Icerige gec / Skip to content
English

Astım Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Astım, hava yollarında süregelen bir iltihaplanma (inflamasyon) ile seyreden, hava yollarının duyarlılığını artıran ve daralmayla birlikte nefes almayı zorlaştıran kronik bir hastalıktır. Astımda hava yollarını saran kasların kasılmasına bronş kasılması (bronkospazm) denir ve bu durum hastalığın en belirgin özelliklerinden biridir. Aşırı duyarlı hale gelen hava yolları iltihaplı, şiş ve kızarık olabilir. Bu nedenle bazı dış etkenler daralmaya neden olabilir ve nefes almayı zorlaştırabilir. Astım alerjiyle ilişkili olabildiği gibi enfeksiyonlar da astım belirtilerini başlatabilir. Hırıltılı solunum ve tekrarlayan öksürük sık görülen belirtilerdendir. Astım her yaşta görülebilir, ancak vakaların önemli bir kısmı çocukluk döneminde başlar. Bazı kaynaklara göre vakaların yaklaşık %30’u yaşamın ilk birkaç yılında ortaya çıkar. Son yıllarda dünya genelinde alerjik hastalıkların ve astımın görülme sıklığı artmaktadır. Bunun nedenleri arasında kapalı ortamlarda geçirilen sürenin artması, kırsaldan şehre göç, doğal yaşamdan ve sağlıklı beslenmeden uzaklaşma, tütün ürünleri kullanımı ve kimyasal temizlik malzemelerinin yaygınlaşması gibi etkenler gösterilmektedir. Yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen bu hastalığın kesin bir tedavisi yoktur. Ancak hastanın özelliklerine göre belirlenen tedavilerle hastalık kontrol altında tutulabilir.

Ataklar şeklinde kendini gösteren astımda her hastanın durumuna göre farklı tedavi yöntemleri belirlenebilir. Hekimler gerekli tetkikleri yaptıktan sonra hastanın yaşını, kilosunu, fiziksel durumunu ve diğer hastalıklarını birlikte değerlendirerek bir tedavi planı belirler. İlaç tedavisinin yanında yaşam şeklindeki değişiklikler de belirtileri azaltmaya yardımcı olur. Tedavinin temelinde hastalığın belirtilerinin sıklığı ve şiddeti vardır. İlaç dozları gerektiğinde buna göre hekim tarafından değiştirilir.

Astımda alerjen partiküller, toz, koku, polen, soğuk hava, duman ve fiziksel efor gibi etkenler hava yollarındaki kasların kasılmasına neden olabilir. Ayrıca hava yollarında mukus (balgam) üretimi artar. Hem hava yollarının daralması hem de yapışkan bir vücut sıvısı olan mukusun artmasıyla solunum güçlüğü, hırıltı ve öksürük ortaya çıkar. Bu belirtiler atak şeklinde gelişir. Astım atakları alerjiye bağlı olabileceği gibi alerjiden bağımsız olarak da gelişebilir. Hastaların hava yollarında mikrobik olmayan bir iltihap bulunur.

Astım, alevlenme diye adlandırılan dönemlerle kendini gösterir. Alevlenmeye neden olabilecek etkenler ortaya çıktığında hırıltılı nefes alma, öksürük nöbetleri, göğüste sıkışma veya ağrı ve nefes darlığı gibi şikayetler görülebilir.

Astımın Nedeni Nedir?

