Icerige gec / Skip to content
English

Akülü Tekerlekli Sandalyelerin Çeşitleri Nelerdir?

Tekerlekli sandalyeler, fiziksel sorunları bulunan kişiler için büyük kolaylık sağlar. Çoğunlukla hasta transferi veya engelli bireylerin sosyal hayata katılabilmesi amacıyla kullanılır. Dünyada teknoloji geliştikçe ve üretim imkanları arttıkça yeni tekerlekli sandalye çeşitleri de piyasaya sunulmaktadır. Akülü tekerlekli sandalyeler (elektrikli tekerlekli sandalyeler) sıkça ihtiyaç duyulan engelli araçlarından biridir. Hem kullanıcıların hem de refakatçilerin işini kolaylaştırır ve engelli bireylere özgürlük sağlar. Cihazlar yıllar içinde tasarım ve işlev bakımından geliştirilmiş, hastanın fiziksel ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde çeşitlenmiştir. Metal gövde üzerine eklenen, aküyle çalışan motorlar sayesinde birçok işlevi yerine getirir. Standart özelliklerin yanında otonom sürüş sağlayabilen, yatağa dönüşebilen, bireyin engeline göre fiziksel destek sunabilen, kişiyi ayağa kaldırabilen ve merdiven çıkmasına yardımcı olabilen cihazlar da geliştirilmiştir. Yalnız yetişkinler için değil, çocuklar için de birçok model üretilmektedir.

Akülü Tekerlekli Sandalye Nedir?

Akülü tekerlekli sandalyeler, bir sakatlık veya rahatsızlık sonucunda yürüme güçlüğü çeken kişilerin hareket etmesini kolaylaştıran medikal cihazlardır. Piyasada motorlu tekerlekli sandalye veya elektrikli tekerlekli sandalye olarak da bilinir. Bir kumanda paneli üzerindeki kumanda kolu (joystick) ile kullanılır. Kumanda panelinde cihazın işlevlerini kontrol etmeyi sağlayan tuşlar ve ışıklı göstergeler bulunur; birçok modelde bu panel programlanabilir ve hız ile akü doluluk göstergeleri içerir. Motorun hangi tekerleği çevirdiğine göre önden, ortadan veya arkadan çekişli modeller vardır.

Akülü Tekerlekli Sandalye Çeşitleri Nelerdir?

Akülü tekerlekli sandalye çeşitleri şunlardır:

  • Arazi tipi akülü tekerlekli sandalye
  • Ayağa kaldıran akülü tekerlekli sandalye
  • Baş destekli akülü tekerlekli sandalye
  • Ev tipi akülü tekerlekli sandalye
  • Hafif akülü tekerlekli sandalye
  • Katlanabilir akülü tekerlekli sandalye
  • Kişiye özel üretilen akülü tekerlekli sandalye
  • Merdiven inip çıkan akülü tekerlekli sandalye
  • Refakatçi sürüşlü akülü tekerlekli sandalye
  • Scooter tipi akülü tekerlekli sandalye
  • Standart akülü tekerlekli sandalye

Standart akülü tekerlekli sandalyeler temel ihtiyaçları karşılayacak şekilde üretilir; teker büyüklüğü, motor gücü ve dönüş yarıçapı modele göre değişebilir. Bu modellerde genellikle ayak kaldırma, sırt yatırma veya koltuk yükseltme gibi özellikler bulunmaz ve fiyatları daha uygundur. Ev tipi modeller ise kapıların arasından geçebilecek ve yemek masasına yanaşabilecek ölçülerde üretilir; ev dışında alışveriş merkezi gibi düz zeminli kapalı alanlarda da rahatça kullanılabilir. Kişiye özel üretilen modeller, kullanıcının vücut ölçülerine ve engel durumuna göre özel oturma ve destek sistemleriyle hazırlanır.

Akülü Tekerlekli Sandalye Kullanıcıya Ne Sağlar?

