Icerige gec / Skip to content
English

BPAP Cihazlarının Çeşitleri Nelerdir?

İki seviyeli pozitif hava yolu basıncı üreten cihazlara BPAP denir. BPAP, İngilizce “bilevel positive airway pressure” ifadesinin kısaltmasıdır ve iki seviyeli pozitif hava yolu basıncı anlamına gelir. BPAP cihazları KOAH gibi kronik solunum hastalıklarında ve solunum yetmezliğine yol açan bazı akut hastalıklarda hekim kararıyla kullanılabilir. Uyku apnesi tedavisinde kullanılan tek seviyeli CPAP ya da otoCPAP cihazlarına uyum sağlayamayan hastalara da uygulanabilir. Bu cihazlar genellikle non-invaziv, yani maskeyle kullanım için geliştirilmiştir. Trakeostomi kanülü ya da endotrakeal tüp aracılığıyla invaziv olarak kullanılan BPAP cihazları da vardır. BPAP cihazı hasta nefes alırken ve nefes verirken farklı basınç uygular. IPAP, hasta nefes alırken, EPAP ise hasta nefes verirken cihazın uyguladığı basınçtır. EPAP değeri IPAP değerinden düşük ayarlanır. Böylece iki basınç arasında bir fark oluşur ve tedavide bu farktan yararlanılır. BPAP, BPAP ST, BPAP ST AVAPS, otoBPAP ve ASV cihazları BPAP kategorisinde yer alır. Bu cihazların çalışma prensibi birbirine benzer, ancak bazı solunum parametreleri bakımından farklıdır.

BPAP Cihazları Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Maskeyle uygulanan BPAP cihazları genellikle kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), akut ve kronik solunum yetmezliği, zatürre (pnömoni) ve astım gibi hastalıkların tedavisinde kullanılır. Maskeyle yapılan uygulamaya non-invaziv, trakeostomi kanülü ya da endotrakeal tüp gibi vücudun içine yerleştirilen ürünlerle yapılan uygulamaya ise invaziv uygulama denir. Non-invaziv BPAP cihazlarında birkaç temel solunum parametresi bulunur, invaziv cihazlarda ise parametre sayısı daha fazladır. BPAP yalnızca bir cihaz çeşidinin adı değildir, aynı zamanda bir solunum modunu ifade eder. BPAP dışında başka bir solunum modu bulunmayan cihazlara BPAP cihazı denir.

Hekimin BPAP tedavisine karar vermesinde birkaç durum etkili olur. Birincisi, bazı hastaların sürekli uygulanan yüksek basınca uyum sağlayamamasıdır. CPAP cihazlarıyla tek seviyede yüksek basınç uygulandığında (örneğin 12 cmH2O ve üzerinde) bazı hastalar rahat nefes alamaz. Bu durumda CPAP ya da otoCPAP yerine BPAP cihazı tercih edilebilir. İkincisi, yüksek basınç nedeniyle yalnız nefes alırken değil nefes verirken de zorlanılmasıdır. Buna ekspirasyon zorluğu denir. Üçüncüsü, KOAH gibi tıkayıcı akciğer hastalıklarıdır. Bu hastalıklarda nefes alırken ve verirken farklı basınç uygulanması gerekir. Dördüncüsü ise obeziteye bağlı gelişen hipoventilasyon sendromudur.

Non-invaziv BPAP cihazları özellikle KOAH gibi akciğer hastalıklarının tedavisinde kullanılır. Bazı uyku apnesi hastalarında aynı zamanda KOAH da bulunur. Bu durumda CPAP ya da otoCPAP yerine BPAP cihazı tercih edilir. Hastada oksijen yetersizliği de varsa BPAP cihazıyla birlikte oksijen konsantratörü kullanmak gerekebilir. Bu cihazların ve aksesuarlarının hepsi uzman hekim önerisiyle kullanılması gereken tıbbi ürünlerdir. Hekim önerisi olmadan kullanılmaları sağlık açısından risk oluşturur.