Astımın kesin nedeni bilinmemektedir. Genel kabul gören görüş, hava yolları doğuştan duyarlı olan kişilerde çevresel koşulların da etkisiyle astımın ortaya çıktığı yönündedir. Ailede astım veya alerjik hastalık bulunması astım riskini artırır. Astımın kalıtımı tek bir genle değil, birden fazla genin etkisiyle (poligenik) gerçekleşir. Genetik yatkınlık tek başına yeterli değildir, çevresel etkenler de hastalığın ortaya çıkmasında rol oynar. Çocukluk döneminde geçirilen bazı viral solunum yolu enfeksiyonlarının da astım gelişimiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Astımı tetikleyen etkenlerden bazıları şunlardır:

  • Polenler
  • Evcil hayvan döküntüleri
  • Toz akarları
  • Aşırı sıcak hava
  • Aşırı soğuk hava
  • Fiziksel efor
  • Hava kirliliği
  • Kimyasal kokular
  • Duman
  • Obezite
  • İşlenmiş ve sağlıksız yiyecekler
  • Stres
  • Duygudurum bozuklukları
  • Reflü
  • Viral hastalıklar

Astımın tipik belirtisi, hava yollarının iç yüzeyindeki şişlik ve kasılma nedeniyle daralmasından kaynaklanan ve zaman zaman ortaya çıkan (epizodik) nefes darlığıdır. Enfeksiyonlar, alerjiler ve psikolojik etkenler de bu hastalıkta rol oynayabilir.

Astım Nasıl Tedavi Edilir?

Astım tedavisinde çoğunlukla inhaler adı verilen ve ilacın solunarak alınmasını sağlayan medikal ürünler kullanılır. İnhaler ile ilaç doğrudan hava yollarına ulaştığı için düşük dozla daha fazla etki elde edilebilir. Bu şekilde ilacın kan dolaşımına geçtikten sonra vücudun genelinde oluşturabileceği yan etkiler (sistemik yan etkiler) de azaltılmış olur. Astım ilaçları genel olarak iki gruba ayrılır: hastalığı uzun süre kontrol altında tutmak için düzenli kullanılan koruyucu (kontrol edici) ilaçlar ve atak sırasında hızlı rahatlama sağlayan kurtarıcı ilaçlar. Hangi ilacın ne sıklıkla kullanılacağına hekim karar verir. Alerjik astımı olan hastaların bir kısmında ilaç tedavisi ve korunma yöntemleri yeterli olmayabilir ve alerji aşısı tedavisi (immünoterapi) gerekebilir.

Basınçlı ölçülü doz inhalerlerinin etkinliğini artırmak için aerosol odacığı (spacer veya “chamber”) adı verilen tıbbi cihazlar kullanılabilir. İnhalerden çıkan ilaç önce bu odacığa dolar ve hasta ilacı buradan birkaç nefeste solur. Böylece ilacın püskürtülmesi ile nefes alınmasının aynı anda yapılması gerekmez. Büyük ilaç parçacıkları odacığın içinde kalır ve ağızda, boğazda daha az ilaç birikir. Bu sayede ilacın daha büyük kısmı akciğerlere ulaşır ve ilaca bağlı ağız ve boğaz yan etkileri azalır. Aerosol odacıkları, hastanın yaşına ve fiziksel durumuna göre farklı boyutlarda ve maskeli ya da ağızlıklı olarak üretilir. Genellikle bebek, çocuk ve yetişkin için küçük, orta ve büyük olmak üzere üç boyutta bulunur. Kullanımları kolaydır, ancak hangi boyutun ve modelin uygun olduğuna hekim ve eczacıyla birlikte karar verilmelidir.

Astım belirtileri özellikle çocuklarda hafif seyredebilir ve bir süre sonra tamamen kaybolabilir. Okul öncesi dönemdeki çocuklarda görülen hırıltılı solunum ataklarının bir kısmı geçicidir. Çocukların çoğunda astım hafif veya orta şiddettedir ve hekim kontrolünde takip edilmelidir. Yetişkinlerde ise astım çoğu zaman ömür boyu süren bir hastalıktır.