Akülü tekerlekli sandalyeler hem engelli kişiler için hem de engelli kişilerin yakınları için fayda sağlar. Yalnız engelli bireylerin değil, diğer aile bireylerinin de özgürlüğünü artırır. Engelli bireylerin kendi kendilerine istediklerini yapabilmelerini mümkün hale getirir; kullanıcı dışarı çıkmak için her zaman bir refakatçiye ihtiyaç duymaz ve günlük işlerini tek başına halledebilir.

Engelli bireylerin hem evin içinde hem de dışında daha aktif bir yaşam sürebilmesi tekerlekli sandalyelerle mümkün olur. Evde kullanılan modeller hastanın ev içinde transferini sağladığı gibi banyo ve tuvalet amaçlı olarak da kullanılabilir. Akülü modeller ise gerek engelli bireyin kendisinin gerekse refakatçilerinin kontrolüyle bu imkanları mümkün kılar. Ek motorlar sayesinde sürüş dışında ayağa kaldırma gibi farklı işlevler de sağlanır. Engelli birey kemerlerle akülü tekerlekli sandalyeye sabitlenir; böylece düşme riski azalır. Kumanda paneli üzerinden kendisi veya refakatçisi ayağa kaldırma işlevini kullanabilir. Kullanıcıyı ayakta duruyormuş gibi dik konumlandıran cihazlar olduğu gibi, hastanın ihtiyacına göre bir miktar geriye doğru açılı konumlandıran cihazlar da vardır. Kişi ister evinde ister iş yerinde olsun, tekerlekli sandalye sayesinde ayağa kalkarak işlerini halledebilir. Kullanıcıyı ayağa kaldırmadan oturur şekilde yükselebilen cihazlar da mevcuttur.

Sürekli olarak tekerlekli sandalye kullanmak zorunda olan kişiler oturma konforunu çok iyi ayarlamalıdır. Gerekiyorsa jelli veya havalı minderlerle destek sağlanmalıdır. Kişide omurga eğriliği varsa rahatsızlığına uygun destek ürünleri tedarik edilmelidir. Aksi halde ciltte yaralar oluşabilir veya farklı sakatlıklar ortaya çıkabilir.

Akülü Tekerlekli Sandalye Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Bireylerin yaşadığı engel durumları farklıdır ve her birey farklı ihtiyaçlara sahiptir. Bu yüzden yürüme engeli bulunan herkes için tek tip tekerlekli sandalyeden bahsetmek mümkün olmaz. Farklı tasarımda, özellikte ve donanımda akülü tekerlekli sandalyelerin tedarik edilmesi gerekir. İhtiyaçlar ve bütçe doğru bir şekilde belirlenmeli, sonrasında doğru cihazlar ve donanımlar tedarik edilmelidir. Hatalı tercihler engelli bireyin hem maddi hem de manevi zarar görmesine yol açabilir. Örneğin uzun süre oturduğunda sırt veya bel ağrısı çeken kişiler için sırtı yatabilen, bacak ve ayak ağrısı yaşayanlar için ayaklığı kalkabilen ve ayarlanabilen modeller tercih edilebilir. Ayağa kaldıran akülü tekerlekli sandalyelerde ayağa kaldırma işlevinin manuel mi yoksa motorla mı yapıldığına dikkat edilmelidir. Ayağa kaldırma özelliği motorlu olanlarda bu işlev kumanda paneli üzerinden kontrol edilebilir.

Model tercihi yaparken dikkat edilmesi gereken bir diğer konu taşıma kapasitesidir. Kullanıcının kilosu, cihazın taşıyabileceği en yüksek ağırlığın altında kalmalıdır. Örneğin teknik şartnamelerini incelediğimiz modellerde taşıma kapasitesi 110 ile 130 kg arasındadır; daha ağır kullanıcılar için 150 kg ve üzerini taşıyabilen modeller de üretilmektedir.