BPAP Cihazlarının Çeşitleri Nelerdir?

BPAP cihazlarının beş çeşidi vardır:

  • BPAP cihazı
  • BPAP ST cihazı
  • BPAP ST AVAPS cihazı
  • OtoBPAP cihazı
  • ASV cihazı

BPAP Cihazı Karbondioksiti Nasıl Azaltır?

Solunduğumuz hava üst solunum yollarından geçerek akciğerlere ulaşır. Akciğerlerin en uç kısmındaki hava keseciklerinde (alveoller) oksijen kana geçer, kandaki karbondioksit ise hava keseciklerine geçer ve nefes verirken dışarı atılır. Bu gaz alışverişi vücuttaki birçok sistemin sağlıklı çalışması için gereklidir.

Solunum yeterli derinlikte ve sıklıkta olmadığında (hipoventilasyon) karbondioksit vücuttan yeterince atılamaz ve kanda birikir. Bu duruma hiperkapni denir. Hipoventilasyon aynı zamanda kandaki oksijen düzeyinin de düşmesine yol açabilir. Dokulara yeterli oksijen ulaşmadığında ve karbondioksit biriktiğinde sağlık sorunları ortaya çıkar.

BPAP cihazları özellikle kanındaki karbondioksit düzeyinin düşürülmesi gereken hastalar için kullanılır. Nefes alırken uygulanan yüksek basınç (IPAP) ile nefes verirken uygulanan düşük basınç (EPAP) arasındaki fark, hastanın her nefeste daha fazla hava almasına yardımcı olur. Solunum desteklendiği için karbondioksit vücuttan daha etkili şekilde atılır, oksijenlenme de iyileşir. Hangi BPAP çeşidinin ve hangi parametrelerin kullanılacağına hastanın durumuna göre hekim karar verir.

IPAP ve EPAP Nedir?

BPAP çeşitlerinin hepsi iki seviyeli pozitif hava yolu basıncı üretir. İki seviye, IPAP ve EPAP basınçlarını ifade eder. IPAP (inspiratory positive airway pressure), nefes alma sırasında solunum yolunda oluşan basınçtır ve bazı cihazlarda “Pi” olarak gösterilir. EPAP (expiratory positive airway pressure) ise nefes verme sırasında solunum yolunda oluşan basınçtır ve bazı cihazlarda “Pe” olarak gösterilir.

BPAP cihazlarında IPAP ve EPAP eşit değere ayarlanırsa cihaz CPAP modunda çalışır. CPAP, tek seviyeli sürekli pozitif hava yolu basıncı anlamına gelir. Örneğin IPAP ve EPAP’ın ikisi de 10 cmH2O’ya ayarlanırsa cihaz tek seviyeli basınç uygular.

BPAP ve BPAP ST Cihazlarının Farkı Nedir?

BPAP cihazlarında (BPAP S cihazları da denir) temel solunum parametreleri IPAP ve EPAP’tır. Bu cihazlarda hastanın kendi solunumu cihazı tetikler. BPAP ST cihazlarında ise IPAP ve EPAP’a ek olarak solunum sayısı (rate) ve nefes alma süresi ya da I/E oranı gibi parametreler bulunur. Solunum sayısı parametresine frekans da denir ve dakikadaki solunum sayısını ifade eder. Hasta belirlenen süre içinde kendiliğinden nefes almazsa BPAP ST cihazı ayarlanan sayıda nefesi kendisi başlatır. Bu nedenle BPAP ST cihazları hastanın solunumunu daha çok kontrol altında tutar ve kendiliğinden solunumu yetersiz kalabilen hastalarda tercih edilir.