Tedavide, astımın kontrolünü zorlaştıran tetikleyicilerden uzak durmak gerekir. Kirli havada çalışmak, tütün ürünleri kullanmak veya dumana maruz kalmak gibi solunum sistemini doğrudan etkileyen durumlardan kaçınılmalıdır. Tütün ürünü kullanan kişiler astım ataklarını daha sık ve daha ağır yaşar. Hatta bazı durumlarda tedavilerine hastanede devam etmek zorunda kalabilirler. Tütün dumanı, astımın temel ilaçlarından olan inhaler kortikosteroidlere verilen yanıtı azaltır. Bu nedenle tütün dumanına maruz kalan kişilerin astım tedavisine daha az yanıt verdiği bilinmektedir.

Sanayileşmeyle kirlenen hava, kalabalık kapalı ortamlar, kapalı alanlarda tütün ürünlerinin kullanılması, bahar ve yaz aylarında artan polenler, evcil hayvan döküntüleri, havada bulunan hastalık yapıcı partiküller ve kapalı ortamlarda daha fazla zaman geçirilmesi bazı insanların sağlığını ciddi şekilde etkileyebilir. Kapalı ortamlarda havadaki partikülleri azaltmak için filtreli hava temizleyiciler kullanılabilir. Bu cihazlar ortam havasındaki toz, polen ve bazı alerjenleri azaltarak astımlı hastaların bulunduğu ortamlarda yardımcı olabilir. Ancak hava temizleyiciler tedavinin yerini tutmaz, tetikleyicilerden uzak durmak ve düzenli tedavi esastır.

Astımla İlgili Sık Sorulan Sorular Nelerdir?

Astım İlaçları Şişmanlatır mı, İştah Açar mı?

Hekimin önerdiği dozlarda kullanılan inhaler ilaçların kilo aldırma veya iştah açma etkisi yok denecek kadar azdır. Ağır ataklarda ağızdan veya iğneyle verilen kortizonlu ilaçlar ise iştahı artırabilir ve uzun süre kullanıldığında kilo artışına neden olabilir. Bu ilaçların süresi ve dozu hekim tarafından belirlenir.

Astım Hastası Hangi Sporları Yapabilir?

Astımı kontrol altında olan hastalar çoğu sporu yapabilir. Olimpiyat şampiyonu olmuş astımlı sporcular bile vardır. Tüplü dalış ise astımlı hastalarda risk taşıdığı için genellikle önerilmez ve mutlaka hekime danışılmalıdır. Eforla ortaya çıkan astım belirtileri varsa, egzersiz öncesinde ne yapılması gerektiği konusunda hekimden bilgi alınmalıdır.

Astım Hastaları Kaplıcaya Gidebilir mi?

Astım hastalarının kaplıcaya gitmesinde genel olarak bir sakınca yoktur. Ancak kaplıca ortamındaki sıcak ve buharlı hava bazı hastaları rahatsız edebilir. Duyarlı kişilerde aşırı nemli ortamlarda çoğalan küfler astım belirtilerini artırabilir.

Mağara veya Tuz Mağarası Tedavisi Yararlı mıdır?

Mağara veya tuz mağarası tedavisinin astımda yararlı olduğunu gösteren yeterli bilimsel kanıt yoktur. Mağara içindeki havanın özellikleri bazı astım hastalarını rahatsız edebilir. Bu uygulamalar hekimin önerdiği tedavinin yerine kullanılmamalıdır.

Akupunkturun Astım Tedavisinde Yeri Var mıdır?

Akupunktur uygulamalarının astım tedavisinde etkili olduğuna dair bilimsel bir kanıt yoktur.

Astım Hastaları Hangi Yiyecekleri Yememelidir?

Astımlı hastalar için özel bir diyet yoktur. Besin alerjisi yoksa yiyecek seçiminde kısıtlama yapmak gerekmez. Yine de olabildiğince sağlıklı ve doğal beslenmek önerilir.

Astım Hastaları Grip Aşısı Olmalı mıdır?

Astım hastalarına genellikle her yıl grip aşısı olmaları önerilir. Bu öneri özellikle 65 yaş üzerindeki ve orta veya ağır astımı olan hastalar için daha da önemlidir. Aşı zamanlaması ve uygunluğu için hekime danışılmalıdır.

