Solunum Hakkında Temel Bilgiler

Solunum Hakkında Temel Bilgiler

Göğüs Kafesi (Toraks)

Göğüs kafesi (Toraks): İnsan bedeninin, boyun ile karın arasında yer alan bölümüdür.

Akciğer: Hava soluyan omurgalılardaki temel solunum organıdır. Ana görevi atmosferdeki oksijeni kan dolaşımına iletmek ve dolaşımdaki karbondioksiti atmosfere atmaktır. Bu görevi, gaz değişiminin olduğu milyonlarca küçük, çok ince duvarlı hava kesecikleriyle yapar. Bu keseciklere alveol denir. Akciğerlerin solunumla ilgili olmayan görevleri de vardır.

Diyafram: Göğüs ve karın boşluğunu birbirinden ayıran, solunumda görev alan en önemli kastır.

Solunum Hakkında Temel Bilgiler

Üst Solunum Yolu

  • Ağız
  • Burun
  • Yutak (Farinks)
  • Gırtlak (Larinks)

 

Akciğer

Solunum Hakkında Temel Bilgiler

Solunum Sistemi

Solunum Hakkında Temel Bilgiler

Burun kanalının, solunan havayı temizleme ve ısıtma özelliği vardır. Ayrıca burun konuşmaya da yardımcıdır. Farinks üç bölümden oluşur: Nazofarinks, orofarinks ve laringofarinks. Ses telleri larinkste bulunur. Burun nazofarinkse açılır. Nazofarinks ağız boşluğuyla ilişkili olan orofarinkse açılır. Orofarinks laringofarinkse açılır ve laringofarinks trakeaya açılır.

Temel Tanımlar

Nefes: Havanın akciğerlere çekilmesi veya akciğerlerden dışarı atılmasına verilen isimdir.

Nefes almak (İnspirasyon): Akciğerlere hava çekilmesi eylemidir. (İngilizce: Inspiration)

Nefes vermek (Ekspirasyon): Akciğerlerdeki havanın boşaltılması eylemidir. (İngilizce: Expiration, exhalation)

Solunum: 1 nefes alma ve sonrasında 1 nefes verme eylemlerinin tamamıdır.

Ventilasyon: Havanın akciğerlerin içine ve dışına hareketidir. Temel amaç, oksijence zengin olan havanın akciğerlere alınması ve yüksek oranda karbondioksit içeren solunum havasının dışarı atılmasıdır.

Mekanik ventilasyon: Solunum fonksiyonunun yapay olarak sürdürülmesi demektir.

Mekanik Ventilasyonun Temeli

Mekanik ventilasyonun temeli 4 parametreyle açıklanabilir.

  • Akış

Akış = Hacim / Zaman

Mekanik ventilasyonda akış genellikle litre/dakika cinsinden belirtilir.

  • Basınç

Basınç = Kuvvet / Alan

Mekanik ventilatörlerde basınç değeri olarak genellikle “cmH2O” kullanılır. Bazı cihazlarda hPa veya mbar gibi değerlerde kullanılmaktadır.

cmH2O: Bir silindir içerisinde, 4 ºC sıcaklıkta, 1 cm yükseklikteki suyun tabana uyguladığı basınç değeridir.

1 cmH2O = 98.0638 Pascal
1 cmH2O = 1.0198 hPa

1 mmHg = 1.36 cmH2O = 0.133 kPa = 0.0193 psi = 1.3332 mbar

  • Zaman

Mekanik ventilasyonda zaman parametresi için genellikle saniye veya dakika kullanılmaktadır.

Örneğin: Dakikadaki solunum sayısı (rate) (frekans)

  • Hacim

Mekanik ventilasyonda hacim parametresi için litre veya mililitre kullanılmaktadır.

 

Ventilasyon modları genel olarak aşağıdaki şekilde farklılık gösterir:

  • Akciğer içinde oluşan basınca göre
    • Pozitif basınçlı ventilasyon
    • Negatif basınçlı ventilasyon
  • Mekanik ventilatör bağlantısına göre
    • Noninvaziv ventilasyon
    • İnvaziv ventilasyon
  • İnspirasyonun başlama şekline göre
  • İnspirasyonun hedefine göre
  • İnspirasyondan ekspirasyona geçiş şekline göre

 

İnspirasyonun başlama şekline göre ventilasyon modları aşağıdaki şekilde farklılık gösterir:

  • İnspirasyonu ventilatör başlatır
    • Zaman tetikli (kontrollü ventilasyon)
      • Volüm kontrollü
      • Basınç kontrollü
  • İnspirasyonu hasta başlatır
    • Hasta tetikli (yardımlı ventilasyon)
      • Asist kontrollü ventilasyon (A/C V)
      • Senkronize aralıklı zorunlu ventilasyon (SIMV)
      • Basınç destekli ventilasyon (PSV)
  • Spontan ventilasyon
    • CPAP, BPAP

 

Mekanik Ventilasyon Tipleri

İnvaziv ventilasyon (Invasive ventilation): Canlının vücudunun içine kanül veya benzeri aparatlarla girip uygulanan ventilasyon şeklidir. Bir diğer anlatım şekliyle endotrakeal tüp veya trakeostomi kanülü ile yapılan ventilasyon uygulamasıdır.

Non-invaziv ventilasyon (Non-invasive ventilation): Maskeyle uygulanan ventilasyon tipidir.

Mekanik Ventilasyon Parametreleri

  • IPAP

Inspiratory Positive Airway Pressure = İnspiratuar Hava Yolu Basıncı

Nefes alma esnasında hava yollarında oluşan basınçtır. Bazı cihazlarda “Pi” olarak belirtilir.

  • EPAP

Expiratory Positive Airway Pressure = Ekspiratuar Hava Yolu Basıncı

Nefes verme esnasında hava yollarında oluşan basınçtır. Bazı cihazlarda “Pe” olarak belirtilir.

  • PEEP

Positive End Expiratory Pressure = Pozitif Ekspiratuar Sonu Basıncı

Ekspirasyon sonunda hastanın ciğerlerinde kalan havanın basınç cinsinden değeridir.

  • Ramp (rampa)

Cihaz yüksek basınçta çalıştırılacaksa kullanıcıyı rahatsız etmemesi için Rampa özelliği kullanılabilir. Bu sayede cihaz önce düşük basınçta başlar, ayarlanan sürede maksimum basınca kadar çıkar.

  • Rate (frekans)

Dakikadaki solunum sayısıdır. Normal solunum sayısı yetişkinlerde genellikle dakikada 8-14 arasındadır. Çocuklarda daha yüksek değerler olabilir.

  • Backup rate

Bazı cihazlarda dakikadaki solunum sayısı “Backup rate” olarak belirtilmektedir.

  • FiO2

Hastaya giden hava içeriğindeki oksijen yüzdesidir.

  • Flow (akış)

Akış = Hacim / Zaman

Mekanik ventilasyonda akış genellikle litre/dakika cinsinden belirtilir. Diğer parametrelere bağlı olduğu için ayarlanabilen değil ölçülebilen bir değerdir.

Solunum Hakkında Temel Bilgiler

  • Ti

Inspiratory Time (Ti) = Nefes Alma Süresi

Nefes alma eyleminin süresini belirleyen parametredir. Genellikle saniye veya milisaniye olarak değerlendirilir.

  • Te

Expiratory Time (Te) = Nefes Verme Süresi

Nefes verme eyleminin süresini belirleyen parametredir. Genellikle saniye veya milisaniye olarak değerlendirilir.

  • Paw

Açılımı “airway pressure” olarak yazılır. Solunum yolunda oluşan basınca verilen isimdir.

  • Rise Time

Rise time = Yükselme zamanı

Cihazın EPAP’tan IPAP’a yükseltme hızını ayarlayabildiğimiz parametredir. Basıncın yükselme hızını ayarlar.

Solunum Hakkında Temel Bilgiler

  • I/E

İnspirasyon süresinin, ekspirasyon süresine oranıdır.

Örneğin sağlıklı bir yetişkinde I/E oranı genellikle 1/2’dir.

  • I/T

İnspirasyon süresinin, toplam solunum süresine oranıdır.

I/T diğer bir ifadeyle I/I+E olarak belirtilebilir. İnspirasyon süresinin, inspirasyon ve ekspirasyon toplam süresine oranıdır.

  • P plato

P plato, plato basıncı olarak tanımlanır. Plato basıncı soluk havasının hastaya verilmesinden hemen sonra ve ekspirasyon başlamadan önce ölçülen basınçtır. Plato basıncı, inspiryum sonunda solunumu tutmaya benzer. Solunumun durması sırasında alveol içindeki ve ağızdaki basınç eşittir yani gaz akışı yoktur.

  • Peak pressure (PIP)

PIP = Peak Inspiratory Pressure

İnspirasyon basıncı grafiğindeki en tepe noktayı ifade eder.