I/E oranı, nefes alma (inspirasyon) süresinin nefes verme (ekspirasyon) süresine oranıdır. Sağlıklı bir yetişkinde bu oran genellikle 1/2’dir. Bazı cihazlarda I/E yerine I/T oranı kullanılır. I/T (inspiratory time / total time), nefes alma süresinin toplam solunum süresine oranıdır ve I/(I+E) olarak da gösterilebilir.

BPAP ST AVAPS Cihazı Nedir?

Yatış pozisyonu, uyku evresi, obezite, göğüs duvarı hastalıkları ya da nöromüsküler hastalıklar, solunum sırasında ihtiyaç duyulan hava hacmine ulaşmayı zorlaştırabilir. Hastanın hacim olarak solunum desteğine ihtiyacı olduğunda BPAP ST AVAPS cihazları kullanılabilir. AVAPS (average volume assured pressure support), ortalama hacim garantili basınç desteği anlamına gelir. Bu cihazlar basıncı artırıp azaltarak hedeflenen hacimde havanın hastaya verilmesini sağlar. IPAP, EPAP, solunum sayısı ve I/E parametrelerine ek olarak hedef hacim (volume) parametresi de cihaz üzerinden ayarlanabilir.

OtoBPAP Cihazı Nedir?

BPAP ya da BPAP ST kullanması gereken ancak yüksek basınca uyum sağlayamayan hastalarda otoBPAP cihazı kullanılabilir. OtoBPAP cihazlarında IPAP ve EPAP basınçları için alt ve üst sınırlar ayarlanır. Böylece nefes alma ve nefes verme için ayrı basınç aralıkları belirlenmiş olur. Cihaz IPAP ve EPAP basınçlarını bu sınırlar içinde hastanın o anki ihtiyacına göre değiştirir. OtoBPAP, yüksek basınca uyum sağlayamayan hastalarda kullanılabildiği gibi yatış pozisyonu ya da uyku evresi nedeniyle değişken basınca ihtiyaç duyan hastalarda da kullanılabilir.

ASV Cihazı Nedir?

Solunumun en az 10 saniye süreyle durmasına apne, solunum derinliğinin artmasına hiperpne, solunum derinliğinin azalmasına hipopne denir. Solunum derinliği önce giderek artıyor, sonra giderek azalıyor ve sonunda duruyorsa ve bu döngü tekrarlanıyorsa buna Cheyne-Stokes solunumu denir. Kalp yetersizliği olan hastalarda Cheyne-Stokes solunumu ve santral (merkezi) uyku apnesi sık görülebilir. Bu hastaların tedavisinde kullanılan cihazların değişken basınç ihtiyacını karşılayabilmesi gerekir. Gereksiz yere uygulanan yüksek basınç apneleri artırabilir. Bu nedenle hastanın ihtiyaç duyduğu basıncın mümkün olan en düşük seviyede uygulanması gerekir. Bunu sağlayan BPAP cihazı ASV (adaptif servo ventilasyon) cihazıdır.

Kalp yetersizliği olan ve kalbin pompalama gücü düşük olan hastalarda ASV kullanımının riskli olduğu araştırmalarla gösterilmiştir. Bu nedenle ASV cihazının kullanılıp kullanılamayacağına hastanın kalp durumu değerlendirilerek hekim karar verir.

BPAP Cihazıyla Hangi Maskeler Kullanılır?

BPAP tedavisi maskeyle yapıldığında genellikle oronazal (ağız-burun) maskeler kullanılır. Bazı durumlarda nazal (burun) maske ya da tüm yüz maskesi de kullanılabilir. Nazal maske kullanılıyorsa hava kaçağı olmaması için hastanın ağzını kapalı tutması gerekir.

Hangi maskenin kullanılacağına testlerden sonra hekim karar verir. PAP maskeleri burun yastıkçıklı maske, nazal kanül, nazal maske, oral maske, oronazal maske ve tüm yüz maskesi olmak üzere altı çeşittir. BPAP cihazları bu maskelerin hepsiyle kullanılabilir. Önemli olan, hekimin hastaya uygun maskeyi önermesidir.

