Kan Gazı

Kan Gazı

Arteriyel Kan Gazı

Kan damarları dolaşım sisteminin organlarındandır. Görevi, kanı vücudun her yerine taşımaktır. Temel kan damarı tipleri atardamarlar (arter) ve toplardamarlardır (ven). Atardamarlar kanı kalpten alıp vücudun farklı bölümlerine taşırken, toplardamarlar vücuttaki kanı kalbe taşır. Akciğerlerle kalp arasındaki damarlar bunun tam tersi şekilde çalışır. Kirli kan kalpten akciğerlere atardamarlar vasıtasıyla, temiz kan ise akciğerlerden kalbe toplardamarlarla gönderilir. Buna pulmoner dolaşım denir. Konumuzun pulmoner dolaşımla ilgisi olmadığı için yazıda geçen atardamar tabiri kalpten vücuda doğru kan taşıyan damarları ifade etmektedir. Vücuttaki asit baz seviyesinin ve solunum dengesinin tespiti için arteriyel kandaki (arterden yani atardamardan alınan kandaki) oksijen (paO2) ile karbondioksit (paCO2) parsiyel basınçlarının, oksijen saturasyonunun (SpO2), pH ve bikarbonat (HCO3) değerlerinin ölçümlerinin yapılması gerekir. Bu da arteriyel kan gazı analizi ile mümkündür. Solunum sisteminin doğru bir şekilde çalışıp çalışmadığı ancak kan gazı analizinin sonuçlarına göre ortaya çıkar.

Arteriyel kan gazı analizi, hastanın metabolik ve solunumsal fizyolojisi hakkında güvenilir bilgiler veren önemli bir laboratuvar yöntemidir. Hastaların tedavilerinde kullanılan solunum cihazları bu analize göre belirlenir. Hastanın, cihazı kullanmasından önce ve sonra yapılan kan gazı analizleri sayesinde solunum cihazının doğru şekilde ayarlanıp ayarlanmadığı netleşmiş olur.

Arteriyel Kan Gazı Analizi Endikasyonları

  • Metabolik asidoz veya alkolozun tanısı ve takibi
  • Solunumsal asidoz veya alkolozun tanısı ve takibi
  • Solunum yetmezliğinin tipinin saptanması
  • Verilen tedavinin etkinliğinin belirlenmesi
  • Oksijen tedavisinin endikasyonu ve takibi
  • Ani gelişen ve sebebi açıklanamayan dispnenin sebebini araştırma

 

Kısaltmalar

  • pH = Power of Hydrogen (Hidrojenin Gücü)
  • paO2 = Parsiyel Oksijen
  • paCO2 = Parsiyel Karbondioksit
  • HCO3 = Bikarbonat
  • SpO2 = Oksijen Saturasyonu

 

Kan Gazı

pH

pH » Asitmi? Bazmı?

Bir çözeltinin pH değeri, Hidrojen iyonu [H+] ile Hidroksit iyonunun [OH-] derişimlerinin oranına bağlıdır. Eğer H+ derişimi OH- derişiminden fazla ise çözelti asidiktir, yani pH değeri 7’den düşüktür. Eğer OH- derişimi H+ derişiminden fazla ise çözelti baziktir, yani pH değeri 7’den büyüktür. Eğer OH- ve H+ iyonlarından eşit miktarda mevcutsa çözelti nötrdür ve 7 pH değerine sahiptir.

pH = – log (H+) (Bir çözeltideki H+ iyonlarının eksi logaritması)

pH, diğer birçok parametreden etkilendiği için kan gazı analiz raporunda ilk pH değerine bakılır. Kandaki pH, paO2, paCO2, HCO3 değerlerine bağlıdır. Bu sayede, vücudun genel fizyolojik durumunun değerlendirilmesini sağlar.

pH en önemli yaşamsal değerdir. Bu nedenle vücut, kendi kendine pH’ı dengede tutmaya çalışır. Oluşan sorunlarda, dışarıdan da etki sağlanabilir.

Kan Gazı

Asidoz < 7,38 < pH < 7,42 < Alkaloz
ÖLÜM < 6,90 < pH < 7,60 < ÖLÜM

 

pH’ı dengede tutmak için vücutta solunumsal veya metabolik aktiviteler gerçekleşir.

İnsan vücudu asitliğe karşı daha dayanıklıdır.

CO2

CO2 (Karbondioksit) asidik bir maddedir.

paCO2 artarsa, vücutta asidoz oluşur.

paCO2 azalırsa, vücutta alkaloz oluşur.

CO2 solunum ile dengelenir.

