Icerige gec / Skip to content
English

Bası Yaralarına Karşı Yatak Çeşitleri Nelerdir?

Yatar pozisyondayken vücudun ağırlığı yatağa temas eden bölgelere basınç uygular. Yatağa bağımlı bir hastanın cildinin bir bölümü sürekli basınç altında kalırsa bir süre sonra o bölgede kızarıklık oluşabilir. Basınç en çok kemik çıkıntılarının yatağa temas ettiği bölgelerde oluşur. Topuk, dirsek, kuyruk sokumu ve kalça bölgelerinde kızarıklık daha sık görülür, çünkü bu bölgeler yatağa daha yüksek basınçla ve daha uzun süre temas eder. Önlem alınmazsa kızarıklık olan bölgelerde kısa sürede bası yaraları oluşmaya başlar. Bası yaralarının tedavisi uzun sürer ve masraflıdır. Yaralar hasta için ölümcül riskler bile oluşturabilir. Bu nedenle önlemlerin yara oluşmadan önce alınması gerekir. Yaraların hastada bıraktığı hasar ve tedavi masrafları hasta yakınlarını da ciddi şekilde zorlar. Alınabilecek en önemli önlemler, hastanın pozisyonunun düzenli aralıklarla (genellikle iki saatte bir) değiştirilmesi ve bası yarasını önlemeye yönelik özel yatakların kullanılmasıdır.

Bası Yarası Neden Oluşur?

Yatağa ya da tekerlekli sandalyeye bağımlı kişilerin uzun süre aynı pozisyonda kalması, vücut ağırlığının hep aynı bölgelere basınç uygulamasına neden olur. Basınç altındaki bölgelerde kan dolaşımı ve doku beslenmesi bozulur, deri ve deri altı dokusu hasar görür ve sonunda bası yarası açılır. Sürtünme de yara oluşumunu kolaylaştırır. İdrar, ter ve dışkının ciltle teması yaraların oluşmasını hızlandırabilir. Açılan yarada enfeksiyon gelişmesi de sık görülür. Enfeksiyon, zaten durumu ağır olan hastanın sağlığını daha da kötüleştirebilir.

Bası yarasına yatak yarası da denir. Tıptaki adı dekübitüs ya da dekübit ülseridir. Bu nedenle bası yarasını önlemeye yönelik havalı yataklara anti-dekübit yatak da denir. Sürekli yatan hastalarda kemikler ile yatak arasında kalan yumuşak dokular vücut ağırlığı nedeniyle basınç altında kalır. Basınç altındaki dokulara giden kan akışı azalır, hücrelere ulaşan besin ve oksijen de azalır. Bir süre sonra hücreler ölmeye başlar ve yatak yarası oluşur. Bası yaraları hastalarda görülen kronik yaraların önemli bir kısmını oluşturur.

Bası yarasının oluşumunu hızlandıran başka nedenler de vardır. Cildin ıslak olması, vücut sıcaklığının yüksek olması, sürtünme, kırışık çarşaf kullanımı, beslenme sorunları ve vitamin eksikliği yara oluşumunu hızlandırır. Şeker hastalığı ve kan dolaşımı bozuklukları gibi hastalıklar da bası yarası riskini artırır.

Bası Yarasını Önlemek İçin Hangi Yatak Kullanılır?

Bası yarasını önlemek için kullanılabilecek en önemli medikal ürün havalı yataktır. Havalı yatak, sürekli yatmak zorunda olan hastaların en çok ihtiyaç duyduğu ürünlerden biridir ve ciltte bası yarası oluşmasını önlemek amacıyla kullanılır. Havalı yataklar hastanın yattığı yatağın üzerine serilir. Şişirme motoru, hava boruları ve şişme yatak olmak üzere üç parçadan oluşur.

Havalı Yatak Çeşitleri Nelerdir?

Havalı yataklar tasarımlarına ve işlevlerine göre üçe ayrılır:

  • Baklava tipi havalı yatak
  • Boru tipi havalı yatak
  • Pozisyon veren havalı yatak

Baklava Tipi Havalı Yatak Nedir?

Baklava tipi havalı yataklar adını baklava dilimi şeklindeki hava kanallarından alır. Bir sıra hava kanalı şişirilirken diğer sıra söndürülür. Böylece hastanın cildine uygulanan basıncın yeri değişir. Sönen hava kanallarına denk gelen bölgelerde kan akışı hızlanır, dokulardaki hücrelere ulaşan oksijen ve besin artar. Yatak yarası oluşumu bu şekilde önlenmeye çalışılır. Piyasadaki en uygun fiyatlı havalı yataklar baklava tipi olanlardır.

Boru Tipi Havalı Yatak Nedir?

Boru tipi havalı yataklar adını boru şeklinde, birbirine paralel yerleştirilmiş hava kanallarından alır. Çalışma prensibi baklava tipi havalı yatağa benzer. Bir hava kanalı şişirilirken diğeri söndürülür ve ciltteki basıncın yeri değişir. Basıncın azaldığı bölgelerde kan akışı hızlanır ve yatak yarası oluşumu önlenmeye çalışılır. Boru tipi havalı yataklar basıncı baklava tipi yataklara göre daha iyi dağıttığı için daha çok tercih edilir.

Boru tipi havalı yatakların piyasada birkaç çeşidi bulunur. Bazıları A+B, bazıları A+B+C sistemiyle çalışır. A+B sistemli yataklar A+B+C sistemli yataklara göre daha uygun fiyatlıdır.

A+B ve A+B+C Boru Tipi Havalı Yatakların Farkı Nedir?