Astım Hastaları Evcil Hayvan Besleyebilir mi?

Astımlı hastaların bir kısmında evcil hayvanlara karşı alerji vardır. Bu hastalarda tedavinin en önemli kısmı evcil hayvanı evden uzaklaştırmak ve evcil hayvanı olan kişilerle de yakın temastan kaçınmaktır. Evcil hayvanlara karşı alerji olmasa da alerji gelişebileceği için alerjik astımlı hastaların hayvan beslemesi önerilmez. Astım hastasının bulunduğu evde bir evcil hayvan varsa hayvan sokağa bırakılmamalıdır. En doğru yol, hayvanı seven iyi bir aile bularak sahiplendirmektir. Sahiplendirme süreci uzayacaksa geçici bir yuva bulunabilir.

Astım Hastalarının Deniz Kenarında Tatil Yapmasında Sakınca Var mıdır?

Astım hastalarının deniz kenarında tatil yapmasında bir sakınca yoktur. Ancak aşırı sıcak ve nemli hava herkes gibi astım hastalarını da rahatsız edebilir.

Astım Hastaları Hamilelikte İlaçlara Ara Vermeli midir?

Hamilelikte astım ilaçları kendi kendine bırakılmamalıdır. Kontrol altında olmayan astım, anne ve bebek için ilaçların kendisinden daha büyük bir risk oluşturabilir. Hamilelik planlanıyorsa veya hamilelik öğrenildiyse tedaviye nasıl devam edileceği hekimle konuşulmalıdır.

Astım Hastalığında Alerji Aşısının Yeri Nedir?

Alerji aşısı (immünoterapi) ancak seçilmiş bazı hastalarda düşünülebilir. Aşı uzun süreli bir koruma sağlamayı amaçlar. Hastaya uygun aşı yapılmazsa yeterince etkili olmadığı gibi bazı yan etkiler de görülebilir. Bu nedenle aşı uygulamalarına alerji uzmanları karar vermelidir.

Yıllarca Aynı İlaç Kullanılırsa Vücutta İlaca Karşı Direnç Oluşur mu?

Hekimin önerdiği şekilde kullanılan koruyucu astım ilaçlarına karşı vücutta direnç gelişmez. Hekim gerektiğinde ilacın dozunu veya türünü değiştirebilir. Kurtarıcı ilaçların önerilenden sık kullanılması ise astımın kontrol altında olmadığını gösterir ve hekime başvurmayı gerektirir.

Ağrı Kesiciler Astım Hastalarına Zarar Verir mi?

Bazı astım hastalarında aspirin ve benzeri bazı ağrı kesiciler (steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar) astım ataklarını tetikleyebilir. Bir ağrı kesiciyle astım belirtileri artan kişide aynı gruptaki diğer ağrı kesiciler de benzer etki yapabilir. Bu nedenle astım hastaları ağrı kesici kullanmadan önce hekime veya eczacıya danışmalıdır.

Astım İlaçları Çocuğun Büyümesini Engeller mi?

İnhaler kortizonlu ilaçlar, kullanımın ilk dönemlerinde bazı çocuklarda büyüme hızında hafif bir yavaşlamaya neden olabilir. Bu etki genellikle küçüktür ve hekim kontrolünde kullanılan ilaçların sağladığı fayda bu riskten çok daha büyüktür. Kontrol altında olmayan astım da çocuğun gelişimini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle ilaçlar hekimin önerdiği en düşük etkili dozda kullanılmalı ve çocuğun büyümesi düzenli olarak takip edilmelidir.

Astım Tedavisinde Bitkilerden ve Doğal Ürünlerden Yardım Alınabilir mi?