Alkaloz < 35 mmHg < paCO2 < 45 mmHg < Asidoz

Karbondioksit asidik bir madde olduğu için kandaki miktarının artması kanı asidik seviyeye yaklaştırır. Böylece pH düşer ve omurilik soğanındaki solunum merkezi uyarılır. Solunum merkezinden gelen sinyaller neticesinde diyafram harekete geçer ve soluk alışverişi hızlanır. Bu sayede kanda biriken karbondioksit gazı akciğerler vasıtasıyla vücuttan atılır ve pH seviyesi normale dönmeye başlar.

HCO3

HCO3 (Bikarbonat) alkali bir maddedir.

HCO3 artarsa alkaloz oluşur.

HCO3 azalırsa asidoz oluşur.

HCO3 böbrekler sayesinde metabolik olarak dengelenir.

Asidoz < 20 mmEg < HCO3 < 28 mmEg < Alkaloz

Asidoz

pH < 7,38 (Asidoz)

Kan Gazı

Solunumsal Asidoz

Kanda HCO3 normal seviyede olup, paCO2 yükselirse solunumsal asidoz durumu oluşur.

Solunumsal Asidoz Kompanzasyonu: Böyle bir durumda vücudumuzdaki sistemler pH’ı dengeleyebilmek için kandaki HCO3’ü artırır. Böylece pH 7,38 değerine doğru yaklaşır. Bu duruma kompanze solunumsal asidoz denir.

Metabolik Asidoz

Kanda paCO2 normal seviyede olup, HCO3 düşerse metabolik asidoz durumu oluşur.

Metabolik Asidoz Kompanzasyonu: Böyle bir durumda vücudumuzdaki sistemler pH’ı dengeleyebilmek için kandaki paCO2’yi düşürür. Böylece pH 7,38 değerine doğru yaklaşır. Bu duruma kompanze metabolik asidoz denir.

Takipne (hızlı soluk alıp verme) ile paCO2 değeri düşürülür.

Alkaloz

pH > 7,42 (Alkaloz)

Kan Gazı

Solunumsal Alkaloz

Kanda HCO3 normal seviyede olup, paCO2 düşerse solunumsal alkaloz durumu oluşur.

Solunumsal Alkaloz Kompanzasyonu: Böyle bir durumda vücudumuzdaki sistemler pH’ı dengeleyebilmek için kandaki HCO3’ü düşürür. Böylece pH 7,42 değerine doğru yaklaşır. Bu duruma kompanze solunumsal alkaloz denir.

Metabolik Alkaloz

Kanda paCO2 normal seviyede olup, HCO3 yükselirse metabolik alkaloz durumu oluşur.

Metabolik Alkaloz Kompanzasyonu: Böyle bir durumda vücudumuzdaki sistemler pH’ı dengeleyebilmek için kandaki paCO2’yi artırır. Böylece pH 7,42 değerine doğru yaklaşır. Bu duruma kompanze metabolik alkaloz denir.

O2

paO2’nin olması gereken değer 95-99 mmHg arasıdır.

SpO2 ise % 92’den büyük olmalıdır.

Kan Gazı

Grafikteki durumda gösterildiği gibi parmaktan yapılan ölçümde saturasyon % 90 iken, paO2 60 mmHg’ye düşmüş olabilir. Bu nedenle arteriyel kan gazı analizi, pulse oksimetre cihazından daha doğru sonuç verir. Solunum cihazı modu ve parametrelerine karar verilirken kan gazı analizi sonuçlarının değerlendirilmesi bu sebepledir.

Kaynaklar

http://aves.erciyes.edu.tr/ImageOfByte.aspx?Resim=8&SSNO=5&USER=128

http://www.journalagent.com/eurasianjpulmonol/pdfs/SOLUNUM_12_2_82_87.pdf

http://cdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=solunum-fizyolojisi.pdf

http://med.gazi.edu.tr/posts/download?id=20757

Ücretsiz olan bu hizmeti daha çok kişiye ulaştırabilmemiz için sizin desteğinize ihtiyacımız var. Sosyal sorumluluk projemize destek olmak için bu sayfayı sosyal medyada paylaşır mısınız?

Bilgi İste

Bilgi İste

Bu konuyla ilgili daha detaylı bilgi istiyorsanız aşağıdaki formu doldurun ve butona basıp lütfen bekleyin. En kısa sürede sizinle iletişime geçeceğiz. Bilgi hizmetimiz ücretsizdir.

Ad soyad (gerekli)

Telefon (gerekli)

E-posta (gerekli)

Butona basıp lütfen bekleyin.