Maske çeşidi, hastanın BPAP tedavisine uyum sağlamasında en önemli etkenlerden biridir. Maskenin tasarımı, boyutu ve yapıldığı malzeme de tedavi sürecini olumlu ya da olumsuz etkileyebilir.

BPAP Cihazı Kullananların Sık Sorduğu Sorular Nelerdir?

Hekim Önerisi Olmadan BPAP Cihazı Alınabilir mi?

Hekim önerisi olmadan BPAP cihazı kullanmak doğru değildir. KOAH ile birlikte uyku apnesi de olan bir hastanın önce göğüs hastalıkları ya da uyku hekimine başvurması gerekir. Uyku laboratuvarında hastanın uykudaki solunumu bir gece boyunca izlenir ve uygun cihaz ile basınç değerleri belirlenir. Bu değerler klinik ortamda belirlenmeden kişinin kendisi tarafından ayarlanan bir cihaz hastayı ciddi şekilde tehlikeye atabilir.

BPAP S ve BPAP ST Cihazı Arasındaki Fark Nedir?

BPAP S ve BPAP ST cihazlarının ikisi de iki seviyeli pozitif hava yolu basıncı üretir ve her ikisinde de IPAP ile EPAP ayarlanabilir. Aradaki temel fark, BPAP ST cihazında ayarlanabilen yedek solunum sayısı ve nefes alma süresidir. Hasta kendiliğinden yeterli sayıda nefes almazsa BPAP ST cihazı nefesi kendisi başlatır. BPAP S cihazında ise nefesler yalnız hastanın kendi solunumuyla tetiklenir. Kendiliğinden solunumu ya da tetikleme gücü yetersiz olan ve uykuyla ilişkili solunum sorunu bulunan hastalarda BPAP ST cihazı tercih edilir.

BPAP ST Cihazında Ayarlar Değiştirilirse Ne Olur?

BPAP ST cihazında solunum sayısı (frekans) sıfıra ayarlandığında cihaz BPAP S moduna benzer şekilde çalışır. Ancak iki mod arasında tetikleme, nefes alma süresi ve basınç yükselme hızı gibi başka ayarlar da farklı olabilir. Bu nedenle iki modda ölçülen AHI değerleri aynı çıkmayabilir. Cihaz ayarlarının hasta ya da yakınları tarafından değiştirilmesi doğru değildir. Ölçülen değerlerde sorun görülüyorsa durum hekimle paylaşılmalı ve ayarlar hekim tarafından yeniden düzenlenmelidir.

İleri Evre KOAH Hastası Taşınabilir Oksijen Konsantratörü Kullanabilir mi?

Oksijene bağlı ileri evre KOAH hastaları için taşınabilir cihaz seçilirken cihazın kapasitesi ve hastanın günde kaç saat oksijen kullandığı önemlidir. Taşınabilir oksijen konsantratörlerinin çoğu pulse dose (darbeli akış) sistemiyle çalışır. Bu sistem, oksijen ihtiyacı yüksek olan ya da sürekli akışa ihtiyaç duyan hastalarda yeterli olmayabilir. Bu hastalar için sürekli akış sağlayan cihazlar ya da taşınabilir oksijen tüpleri daha uygun olabilir. Hangi cihazın uygun olduğu hekimle, gerekirse yürürken oksijen düzeyi ölçülerek belirlenmelidir.

BPAP Kullanmasına Rağmen Nefes Darlığı Artan Hasta Ne Yapmalı?

BPAP cihazını ve oksijeni düzenli kullanmasına rağmen nefes darlığı artan, hareket etmekte zorlanan ve cihazdan sonra rahatlama hissetmeyen hasta vakit kaybetmeden hekimine başvurmalıdır. Bu durum hastalığın ilerlediğini, bir enfeksiyonu ya da cihaz ayarlarının yeniden düzenlenmesi gerektiğini gösterebilir.