıtlanmamıştır.

CPM Cihazlarının Faydası Nedir?

CPM’in faydası, ameliyatın türüne ve hastaya göre değişir. En çok araştırılan alan diz protezi ameliyatlarıdır. Çok sayıda çalışmayı birleştiren güncel analizlere göre CPM, düzenli fizyoterapiye eklendiğinde dizin bükülmesinde ilk günlerde yalnızca birkaç derecelik kazanç sağlar; ağrı, günlük işlev ve yaşam kalitesinde anlamlı bir fark yaratmaz. Bazı çalışmalarda, ameliyat sonrası gelişen diz sertliği nedeniyle anestezi altında dizin bükülmesi işlemine duyulan ihtiyacı azaltabildiği bildirilmiştir, ancak bu konudaki kanıt zayıftır. Bu nedenle uzmanlar CPM’i diz protezi olan her hastada rutin olarak önermez; kullanılıp kullanılmayacağına ameliyatı yapan hekim karar verir.

CPM bir ağrı tedavisi değildir. Ön çapraz bağ ameliyatından sonraki ilk günlerde ve donuk omuzda ağrıyı bir miktar azaltabildiğine dair sınırlı kanıt vardır; diz protezi sonrasında ise ağrıya anlamlı bir etkisi gösterilmemiştir. Ağrı kontrolü hekimin önerdiği ilaçlar ve fizyoterapi programıyla sağlanır. CPM’in protezin kemiğe tutunmasını hızlandırdığına, hastanede kalış süresini kısalttığına ya da sağlık harcamalarını azalttığına dair de güncel bir kanıt yoktur; diz protezi üzerine yapılan son analizlerde fizyoterapiye CPM eklenmesinin yatış süresini ve maliyeti artırabildiği bildirilmiştir.

Dokulara zarar vermeden yapılan kontrollü pasif hareketi deneyimli bir fizyoterapist de uygulayabilir. CPM’in farkı, hareketi uzun süre, aynı açı ve hızda, terapist başında olmadan tekrarlayabilmesidir. CPM fizyoterapinin yerini tutmaz, ona yardımcı olarak kullanılır.

CPM Cihazlarının Çeşitleri Nelerdir?

CPM cihazları hareket ettirdikleri ekleme göre ayrılır:

  • Diz ve kalça CPM cihazı
  • Omuz CPM cihazı
  • Dirsek CPM cihazı
  • El bileği ve parmak CPM cihazı
  • Ayak bileği CPM cihazı

Diz cihazlarının çoğu kalça ameliyatlarından sonra da kullanılabilir. El cihazlarının bir kısmı el bileğinin yanında parmak ve başparmak eklemlerini de hareket ettirebilir.

CPM Cihazı Kimler İçin Kullanılır?

CPM özellikle ameliyattan sonra kendi kas gücüyle yeterince hareket edemeyen ya da aktif egzersiz programına katılamayan hastalarda, hekim uygun görürse fizyoterapiye destek olarak kullanılır. Eklemi bükme hareketlerinin aile bireyleri tarafından rastgele yaptırılması önerilmez; uzvu bükülürken ağrı duyan hastalarda pasif egzersizlerin nasıl yapılacağını fizyoterapist göstermelidir.

Uzun süre yatağa ya da tekerlekli sandalyeye bağlı kalmak kemik kaybına ve eklem sertliğine yol açabilir. Kemik kaybının temel nedeni kemiğe yük binmemesi ve kasların çalışmamasıdır; yük bindirmeyen pasif hareketin kemik erimesini önlediğine dair bir kanıt yoktur. CPM’in kanıtları ameliyat sonrası kısa süreli kullanımla ilgilidir; uzun süreli hareketsizlikte eklem sertliğini önlediği gösterilmemiştir.

Yanık sonrası gelişen eklem kısıtlılığında CPM, yanık ekibinin tedavi programının bir parçası olarak kullanılabilir. Ancak eklemin üzerine yeni deri nakli yapıldıysa, nakledilen derinin tutunması için genellikle 3 ile 7 gün hareketsiz kalması gerekir. Cihaza ne zaman başlanacağına ve hangi açıların kullanılacağına nakli yapan cerrah ve fizyoterapist karar verir; hekimin uygun görmediği durumlarda cihaz kullanılmaz.

CPM Cihazı Evde Nasıl Kullanılır?

CPM cihazları hastanelerde ve fizik tedavi merkezlerinde kullanıldığı gibi, tedavisine evde devam eden hastalarda da kullanılabilir. Hekim, hastanın ameliyattan sonra egzersizleri yapmakta zorlandığı durumlarda cihazın evde kullanılmasını önerebilir. Hekim veya fizyoterapistin belirlediği hareket açısı, hız ve seans süresi cihaza girilir; bu işlem cihazı kuran teknik ekip tarafından da yapılabilir. Birçok cihaz bu ayarları hafızasında saklar ve ayarların değişmemesi için kumandası kilitlenebilir. Hasta bu ayarları kendi başına değiştirmemelidir. Hareket yaptırılacak uzuv cihaza doğru şekilde yerleştirildikten sonra cihaz çalıştırılır.

Uygulamalar merkeze göre değişse de genellikle hastanın rahatça dayanabildiği bir açıyla başlanır, açı günde birkaç derece artırılır ve cihaz günde birkaç kez, her seferinde 1-2 saat kullanılır. Cihaz çalışırken hasta sırtüstü uzanıp dinlenir; bu sırada kitap okumak, televizyon izlemek ya da radyo dinlemek gibi sakin uğraşlarla vakit geçirebilir.

Diz protezi ameliyatından sonra CPM genellikle ilk 1-3 hafta kullanılır. Kıkırdak onarımı gibi bazı ameliyatlardan sonra bacağa yük verilmeyen dönem boyunca 6 haftaya kadar uzayabilir. Kullanım süresine ameliyatı yapan hekim karar verir. CPM cihazı kısa süreli kullanıldığı için satın almak yerine kiralanabilir; kiralama süresi hekimin belirlediği tedavi süresine göre planlanır. SGK, evde kullanılacak CPM cihazı için ödeme yapmaz.

Bazı yeni CPM modelleri hastaya özel ayarları bir hafıza kartında saklayabilir ve toplam kullanım süresini kaydedebilir; böylece hekim veya fizyoterapist cihazın ne kadar kullanıldığını kontrol edebilir. Telefon uygulamasıyla çalışan ya da tedavideki ilerlemeyi bir uygulamada gösteren modeller de geliştirilmektedir, ancak bu özellikler her cihazda bulunmaz.

CPM Cihazı Kimlerde Kullanılmaz?

CPM herkes için uygun değildir. Kontrol altına alınmamış enfeksiyon, sabitlenmemiş kırık, kemik tümörü, eklem yüzeyinde ciddi bozulma ve spastik felç gibi durumlarda kullanılmaz. Yanlış açı ya da hız ayarı ameliyat yarasına ve onarılan dokulara zarar verebilir; bu nedenle ayarları yalnızca hekim veya fizyoterapist yapmalıdır. Keskin ağrı, artan şişlik, uyuşma, ciltte sıyrık ya da yarada kızarıklık ve akıntı olursa cihaz durdurulmalı ve hekime haber verilmelidir. CPM’in bacakta pıhtı oluşumunu önlediği gösterilmemiştir; pıhtı önleme için hekimin önerdiği tedaviye uyulur.