A+B sistemli havalı yataklarda şişirme motorunun üzerinde iki hava çıkışı bulunur. Hava kanallarının bir sırası şişirilirken diğer sırası söndürülür ve ciltteki basıncın yeri bu şekilde değişir. A+B+C sistemli yataklarda ise şişirme motorunda birbirinden bağımsız üç hava çıkışı, yatakta da üç hava girişi vardır. Motor hava kanallarını birbirinden bağımsız olarak sırayla yönetir. Birinci kanal şişerken ikinci kanal sönmeye başlar, üçüncü kanal ise neredeyse tamamen sönmüş olur. Böylece yatakta bir dalgalanma hareketi oluşur. Şişme ve sönme bütün kanallarda sırayla devam eder, ciltteki basınç daha etkili şekilde değişir ve dokuların kanlanması kolaylaşır.

Üreticiler A+B sistemli yatakların daha çok birinci ve ikinci evre bası yaralarında, A+B+C sistemli yatakların ise daha ileri evrelere kadar etkili olduğunu belirtir. A+B+C sistemli yataklar bası yarasını önlemede genellikle daha başarılı kabul edilir. Hangi yatağın uygun olduğuna hastanın durumuna göre hekimle birlikte karar verilmelidir.

Ventilasyon Özellikli Boru Tipi Havalı Yatak Nedir?

Ventilasyon özellikli havalı yataklar hastanın yattığı yüzeye sürekli hava üfler. Böylece cildin kuru kalmasına yardımcı olur, kızarıklık ve yara riskini azaltır. Piyasadaki boru tipi havalı yatakların çoğunda ventilasyon özelliği yoktur.

Pozisyon Veren Havalı Yatak Nedir?

Sürekli yatan hastaların düzenli aralıklarla sağa ve sola çevrilmesi gerekir. Böylece cilde uygulanan basıncın yeri değişir ve yatak yarası oluşumu önlenir. Bu işlemin gece gündüz yapılması hasta bakıcılar ve refakatçiler için oldukça zordur. Hastanın belirli bir açıyla sürekli olarak sağa ve sola yatmasını sağlayan havalı yataklar vardır. Bunlara pozisyon veren havalı yatak ya da pozisyonlu havalı yatak denir.

Pozisyon veren havalı yataklar hastayı yatak yarası riskinden korur ve açılmış yaraların iyileşmesine yardımcı olur. Doğru ayarlanıp kullanıldığında bası yaralarına karşı en etkili korumayı sağlar. Bu yataklar hastanın pozisyonunu değiştirse de bakımın ve cilt kontrolünün yerine geçmez.

Pozisyonlu havalı yatakların hava kanalları boru tipidir. A+B sistemiyle ve A+B+C sistemiyle çalışan modelleri vardır. Boru tipi havalı yataklardan farkı, hastayı sürekli olarak belirli bir açıyla sağa ve sola yatırmasıdır. Böylece basınç altındaki bölgeler değişir ve yara oluşumu önlenir.

Boru tipi havalı yataklarda olduğu gibi pozisyon veren havalı yatakların da ventilasyonlu ve ventilasyonsuz çeşitleri vardır. Bası yaralarına karşı en yüksek koruma için ventilasyonlu modeller tercih edilmelidir. A+B+C sistemli, ventilasyonlu ve boru tipi hava kanallı pozisyon veren havalı yataklar en etkili korumayı sağlar ve mevcut bası yaralarının daha kısa sürede iyileşmesine yardımcı olabilir.

Havalı Yatak Kullananların Sık Sorduğu Sorular Nelerdir?

Baklava Tipi ve Boru Tipi Havalı Yatak Arasındaki Fark Nedir?

Boru tipi havalı yataklar basıncı baklava tipi yataklara göre daha çok azaltır, bu nedenle daha çok tercih edilir. Baklava tipi yataklar daha uygun fiyatlıdır. Boru tipi yatakların bir de pozisyon veren modelleri vardır. Hasta uzun süre yatağa bağımlı kalacaksa ya da bası yarası riski yüksekse boru tipi ya da pozisyon veren bir yatak daha uygun olabilir.

SGK Havalı Yatak İçin Ödeme Yapar mı?

SGK, hekim raporuyla havalı yatak için Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) belirlenen tutar kadar ödeme yapar. Kurum ödemesi çoğu zaman yatağın fiyatının altında kalır. Ventilasyon gibi ek özellikleri olan yatakların fiyat farkı hasta tarafından ödenir. Güncel ödeme tutarı ve koşulları SUT’tan öğrenilebilir.

Havalı Yatak İleri Evre Bası Yaralarını İyileştirir mi?

Havalı yatak, özellikle pozisyon veren ve ventilasyonlu modeller, bası yaralarının iyileşmesine yardımcı olur. Ancak yatak tek başına yarayı iyileştirmez. İleri evre bası yaralarında yara bakımı, beslenme, cildin kuru tutulması ve düzenli pozisyon değişimi birlikte yürütülmelidir. Tedavi hekimin ve yara bakım uzmanının önerilerine göre yapılmalıdır. Cilt kuruluğuna bağlı yaralarda hekimin önerdiği cilt bakım ürünleri de kullanılmalıdır.

Havalı Yatağın Boruları Neden Patlar?

Boruların sık patlamasının nedenleri arasında yatağın yanlış yerleştirilmesi, yatağın altındaki sert ya da keskin yüzeyler ve düşük kaliteli malzeme sayılabilir. Yatak, kullanım kılavuzunda belirtildiği şekilde düzgün yerleştirilmelidir. Bazı havalı yataklarda yalnız zarar gören hücrenin değiştirilmesi mümkündür. Bu hücre değişimi özelliği her modelde bulunmaz, bu nedenle yatak seçilirken özelliklerine dikkat edilmelidir. Teknik servis ağı geniş olan bir marka tercih edilmesi, ileride yaşanabilecek sorunlarda kolaylık sağlar.