Akü kapasitesi de çok önemlidir. Cihazın tam dolu akü ile ne kadar mesafe gidebildiği, fiyatı etkileyen en önemli konulardan biridir. Ayrıca gelecekte yeni akü tedarik ederken göz önüne alınması gereken bir konudur. Fiyatı kadar akünün ağırlığı ve boyutu da önemlidir; bu özellikler tekerlekli sandalyeyi taşırken karşımıza çıkar. Aküler küçük ve hafifse ve sandalyeden kolayca çıkarılabiliyorsa taşıma sırasında kolaylık sağlar. Tekerlekli sandalye araç bagajına konulacaksa özellikle küçük boyutlu ve hafif aküleri olan, kolayca katlanabilen hafif modeller tercih edilmelidir. İskeleti çok hafif malzemeden üretilen modeller mevcuttur. Bunların aküleri ve motorları da hem küçük boyutlu hem de hafif olarak üretilir; böylece standart akülü tekerlekli sandalyelere göre çok daha hafiftir.

Birçok ilde belediyeler, kamusal alanlara engelli araçları için şarj istasyonları kurmuştur. Akülü sandalyeler buralarda şarj edilebilir. Böylece bu bölgelerde akü bitmesi nedeniyle yolda kalma sorunu en aza iner.

Aküler kadar motorların da özellikleri önemlidir. İhtiyaç duyulan işlevleri sağlayan parça motordur. Bu nedenle model tercihi yaparken üzerinde hassasiyetle durulması gerekir. Tekerlekli sandalyeye eklenen motorların gücü ve özellikleri ihtiyaç duyulan işlevlere uygun olmalıdır. Örneğin yokuşlu bir bölgede kullanılacaksa motor gücünün yokuşu çıkabilecek seviyede olması gerekir.

Teknik şartnamelerini incelediğimiz modellerde örnek değerler şöyledir:

  • En yüksek hız: 6 km/saat ile 12 km/saat arası
  • Tek şarjla gidilebilen mesafe: 12 km ile 35 km arası
  • Çıkılabilen eğim: 12 derece
  • Akü: 2 adet, 12 V, 28 ile 32 Ah arası
  • Motor: 168 W’tan başlayan, çift motorlu modellerde motor başına 320-340 W’a kadar
  • Fren: Elektromanyetik
  • Dönüş yarıçapı: Yaklaşık 1 metre

Özel Kullanım Amaçlı Akülü Sandalyeler Nasıl Çalışır?

Fiziksel veya zihinsel olarak akülü sandalyeyi kontrol edemeyecek durumdaki hastalar için refakatçi sürüşlü akülü tekerlekli sandalyeler geliştirilmiştir. Hasta tekerlekli sandalyede otururken refakatçi arkada durarak, sandalyenin arkasındaki kumandayla cihazı yönlendirir. Hasta için ayrıca bir kumanda paneli eklenebilir.

Tekerlekli sandalye kullanan kişilerin tek başlarına tekerlekli sandalyeyle birlikte merdiven inebilmesi ve çıkabilmesi neredeyse imkansızdır. Bunun için geliştirilmiş bazı cihazlar vardır. Tekerlekli sandalyelerle birlikte kullanılan ve kullanıcısı üzerindeyken merdiven inip çıkmayı sağlayan cihazlarda güvenlik en üst düzeyde tutulur. Merdiven inip çıkma özelliği kendinden olmayan, ancak merdiven inme-çıkma cihazlarına bağlanarak kullanılabilen tekerlekli sandalyeler de mevcuttur.

Arazi tipi akülü tekerlekli sandalyeler bozuk yol şartlarında ve engebeli arazilerde verimli bir şekilde kullanılabilir. Motor gücü ve akü kapasitesi yüksek olduğundan her yolda kolaylıkla ilerleyebilir. Ön ve arka tekerleklerinin çapı büyüktür. Kullanıcıların zorlu yol şartlarında da kolay bir şekilde hareket edebilmesi için geliştirilmiştir.