Bitkilerin ve doğal ürünlerin astım tedavisinde bilimsel olarak kanıtlanmış bir etkisi yoktur. Astım ilaçlarıyla birlikte kullanılan bitkisel veya doğal ürünlerin tedaviye olumlu ya da olumsuz etkisi olup olmayacağı net olarak söylenemez. Bu ürünler kullanılmadan önce hekime danışılmalıdır. Doğal ve dengeli beslenmenin ise uzun vadede genel sağlık üzerinde olumlu etkileri vardır.

Astım Hastalığının Kesin Tedavisi Var mıdır?

Astımın kesin bir tedavisi yoktur, ancak uygun tedaviyle tam olarak kontrol altına alınabilir. Bu durumda kişiler astım hastası değilmiş gibi yaşamlarını sürdürebilir. Ancak kronik bir hastalık olduğu için hayatın herhangi bir döneminde bir tetikleyici astım belirtilerini yeniden ortaya çıkarabilir.

Astım Kronik Bronşite veya KOAH’a Dönüşür mü?

Astım, kronik bronşit ve KOAH farklı hastalıklardır ve astım KOAH’a dönüşmez. Ancak uzun süre kontrol altında tutulmayan astımda hava yollarında kalıcı daralma gelişebilir. Bazı hastalarda ise astım ve KOAH bir arada bulunabilir. Bu nedenle astımın düzenli tedavi edilmesi ve tütün ürünlerinden uzak durulması önemlidir.

Astım Hastalarının Ne Sıklıkla Doktora Gitmesi Gerekir?

Astım belirtileri artıyorsa, kurtarıcı ilaca her zamankinden sık ihtiyaç duyuluyorsa veya belirtiler birkaç gün boyunca azalmıyorsa hekime başvurulmalıdır. Konuşmayı zorlaştıran nefes darlığı, dudaklarda morarma veya kurtarıcı ilaca rağmen geçmeyen bir atak varsa vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Astım tam kontrol altındaysa, hekimin belirlediği aralıklarla, genellikle birkaç ayda bir kontrole gitmek yeterlidir.

Astım Tanısı İçin Hangi Testler Yapılır?

Solunum fonksiyon testi, peak flow metre (PEF metre) ile ölçüm, alerji testleri, metakolin testi, burun salgısı incelemesi ve akciğer grafisi astım tanısında kullanılabilecek tetkiklerdendir. Hekim bu testlerden önce hastanın ayrıntılı öyküsünü alır.

Sık Sık Solunum Fonksiyon Testi Yaptırmanın Zararı Var mıdır?

Hayır, solunum fonksiyon testinin bilinen bir zararı yoktur.

Astım Tanısı Koyduran Bir Kan Testi Var mıdır?

Tek başına astım tanısı koyduran bir kan testi yoktur. Kandaki eozinofil sayısı ve IgE düzeyi gibi bazı testler, astımın tipini belirlemeye ve tedaviyi planlamaya yardımcı olabilir.

Akciğer Filminden Astım Anlaşılır mı?

Hayır, akciğer filmi tek başına astım tanısı için yeterli değildir. Benzer belirtilere neden olabilecek diğer akciğer hastalıklarını ayırt etmek için istenir.

Astım Hastaları Diş Çektirebilir mi?

Diş çektirmenin astımlı hastalar için bir sakıncası yoktur. Ancak hastanın lokal anestezik (uyuşturucu) ilaçlara veya ağrı kesicilere karşı alerjisi varsa bu durum diş hekimine önceden bildirilmelidir.

Hava Temizleyicilerin Faydası Olur mu?

Filtreli hava temizleyiciler ortam havasındaki toz, polen ve bazı alerjenleri azaltabildiği için astım hastalarının bulunduğu ortamlarda yardımcı olabilir. Ancak hava temizleyiciler ilaç tedavisinin yerini tutmaz.

Ev Tipi Nemlendirici Astımlı Çocuklar İçin Faydalı mıdır?

