Airway

Bir kişiye solunumsal müdahale gerektiğinde hava yollarının açık olması sağlanmalıdır. Sadece acil durumlarda değil, hastanelerde tıbbi müdahale yaparken de ağız ya da burunda bulunan hava yollarının açık hale getirilmesi gerekebilir. Bu işlemler güvenilir bir şekilde bazı medikal aletlerle yapılmalıdır. Hava yolunu açık tutmak için birkaç yöntem vardır. En çok tercih edilen yöntem airway denilen medikal ürünlerin kullanımıdır.

Hava yolu tıkanıklığı kısmi veya tam olabilir. Özellikle bilincini kaybetmiş kişilerde tıkanıklık çoğunlukla farinks bölgesinde olur. Bunun nedeni kontrol edilemeyen kaslar ve diğer dokulardır. Çoğunlukla dil ve epiglot, solunum yolunda tıkanıklığa neden olmaktadır.

Airway uygulaması kendi içinde oral ve nazal şeklinde ikiye ayrılır. Oral, ağız yoluyla; nazal ise burun yoluyla uygulamayı belirtir. Bu nedenle, ürün olarak oral veya nazal diye birbirinden ayrılmış airway denilen medikal ürünler kullanılır. Bunların tasarımları ve kullanım şekilleri de farklıdır.

Tıbbi müdahale sırasında hava yolunun açık kalmasının bazı avantajları vardır. Dokuların oksijenlenmesi, ağız ve burun salgılarının kontrolü, aspirasyon yapabilme ve bazı ilaçların solunum yoluyla verilebilmesi bunlardan birkaçıdır.

Airway

Oral Airway

Oral airwayin kısmen “S” harfine benzeyen bir şekli vardır. İçi boştur. Ağız içine, dilin üzerine yerleştirilir. Sert bir malzemeden üretilmiştir. Bir ucu dil kökünün arkasına yerleştirilir. Diğer ucu dudak tarafında durur. Böylece dilin, hava yolunu kapatmasını engeller. Ayrıca sert malzemeden üretilmesi hastanın ısırmasını engellediği için ağızdan yapılan uygulamaları mümkün kılmaktadır. Oral airwayin diğer adı da orofarengeal tüptür.

Bebeklerden yetişkinlere kadar kullanılabilen, belirli kalınlıkta ve uzunlukta ürünler mevcuttur. Bunlar ölçülerine göre numaralandırılmıştır. Hastanın anatomik özelliklerine ve yaşına göre hangi çeşit oral airway kullanılacağına karar verilir. Doğru ölçüdeki ürünlerin kullanılması hava yolu güvenliği açısından çok önemlidir.

Airway

Hastanın ön dişlerinden alt çenesinin köşesine (angulus mandibula) veya dudak kenarından kulak memesine kadar mesafe ölçülerek hastaya uygun olan oral airway seçilmelidir. Aksi halde hava yolundaki dokuların zedelenmesine veya hava yolunun tamamen tıkanmasına neden olabilir.

Oral airway, bilinci açık ve öğürme refleksi olan kişilerde kullanılmamalıdır. Aksi halde kusmaya sebep olabilir. Airway ile dişler arasında dil veya dudak gibi yumuşak dokuların kalmadığından emin olunmalıdır. Hasta çenesini çok sıkı şekilde kapatmışsa airway nedeniyle diş ve diş etleri yaralanabilir. Hastanın bilinci yerine gelirse veya hastada olumsuz bir durum oluşursa, airway derhal ağızdan çıkarılmalıdır.

Kaflı yani balonlu olan oral airway çeşitleri de vardır. Bu ürün ağza yerleştirildikten sonra üzerinde bulunan kaf bir enjektör yardımıyla şişirilir. Bu sayede mide içeriğinin yemek borusundan çıkıp akciğerlere kaçması engellenir.

Oral Airway Numaraları

En küçük oral airway 000, en büyük olansa 6 numaradır.

