Icerige gec / Skip to content
English

Ateş Ölçer (Termometre) Çeşitleri Nelerdir? Nasıl Kullanılır?

Ateş ölçer (termometre), her evde ve sağlık kuruluşunda bulunan, vücut sıcaklığındaki değişimleri tespit etmeye yarayan bir medikal cihazdır. Kullanım şekline ve alanına göre farklı çeşitleri vardır, ancak hepsinin amacı sıcaklığı doğru ölçmektir. Vücut sıcaklığındaki değişim sağlıkla ilgili değişimlerin de habercisidir; örneğin enfeksiyon durumunda vücut, zararlı mikroorganizmalarla mücadele etmek için sıcaklığını yükseltir. Vücut sıcaklığını ölçmek için üretilen termometrelerin (ateş ölçerlerin) yanında ortamın veya cisimlerin sıcaklığını ölçen laboratuvar ve endüstri termometreleri de vardır. Bu yazıda sağlık alanında kullanılan termometreler ele alınmaktadır.

Ateş Ölçer (Termometre) Nasıl Ortaya Çıktı?

Tıbbi termometrenin öncüsü, Galileo Galilei’nin 1500’lü yılların sonlarında geliştirdiği ve termoskop olarak adlandırılan alettir. 1600’lü yılların başında İtalyan hekim Santorio Santorio, 1625’te yayımladığı eserinde de anlattığı gibi termoskopa ölçek ekleyerek vücut sıcaklığının sayısal olarak ölçülmesini sağlamıştır. Yaklaşık dört asırdır kullanılan ateş ölçerler, günümüzde farklı çeşitleri ve kullanım şekilleriyle ihtiyaca yönelik çözümler sunmaktadır.

Ateş Ölçer (Termometre) Çeşitleri Nelerdir?

En çok bilinen termometre çeşitleri cıvalı, alkollü ve dijital termometrelerdir. Eskiden dijital ürünler az üretildiği için cıvalı termometreler yaygın olarak kullanılıyordu. Teknolojinin gelişmesiyle dijital ürünler yaygınlaştı ve cıvanın sağlığa ve çevreye verdiği zarar nedeniyle bugün çoğunlukla dijital modeller tercih ediliyor. Dünya Sağlık Örgütü cıvalı ateş ölçerlerin kullanımdan kaldırılması çağrısında bulunmuş, cıva kullanımını sınırlayan Minamata Sözleşmesi de cıvalı termometrelerin üretiminin ve ticaretinin 2020’den itibaren aşamalı olarak sonlandırılmasını öngörmüştür. Dijital olmayan modeller arasında yaygın kullanılan çeşit, göstergesi genellikle kırmızı renkli alkolden oluşan alkollü termometredir.

Dijital modeller de kendi içinde birkaç çeşide ayrılır. En çok bilineni kızılötesi ışınla temassız ölçüm yapan cihazlardır. Bunun dışında ısı sensörünün cilde temasıyla çalışan cihazlar ve bebekler için emzik şeklinde üretilmiş termometreler de vardır.

Dijital termometreler ölçüm sonucunu genellikle üzerindeki küçük bir LCD ekranda gösterir. Bazıları ölçüm sonuçlarını hafızasına veya kablolu ya da kablosuz bağlantıyla bilgisayara kaydedebilir. Termometrenin özel yazılımı varsa kaydedilen sonuçlardan rapor alınabilir. Bazı termometrelerde nem ve basınç ölçümü gibi ek özellikler de bulunur.

Cıvalı veya Alkollü Cam Termometre

Cıvalı termometreler uzun yıllar en çok kullanılan ateş ölçerler arasında yer almıştır. Ancak cam olmaları, kolay kırılmaları ve kırıldıklarında ortaya çıkan cıvanın zehirli etkisi nedeniyle kullanımları giderek azalmıştır. Cam bir borunun içine doldurulan cıvayla ölçüm yapan bu termometrelerin çalışma prensibi, ısınan cıvanın genleşmesine dayanır. Cam borudaki cıva vücut ısısıyla genleşerek yükselir ve borunun üzerindeki derece çizgileri sıcaklığın okunmasını sağlar. Aynı prensip alkollü modeller için de geçerlidir: renkli alkol vücut ısısıyla genleşerek yükselir ve sıcaklık camın üzerindeki derecelendirmeden okunur. Alkollü cam termometre kırıldığında sızan alkol cıva gibi zehirlenmeye yol açmaz; bu nedenle cıvalı modele göre daha az risklidir.

Cam termometrelerin ölçüm süresi dijital termometrelere göre çok daha uzundur. Dijital termometrelerde ölçüm saniyeler içinde tamamlanırken cam termometrelerde bu süre 2 ile 5 dakikaya kadar uzayabilir.

Dijital Termometre

Dijital termometreler diğer çeşitlere göre daha fazla tercih edilir. Bunun en önemli nedeni hızlı ölçüm yapmalarıdır. Temassız ölçüm yapan dijital termometreler ayrıca hijyeniktir ve dijital termometreler cıva gibi zehirli bir madde içermez.