Kullanılacak zemine, eğime, gidilecek mesafeye, kullanıcının ağırlığına ve rahatsızlıklarına uygun donanımda cihazlar tercih edilmelidir. Tekerlekli sandalyenin standart ve opsiyonel özellikleri incelenmelidir. Toprak veya asfalt zeminler için farklı özelliklerde tekerlekli sandalyeler üretilmiştir; akü kapasiteleri de buna uygun olmalıdır. Eğimin fazla olduğu yerlerde kullanılacak cihazın motor ve akü kapasitesinin yüksek olması gerekir. Yalnız motorlar ve aküler değil, tekerlekler ve metal aksam da koşullara uygun olmalıdır. Cihaz hem engelli bireyin ihtiyaçlarını karşılamalı hem de kullanım alanına uygun olmalıdır.

Lastikler, Kolçaklar ve Devrilme Riski Nasıl Değerlendirilmelidir?

Şişme lastikler yolu daha yumuşak hissettirir ancak delici bir cisimle patlayabilir; bu yüzden düzenli olarak hava basıncı kontrol edilmelidir. Dolgu (PU) lastikler patlamaz ancak sürüşü biraz daha serttir. Birçok modelde ön tekerlekler dolgu, arka tekerlekler ise şişme veya dolgu olarak seçilebilir.

Devrilme riskine karşı birçok akülü sandalyede, sandalyenin geriye devrilmesini önleyen anti-devrilme tekerlekleri bulunur. Akülü tekerlekli sandalyelerin devrilmeye karşı dengesi uluslararası ISO 7176 standart serisindeki testlerle ölçülür. Kaliteli ve test edilmiş bir cihaz bu riski önemli ölçüde azaltır; ancak cihazın üreticinin belirttiği eğim sınırının üzerinde kullanılmaması ve yüksek kaldırımlardan dikkatli inilmesi gerekir.

Kolçaklar hem güvenlik hem de rahat kullanım için önemlidir. Birçok modelde kolçaklar geriye doğru katlanabilir, yüksekliği ayarlanabilir veya tamamen çıkarılabilir. Kolçağı kalkabilen modeller, kullanıcının yataktan veya koltuktan sandalyeye yandan geçişini kolaylaştırır. Katlanabilir modellerde katlanma mekanizması kullanım kılavuzuna uygun kullanıldığında sorun oluşturmaz; mekanizmanın düzenli olarak kontrol edilmesi yeterlidir.

Akülü Tekerlekli Sandalyenin Bedelini SGK Karşılar mı?

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), Sağlık Uygulama Tebliği’ndeki koşulları sağlayan kişilere sağlık kurulu raporu ve reçeteyle akülü tekerlekli sandalye bedelini karşılayabilir. Raporda alınacak sandalyenin akülü olduğu belirtilmelidir ve süresi dolmuş raporla ürün alınamaz. Tebliğin önceki sürümlerinde akülü sandalye için kişinin sandalyeyi kullanıp kullanamayacağının mental yönden de değerlendirilmesi, satıcı firmanın en az 2 yıl garanti ve 10 yıl yedek parça taahhüdü vermesi gibi koşullar yer almış; trafik tescili gerektiren ve H sınıfı sürücü belgesiyle kullanılan motorlu araçların bedeli ise karşılanmamıştır. Ödeme tutarları ve koşullar zaman içinde değiştiği için başvurudan önce güncel tebliğ kontrol edilmelidir.

Yedek Parça ve Teknik Servis Neden Önemlidir?

Akülü tekerlekli sandalye seçerken yedek parça ve teknik servis desteğinin olmasına özen gösterilmelidir. Bu tip medikal ürünler genellikle ev dışında kullanıldığı için kazalar meydana gelebilir ve bazı parçalar hasar görebilir. Böyle bir durumda en kısa sürede gerekli onarımın yapılması sağlanmalıdır. Herhangi bir arıza durumunda onarım için gereken yedek parça ve servis yetkilisi olmazsa cihazlar atıl durumda kalabilir; maddi ve manevi zararlar ortaya çıkabilir.