  • No: 000
  • No: 00
  • No: 0
  • No: 1
  • No: 2
  • No: 3
  • No: 4
  • No: 5
  • No: 6

 

Airway

Oral Airway Nasıl Uygulanır?

  • Eldiven giyilir ve diğer kişisel koruyucu önlemler alınır.
  • Ağız içi kontrol edilir, kan, kusmuk ve yabancı cisim varsa temizlenir. Takma dişler varsa çıkarılır.
  • Ağızda içinde hava yolu açıklığını sağlamak için başa ekstansiyon pozisyonu verilir.
  • Uygun ölçüde oral airway seçilir.
  • Hastanın çenesi öne doğru çekilerek ağzın açılması sağlanır.
  • Airwayin konkav yüzü kafaya bakacak şekilde ağız içine yerleştirilir. Mümkün olduğunca dilin üzerinden damağa yakın şekilde kaydırılarak ilerletilir.
  • Airwayin bu şekilde ilerlemesi durduğunda 180 derece döndürülür ve ağız dışında kalan ucu dudaklara dayanıncaya kadar farenkse doğru itilir.
  • Bebeklerde ise, ağız yolunun kısa olması ve üst damağın yeterince gelişmemesi nedeniyle kanama oluşabileceği için airway düz bir şekilde yerleştirilir.

 

Nazal Airway

Nazal airwayler yumuşak ve bükülebilir malzemeden üretilmiştir. Genel olarak oral airwaylerden 2-4 cm kadar daha uzundur. Kayganlaştırıcı malzemeyle birlikte burun deliğinden içeri sokularak uygulanır. Oral airwaylerden farklı olarak, bilinci olan veya olmayan hastalarda kullanılabilir. Kusma refleksi olan hastalarda da kullanıma uygundur. Bazı durumlar hariç, çoğunlukla kusmaya neden olmaz. Özellikle ağız yaralanması veya çene kilitlenmesi gibi nedenlerle oral airway uygulanamadığı durumlarda tercih edilir. Nazal airwayin diğer adı da nazofarengeal tüptür.

Nazal airwaylerin de boyları vardır ve bunlar numaralarla çeşitlendirilmiştir. Hastaya uygun olan ürün, burun deliklerinden kulak memesine kadar mesafe ölçülerek belirlenir. Oral airwaylerden yaklaşık 2-4 cm kadar daha uzundur. Doğru ölçüdeki ürünler kullanılmazsa kusmaya, bradikardiye (kalp atışının yavaşlamasına) ve burun içindeki dokularda hasara neden olabilir.

Airway

Nazal Airway Nasıl Uygulanır?

  • Eldiven giyilir ve diğer kişisel koruyucu önlemler alınır.
  • Uygun ölçüde nazal airway seçilir.
  • Airwayin burun deliğinden içeri sokulması dokularda hasara veya kanamaya neden olabileceği için işlem öncesinde airwayin uç kısmına kayganlaştırıcı jel sürülür. Jel, su bazlı veya lidokainli (lokal anestezik madde) olmalıdır.
  • Nazal airway, doğru eğimle burun deliğinden yavaşça sokulur ve gerekirse hafifçe döndürülerek ilerletilir.
  • Uygulama yapılan burun deliği tıkalıysa diğeri denenmelidir.
  • Hava yolunun tam olarak açılması için airwayin ucunun dil kökünün arka bölümüne denk gelecek şekilde yerleştirilmesi gerekir.

 

Kaynaklar

http://slideplayer.biz.tr/slide/2613363/

http://habipgostak.blogspot.com.tr/

http://mtegm.meb.gov.tr/program/dokuman/modul/AC%DDL%20SA%D0LIK%20H%DDZMETLER%DD/YA%DEAM%20DESTE%D0%DD/Acil%20hava%20yolu%20kontrol%FC%201.pdf

https://www.medikalakademi.com.tr/hava-yolu-tikanikliklarinda-acil-mudahale/