  • Peak flow

İnspirasyon akışı grafiğindeki en tepe noktayı ifade eder.

  • Tidal hacim (Vt) (Vti) (Vte)

Hastaya giden veya hastadan dışarı çıkan hava miktarıdır. Genellikle Vt yani tidal hacim olarak isimlendirilir. Mililitre (ml) cinsinden ölçümlenen hacim miktarıdır.

Vti, hasta nefes alırken ölçülen tidal hacimdir.

Vte, hasta nefes verirken ölçülen tidal hacimdir.

  • Leak (kaçak)

Mekanik ventilasyon sırasında oluşan hava kaçağını ifade eder.

  • Sigh (iç çekme) (derin nefes)

Bu özellik aktif hale getirilirse, önceden belirlenen solunum sayısına ulaşınca (örneğin 50 solunumda bir) mekanik ventilatör cihazı bir miktar daha fazla hacimde hava göndererek hastaya derin nefes aldırır.

  • Apnea Time

Apnea Time = Apne Süresi

Hastanın solunumunun durduğu süreyi ifade eden değerdir. Saniye cinsinden ölçülür.

  • Tetikleme (Tetik I) (Tetik E)

Mekanik ventilatör cihazının, hastanın nefes aldığını veya verdiğini algılaması için ayarlanan hassasiyet değeridir. Tetikleme duyarlılığı veya trigger sensitivity olarak belirtilir. Tetik I nefes alma, Tetik E ise nefes verme safhası için kullanılır. Hasta, spontan solunum isteğini belli bir basınç üreterek gerçekleştirdiğinde, mekanik ventilatör cihazı tetiklenir.

Genellikle 1, 2, 3, 4, 5 olarak ayarlanır. 1 en hassas ayardır ve genellikle bebeklerde kullanılır.

  • FRC

Functional Residual Capacity = Fonksiyonel Rezidüel Kapasite

  • Raw

Airway Resistance = Hava Yolu Direnci

 

Solunum Hakkında Temel Bilgiler

Mekanik Ventilasyon Modları

  • CPAP

Continuous Positive Airway Pressure = Sürekli Pozitif Hava Yolu Basıncı

  • BILEVEL CPAP (BPAP)

Bilevel Continuous Positive Airway Pressure = İki Kademeli Sürekli Pozitif Hava Yolu Basıncı

  • PSV S

Pressure Support Ventilation Spontaneous = Basınç Destekli Ventilasyon Spontan

PSV modlarında cihaz hastanın spontan solunumuna destek olur. Bu sayede ciğerlerde oluşması gereken hava basıncını sağlamaya yardımcı olur.

  • PSV ST

Pressure Support Ventilation Spontaneous Time = Basınç Destekli Ventilasyon Spontan Zaman

  • PCV

Pressure Controlled Ventilation = Basınç Kontrollü Ventilasyon

  • PACV (P A/C)

Pressure Assist Controlled Ventilation = Basınç Asist Kontrollü Ventilasyon

  • P SIMV

Pressure Synchronized Intermittent Mandatory Ventilation = Basınç Senkronize Aralıklı Zorunlu Ventilasyon

  • V SIMV

Volume Synchronized Intermittent Mandatory Ventilation = Hacim Senkronize Aralıklı Zorunlu Ventilasyon

  • ASV

Adaptive Servo Ventilation = Adaptif Servo Ventilasyon

  • VCV

Volume Controlled Ventilation = Volüm (Hacim) Kontrollü Ventilasyon

  • VACV (V A/C)

Volume Assist Controlled Ventilation = Volüm (Hacim) Asist Kontrollü Ventilasyon

  • CMV

Controlled Mandatory Ventilation = Kontrollü Zorunlu Ventilasyon

  • IPPV

Intermittent Positive Pressure Ventilation = Aralıklı Pozitif Basınç Ventilasyon

 

Kaynaklar

https://www.openanesthesia.org/modes_of_mechanical_ventilation/

http://www.dicle.edu.tr/Contents/7ac85789-414e-4c98-8af6-7c40ed0c1610.pdf

http://www.yogunbakimdergisi.org/managete/fu_folder/2007-03/html/2007-7-3-317-321.htm

http://file.atuder.org.tr/_atuder.org/fileUpload/hLBewvMoYoFn.pdf

http://www.yogunbakimdergisi.org/managete/fu_folder/2002-04/html/2002-2-4-215-224.html