Dijital termometrelerin ölçüm şekilleri farklı prensiplere dayanır ve cihazların tasarımı da buna göre yapılır. Bu prensipler arasında NTC (sıcaklıkla direnci azalan termistör), PTC (sıcaklıkla direnci artan termistör), RTD (dirençsel sıcaklık sensörü) ve kızılötesi ışın sayılabilir. Evlerde ve sağlık kuruluşlarında en çok kullanılan ateş ölçerler kızılötesi ışın prensibiyle çalışan cihazlardır.

Kızılötesi termometrelerin kullanım şekline göre birkaç çeşidi vardır. Bazı modeller yalnızca alın gibi düz cilt yüzeylerinden ölçüm yapar, bazıları ise hem alından hem de kulaktan ölçüm yapabilir. Bazı kızılötesi termometreler sıvıların ve sert yüzeylerin sıcaklığını da ölçebilir. Bu özellikteki cihazlarla bebeğe veya hastaya verilecek mamanın, banyo suyunun ya da sıcak ve soğuk kompres için kullanılan termo jellerin sıcaklığı ölçülebilir. Kızılötesi termometreler temassız çalıştığı için aynı cihaz farklı kişilerde hijyenik şekilde kullanılabilir.

Ateş Ölçer (Termometre) Seçiminde Nelere Dikkat Edilir?

Termometre satın almadan önce nerede, hangi sıklıkta ve hangi amaçla kullanılacağına karar verilmelidir. Sağlık kuruluşları hijyen açısından cam termometreleri genellikle tercih etmez. Bazı termometrelerin uç kısmı değiştirilebilir veya tek kullanımlık koruyucu kılıfla kullanılabilir; bu tip ürünler temizlik açısından avantaj sağlar. Ev tipi bir cihaz, yoğun kullanılan bir sağlık kuruluşunda yeterli olmayabilir.

En önemli özellik ölçüm doğruluğudur. Dijital ürünlerde pil veya batarya durumu da göz önünde bulundurulmalıdır. Pilli cihazlar şarj edilebilir pillerle de kullanılabilir. Dahili bataryalı cihaz tercih edilecekse bataryanın nasıl şarj edildiği ve şarj adaptörünün cihazla birlikte verilip verilmediği kontrol edilmelidir. Dolu pil veya bataryayla yaklaşık kaç ölçüm yapılabileceği cihazın kullanım kılavuzunda yazar. İlerde yaşanabilecek teknik sorunlara karşı ürünün faturası ve garanti belgesi mutlaka alınmalıdır.

Ateş Ölçerken Nelere Dikkat Edilir?

Ateş ölçerken en önemli konulardan biri ölçüm yapılan yerdir. Cıvalı veya alkollü bir termometreyle ağızdan ölçüm yapılacaksa, ölçümden en az yarım saat önce sıcak ya da soğuk bir şey yenilip içilmemelidir. Termometre dilin bir tarafının altına yerleştirilir ve dudaklar kapalı şekilde yaklaşık 3 dakika beklenir. Koltuk altından ölçümde koltuk altının terli olmaması gerekir; termometre yerleştirildikten sonra koltuk altı kapalı şekilde yaklaşık 5 dakika beklenir. Rektal ölçümde yaklaşık 2 dakika yeterlidir. Vücutta ölçüm yapılan yere göre farklı sonuçlar elde edildiği unutulmamalıdır; rektal ölçüm genellikle en yüksek, koltuk altı ölçümü ise en düşük değeri verir.

Termometreler bitmek üzere olan pil veya bataryayla kullanılmamalıdır, aksi halde yanlış sonuç gösterebilir. Her marka ve model cihazın ölçüm şekli farklı olduğu için cihaz kullanılmadan önce kullanım kılavuzu mutlaka okunmalıdır. Örneğin ölçümün başladığını veya bittiğini bildiren sesli uyarılar cihazdan cihaza değişir.

Kızılötesi Termometre Cilde Ne Kadar Uzaklıkta Tutulmalıdır?

Kızılötesi termometrelerde ölçüm mesafesi cihaza göre değişir ve mesafe değiştikçe ölçüm sonucu da değişebilir. Bu nedenle ölçüm, kullanım kılavuzunda belirtilen mesafede yapılmalıdır. Birçok modelde bu mesafe birkaç santimetredir. Ölçüm sırasında saç, ter, makyaj veya şapka gibi ölçümü etkileyebilecek etkenler ortadan kaldırılmalıdır.

Termometre Neden Fahrenheit Gösterir?

Bazı dijital termometreler sıcaklığı santigrat (°C) yerine Fahrenheit (°F) cinsinden gösterecek şekilde ayarlanmış olabilir. Örneğin 100,9 °F yaklaşık 38,3 °C’ye karşılık gelir. Ölçü birimi, kullanım kılavuzunda anlatıldığı şekilde genellikle bir tuşa basılı tutularak değiştirilebilir.

Dijital Termometrenin Cilde Temas Eden Ucu Neyden Yapılır?

Cilde temas ederek ölçüm yapan dijital termometrelerin ucunda ısıya duyarlı elektronik bir sensör bulunur. Sensör genellikle ısıyı iyi ileten metal bir uç ile korunur. Ucun her kullanımdan sonra kılavuzda önerildiği şekilde temizlenmesi hijyen açısından önemlidir.