Kuru havanın astım belirtilerini artırdığı bazı kişilerde nemlendiriciler rahatlama sağlayabilir. Ancak ortam neminin fazla artması küf ve toz akarlarının çoğalmasını kolaylaştırır ve bu durum astımı kötüleştirebilir. Bu nedenle nemlendirici kullanılıyorsa oda nemi bir nem ölçerle takip edilmeli ve genellikle %30 ile %50 arasında tutulmalıdır. Cihazın haznesi düzenli temizlenmeli ve üreticinin önerdiği su kullanılmalıdır. Nemlendiriciler ile astım ilacının solunarak alınmasını sağlayan nebülizatör cihazları birbirinden farklıdır. Çocuk için hangi cihazın uygun olduğuna, cihazın tedaviye uygunluğuna ve kullanım şekline çocuğun hekimi ile birlikte karar verilmelidir.

Astım Spreyini Önerilenden Fazla Kullanmanın Zararı Var mıdır?

Astım ilaçları hekimin önerdiği doz ve sıklıkta kullanılmalıdır. Kurtarıcı spreyin önerilenden sık kullanılması, astımın kontrol altında olmadığını gösterir ve ağır atak riskini artırabilir. Sık kullanım çarpıntı, titreme ve huzursuzluk gibi yan etkilere de yol açabilir. Bu durumda kendi kendine doz artırmak yerine hekime başvurulmalı ve tedavi yeniden değerlendirilmelidir. Kaygı (anksiyete) astım belirtilerini artırabilir ve nefes darlığı hissi kaygıyı tetikleyebilir. Bu nedenle kaygının tedavi edilmesi astım kontrolüne de katkı sağlar. Psikolojik destek her zaman ilaç tedavisi anlamına gelmez. Psikoterapi gibi ilaçsız yöntemler de seçenekler arasındadır ve uygun yöntem hekimle birlikte belirlenmelidir.

Astım Genetik Bir Hastalık mıdır?

Astımda genetik yatkınlığın önemli bir rolü vardır. Anne veya babasında astım ya da alerjik hastalık bulunan çocuklarda astım gelişme riski daha yüksektir. Ancak genetik yatkınlık tek başına astıma yol açmaz. Alerjenler, hava kirliliği, tütün dumanı ve enfeksiyonlar gibi çevresel etkenler de hastalığın ortaya çıkmasında rol oynar.

Tütün Ürünü Kullanmanın veya Tütün Dumanına Maruz Kalmanın Zararı Var mıdır?

Kesinlikle zararlıdır. Arada bir bile olsa tütün ürünü kullanmak veya tütün dumanına maruz kalmak astım belirtilerini tetikler.

Astımlı Çocuklar Büyüyünce Kendiliğinden İyileşir mi?

Çocukluk döneminde başlayan astım belirtileri bazı kişilerde erişkinliğe geçişle birlikte azalabilir. Ancak hayatın ilerleyen dönemlerinde belirtiler yeniden ortaya çıkabilir. Bu nedenle çocuk büyürken hastalık konusunda dikkatli olmak ve hastalığı kontrol altında tutmak gerekir.

Astım İş veya Okul Başarısını Engeller mi?

Doğru tedavi edilen ve kontrol altında tutulan astım, iş veya okul başarısını engellemez. Astımı olan pek çok iş insanı, siyasetçi, sanatçı, bilim insanı ve sporcu vardır.

Astım Cinsel Yaşamı Etkiler mi?

Doğru tedavi edilen ve kontrol altında tutulan astım cinsel yaşamı etkilemez.

Astım İdrar Kaçırmaya Neden Olur mu?

İdrar kaçırma ile astım arasında doğrudan bir ilişki yoktur. Ancak astım ataklarında görülen öksürük sırasında karın içi basıncı arttığı için özellikle kadın hastalarda idrar kaçırma görülebilir. Astım kontrol altına alındığı halde idrar kaçırma devam ediyorsa hekime başvurulmalıdır, çünkü idrar kaçırmanın nedeni farklı bir hastalık olabilir.